# Vita Anskarii - **Verk:** Vita Anskarii (verk:vita_anskarii) - **Upphov:** Rimbert - **Datering:** 0865/0876 - **Källsamling:** Monumenta Germaniae Historica, openMGH - **Utgåva:** Waitz, Georg (utg.), MGH SS rer. Germ. 55: Vita Anskarii auctore Rimberto [Anhang: Vita Rimberti], 2016-11-28, 16:19:31. openMGH bsb00000703. - **Språk:** lat - **Typ:** original - **Licens:** CC BY 4.0 (MGH/BSB); texten public domain ## inledning (MGH s. 18) INCIPIT LIBELLUS CONTINENS VITAM VEL GESTA SEU OBITUM DOMNI ANSKARII PRIMI NORDALBINGORUM ARCHIEPISCOPI ET LEGATI SANCTAE SEDIS APOSTOLICAE AD SUEONES SEU DANOS NECNON ETIAM SLAVOS ET RELIQUAS GENTES IN AQUILONIS PARTIBUS SUB PAGANO ADHUC RITU CONSTITUTAS. ## kap. 1 (MGH s. 18–20) 1. Dominis sanctissimis et in Christi amore praecipua veneratione recolendis ac diligendis patribus et fratribus in sacratissimo Corbeiae coenobio Deo militantibus filii atque discipuli reverentissimi patris Anskarii perennis felicitatis orant in Domino dominantium pacem et salutem. Diu per Domini gratiam pastoris boni munere delectati, praedicationibus et exemplis informati, meritis et intercessionibus suffulti, nunc tandem eius praesentia desolati, satis perpendimus, quid pro nobis gemendum quidve pro eo gratulandum sit. Etenim verus Dei cultor, abstinens se ab omni opere malo et in simplicitatis modestia permanens, certam de se praebuit fiduciam, quod hinc sublatus, ad eum, quem semper tota devotione dilexit, cuique semper animo intendebat, sine cunctatione pervenerit. Unde pro retributionis eius praemio vere nobis gratulandum credimus, pro nostra autem desolatione necessario suppli- candum, ut, qui humanitus tanto destituti sumus pastore, caelitus divino muniri mereamur auxilio. Inter varias etenim pressurarum angustias positi, veraciter iam sentimus, quid amiserimus et, quid pro nobis dolere debeamus, satis intellegimus. Vivente enim ipso, nihil [nobis] deesse credebamus, quia in ipso nos omnia habere gaudebamus. Eius namque sanctitatem reges honorificabant, pastores ecclesiarum venerabantur, clerus imitabatur, populus universus admirabatur. Et dum illum cuncti sanctum et iustum praedicarent, nos quoque tanquam corpus capitis pro eius bonitate venerandi ac laudabiles videbamur. At nunc tanto munere frustrati, de nostris meritis non praesumimus, quin magis timido corde expavescimus, ne peccatis promerentibus luporum patere incipiamus morsibus. Mundus namque in maligno positus, magis ea quae iusta et sancta sunt evertere quam religiosa quaerit erigere. Et inimicus humani generis diabolus, quanto sanctiorem ae religiosiorem quemque conspexerit ducere vitam, tanto maiori conamine adversa quaeque obicit, ut ea quae sancta sunt destruat et, ne ab aliis imitentur, callida persuasione ac pravis intentionibus auferat. Nos itaque inter haec formidolosa pericula suspirantes, licet multiplicia mala temporaliter timeamus, ad divinum tamen nobis subsidium recurrendum scimus, cuius misericordiam nobis, licet indignis, non defuturam credimus. Ideoque vestram devotissimam sanctitatem supplici corde rogamus et poscimus, ut memores nostri intercedere pro nobis ad Deum dignemini, quo nunc nos eius misericordia non relinquat, sed adiutor nostri benignissimus noxia cuncta a nobis depellat; sitque nobis refugium in tribulatione, qui non deserit sperantes in se. De illius itaque clementia praesumentes spemque nostram in eius misericordia collocantes et, quid nobis contingere vel qualiter in futurum subsistere debeamus, illius iudicio derelinquentes, pietatis eius gratiam toto cordis ac mentis affectu collaudamus et gratificamur, qui nobis vel ad tempus tanto concessit uti patrono. Vestrae quoque reverentissimae paternitati atque religiosissimae sanctitati gratiarum actiones immensas referimus, quia vestro beneficio ac licentia talem promeruimus patrem habere. Cuius exempla si quis imitari voluerit, caelestem quodammodo in terris conver- sationem habebit; si quis doctrinae recordatus fuerit, viam mandatorum Dei sine errore incedere poterit; si quis exhortationes attenderit, laqueos inimici praecavere studebit. Huius itaque sanctissimi patris memoriam stilo exarare decrevimus et, qualiter apud nos vixerit, quidque de eo nobis cognitum extiterit, vestrae reverentiae scriptis intimare, quo et divinam clementiam in beato viro vestra quoque nobiscum collaudet affectio, et imitari volentibus exemplum salutis fiat eius sanctissima devotio. ## kap. 2 (MGH s. 20–21) 2. Cuius religionis sanctitas, divina largiente gratia, ab ineunte crescere coepit aetate et per singula aetatum momenta suae multiplicavit devotionis augmenta. Namque ab infantia spiritalibus revelationibus caelitus inspiratus, et per Domini gratiam superna est visitatione saepius admonitus, quo mentem suam a terrenis disiungens, toto corde caelestibus inhiaret. Quas quidem revelationes ipse quibusdam nostrum, qui ei familiarius adhaerebant, innotuerat, eo tamen tenore, ne tempore vitae suae cuiquam manifestarentur. Quas nos ad laudem Domini post obitum eius huic operi interserere delegimus, ut quique legentes agnoscant, quanta gratia Dominus servum suum a primaeva aetate corrigere ac deinceps succedentibus bonorum operum meritis clarificare dignatus fuerit. Referebat namque, quod in tempore pueritiae suae, cum quinque fere esset annorum, mater sua, in Dei timore admodum religiosa, defuncta fuerit, ac non multo post tempore ipsum pater suus causa discendi litteras ad scolam miserit. Ubi cum esset positus, coepit, ut tali aetati familiare est, cum coaevis suis pueriliter agere et discursis inanibus atque iocis magis operam dare quam discendae disciplinae instare. Cumque puerili levitati taliter deditus esset, visum est ei quadam nocte, quod esset in quodam loco nimis lutoso et lubrico, ita ut inde nonnisi cum magna difficultate exire valeret; secus illum vero locum esse viam amoenissimam, in qua videbat procedentem quandam quasi dominam, omni ornatu et honestate praeclaram, plures vero alias sequentes feminas dealbatas, cum quibus erat et mater sua. Cumque eam recognovisset, coepit velle ad eam accurrere; sed de loco illo coenoso et nimis lubrico non facile exire poterat. Chorus autem ille feminarum cum ei appropiasset, visum est illi, eam, quae quasi domina aliarum videbatur, quam ille indubitanter sanctam Mariam esse credebat, ei dixisse: 'Fili, vis ad matrem tuam venire' ? Cui cum ille respondisset, inhianter se velle, rursus illa intulit: 'Si nostrae societatis particeps esse volueris, omnem debes vanitatem fugere et iocos pueriles dimittere ac temet ipsum in gravitate vitae custodire. Valde enim nos detestamur omnia quae vana et ociosa sunt, nec potest in nostro conventu esse, quicumque his fuerit delectatus'. Post hanc itaque visionem statim se coepit gravius agere et puerilia consortia vitare, lectioni et meditationi caeterisque utilitatibus artius se occupare, ita ut socii eius valde mirarentur, quod tam subito in aliam mutatus sit conversationem. ## kap. 3 (MGH s. 21–25) 3. Cumque post haec apud vos tonsoratus atque in monasticis disciplinis positus adolescentior fuisset factus, humana subripiente fragilitate, aliquantulum coepit a propositi prioris rigore frigescere. Interim vero contigit, eum domni excellentissimi Karoli imperatoris obitum audisse, quem ipse antea in magna potentia gloriosum viderat atque cum magna prudentia regni sceptra laudabiliter gubernasse audierat. De tanti itaque imperatoris excessu ipse nimio terrore atque horrore perculsus, rursus coepit ad se redire et admonitionis sanctae Dei genetricis ad memoriam verba reducere. Sicque, omni postposita levitate, compunctionis divinae coepit amore languescere, totumque se in Dei servitium convertens, orationi et vigiliis atque abstinentiae operam dabat. Cumque his virtutum exercitiis verus athleta Dei insisteret, atque in hac gravitate permanenti mundus illi mortuus fieret, et ipse mundo: adveniente die sancto pentecosten, gratia Spiritus sancti, quae in eadem festivitate super apostolos effusa est, etiam mentem illius, ut credimus, illustrante atque exhilarante, visum est illi eadem nocte, quod casu subitaneo mori deberet et in ipso mortis articulo sanctum Petrum apostolum et beatum Iohannem baptistam in adiutorium sibi invocasset; eumque anima, ut ipsi videbatur, egrederetur a corpore ac statim in alia pulcherrima specie corporis omni mortalitate ac sollicitudine carentis appareret, sub eodem mo- mento mortis et admirationis apparuerunt praefati viri. Quorum unus erat senior, cano capite, capillo plano et spisso, facie rubenti, vultu subtristi, veste candida et colorata, statura brevi; quem ipse sanctum Petrum esse nemine narrante statim agnovit. Alius vero iuvenis erat, statura procerior, barbam emittens, capite subfusco atque subcrispo, facie macilenta, vultu iocundo, in veste serica; quem ille sanctum Iohannem esse omnino credidit. Hi itaque eum hinc inde circumsteterunt. Porro anima eius egressa, statim in immensa claritate, qua totus mundus implebatur, sibi videbatur esse. Per quam illum s claritatem, nullatenus in aliquo laborantem, sancti supra dicti miro et ineffabili modo ducentes, cum pervenissent ad locum quendam, quem ipse ignem purgatorium esse nemine narrante certissime sciebat, ibi eum dimiserunt. Ubi cum multa passus esset, praecipue tamen tenebras densissimas pressurasque inmanissimas et suffocationes visus est tolerasse; atque omni memoria ablata, hoc solum vix cogitare sufficiebat, quomodo tam immanis posset aliqua existere poena. Cumque ibi per triduum, ut ipse putabat, cruciaretur, quod spatium illi mille annis longius propter immensam poenam visum est: rursum redeuntes iam supra dicti viri iterumque illum hinc inde circumstantes et longe maiori quam prius alacritate laetantes atque in omnibus multo suavius incedentes, per maiorem, si dici possit, claritatem gressu immobili sine via corporea ambulantes ducebant. Et ut verbis ipsius utamur: 'Videbam', inquit, 'a longe diversos sanctorum ordines, quosdam vicinius, quosdam vero longius ab oriente assistentes, ad orientem tamen respicientes; ipsumque qui in oriente apparebat collaudantes, quidam submissis capitibus, quidam supinis vultibus tensisque manibus adorabant. Cumque pervenissemus ad locum orientis, ecce viginti et quattuor seniores, secundum quod in Apocalipsi scriptum est, in sedibus sedentes, servato introitu amplissimo, apparuerunt; qui et ipsi reverenter ad orientem respectantes, ineffabiles Deo laudes promebant. Laudes vero in commune canentium suavissimam mihi refectionem ingerebant, sed post reversionem ad corpus retineri nullo modo potuerunt. In ipsa vero orientis loco erat splendor mirabilis, lux inaccessibilis nimiae atque immensae claritatis; cui inerat omnis color praeciosissimus omnisque iocunditas. Omnes vero sanctorum ordines, qui undique laetantes circumstabant, ab ipso gaudium hauriebant. Qui splendor tantae magnitudinis erat, ut nec initium eius nec finem contemplari valerem. Et cum circumquaque longe vel prope respicere possem, in ipsa immensitate luminis, quid intus haberetur, contemplari non poteram, sed tantum superficiem cernebam; ipsum tamen inibi esse credebam, de quo Petrus ait: In quem desiderant angeli prospicere. Ab ipso namque claritas immensa procedebat, ex qua omnis longitudo et latitudo sanctorum illustrabatur. Ipse quoque quodammodo erat in omnibus, et omnes in eo; ipse omnia exterius circumdabat, ipse omnes interius satiando regebat; ipse superius protegebat, ipse inferius sustinebat. Sol vero et luna nequaquam lucebant ibi, nec caelum ac terra ibidem visa sunt. Sed neque ipsa claritas talis erat, quae oculos contemplantium impediret, sed quae oculis gratissima existeret mentesque cunctorum suavissime satiaret. Et cum seniores sedentes dixerim, in ipso quodammodo sedebant. Nam nihil corporeum erat ibi; sed erant cuncta incorporea, licet speciem corporum habentia et ideo ineffabilia. Circa sedentes vero splendor ab ipso procedens, similis arcui nubium tendebatur. Cum itaque a praefatis viris coram hac immensitate luminis, ubi mihi maiestas omnipotentis Dei nemine monstrante esse videbatur, praesentatus fuissem ipsisque mecum pariter adorantibus adorassem, vox suavissima, omni sonoritate clarior, quae mihi omne quoque saeculum visa est implevisse, ab eadem maiestate procedens, ad me facta est, dicens: „Vade, et martyrio coronatus ad me reverteris". Ad quam vocem omnis concentus sanctorum Deum hinc inde laudantium conticuit atque submissis vultibus adoravit. Denique speciem, a qua haec vox formata esset, prorsus non vidi. Post quam vocem tristis factus, quia ad saeculum redire compellebar, sed de revertendi promissione securus, cum praedictis ductoribus exinde remeabam. Qui mecum tam euntes quam redeuntes nihil locuti sunt, sed tam pio affectu in me respiciebant, quemadmodum mater unicum filium contemplatur. Sicque ad corpus redii. In eundo vero ac redeundo nec labor erat nec mora, quia quo tendebamus statim aderamus. Et licet aliqua visus sim de tanta dulcedine dulcedinum enarrasse, fateor tamen, quia nequaquam stilus tanta exprimere potuit, quanta animus sentit. Sed nec ipse animus sentit ut fuit, quia illud mihi esse videbatur, quod 'oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit'. Ex hac itaque visione, quam sicut ipse dictaverat verbis illius enarravimus, praefatus servus Dei et perterritus et consolatus, coepit se sollicitius in divino exercere timore bonisque operibus de die in diem ardentius inherere spemque de Dei misericordia praesumere, quod, qualibet ipse disponeret occasione, ad martyrii palmam posset pertingere. Quod tamen, quia corporaliter gladio imminente non contigit, qualiter in mortificatione crucis, quam iugiter in suo corpore pro Christi nominis honore portavit, Deo miserante completum sit, cum de obitu illius narrare coeperimus, latius explicabimus. 4.º Post haec vero, cum magister fuisset scolae ad Sanctum Petrum, eundo vel redeundo ad claustram, consuetudinem sibi fecerat in oratorio beati baptistae Iohannis precibus secretius insistere. Itaque post duos annos superioris visionis quadam nocte visum est ei, quod ad idem oratorium causa orandi divertisset. Cumque ab oratione surrexisset, ecce vir per ostium veniebat, statura procerus, Iudaico more vestitus, vultu decorus. Ex cuius oculis splendor Divinitatis velut flamma ignis radiabat. Quem intuitus, omni cunctatione postposita, Christum dominum esse credebat, atque procurrens, ad pedes eius corruit. Cumque prostratus in facie iaceret, ille ut surgeret imperavit. Cumque surgens coram illo reverenter astaret atque prae nimio splendore ex oculis illius emicante in faciem eius intendere non valeret, blanda voce ipsum allocutus est, dicens: 'Dic', ait, 'iniquitates tuas, ut iustificeris'. Cui servus Dei respondit: 'Domine, quid necesse est tibi dicere? Tu omnia nosti, et nihil te latet'. Ille autem subsecutus ait: 'Scio quidem omnia, sed ideo volo, ut confiteantur mihi homines peccata sua, ut remissionem accipiant'. Cui cum omnia quae ab infantia gesserat indicasset, et illo post haec in orationem prostrato ipse erectus astaret, dixit: 'Noli timere, quia ego sum qui deleo iniquitates tuas'. Post quam vocem ille qui apparuerat recessit; et vir Dei excitatus a somno, de fiducia remissionis peccatorum suorum confortatus, immenso tripudiabat gaudio. ## kap. 5 (MGH s. 25) 5. Quo etiam tempore contigit, quod vestrae reverentiae notissimum est, ut quidam puerulus in scola Fulbertus nomine a socio suo tabula percussus ad mortem usque perductus sit. Pro qua re praedictus servus Dei nimium tristis effectus est, quod sub cura magisterii sui tanta neglegentia inter subditos sibi acciderit. Verum appropinquante hora exitus ipsius pueri, vir Dei forte sopori deditus lectulo incubabat. Cum ecce vidit in somnis, ipsius animam a corpore sublatam angelico ministerio ad caelum deferri, se quoque miro et ineffabili mysterio, Deo disponente, pariter comitari. Cumque caeli secreta penetrassent, pueri praefati animam in quandam purpuream mansionem conspexit introduci et inter agmina martyrum collocari. Ibique ei datum est agnovisse, quod, quia ipse puer vulnus sibi illatum satis patienter tulit et animam fratris usque ad mortem diligens pro percussore suo nimium benigne intercessit, patientiam et benignitatem eius divina remunerante pietate, inter martyrum choros deputatus sit. Hoc autem tam celeri visu in hora mortis eius ei demonstratum est, ita ut, dum adhuc in his moraretur, venerandus pater Witmarus, qui cum eo tunc scolam puerorum regebat, et huius rei testis praesens adest, cum pro hoc ipso illum excitans obitum discipuli nuntiaret, ille se hoc quoque ante scire responderit. Quod profecto Domini gratia causa consolationis ei videre concessit, ut, quia pro hac re nimium tristabatur, ex salute pueri maestitiam sui relevaret animi. ## kap. 6 (MGH s. 25–26) 6. His itaque et aliis quam plurimis revelationibus atque visionibus vir Dei caelitus inspiratus, quanta inter vos postmodum gratia sanctitatis ac bonitatis excreverit, vestrorum qui tunc affuere melius testimonio comprobabitur. Nobis autem ea quae apud nos gesta sunt narrare cupientibus, primo indagandum videtur propter eos qui huius rei forte minus conscii sunt, qua occasione a loco stabilitatis suae huc secesserit, et cum apud vos Deo oblatus sit ibique oboedientiam promiserit, quo instinctu cuiusque rei dispositione ad has partes emigraverit atque ad episcopatus officium apud nos sublimatus sit. Hoc autem ideo scribere necessarium duximus, ne forte aliquis levitati assignet, quod vir Dei divinae conpunctionis instinctu et peregrinationis amore pro salute animarum suscepit. Coeptum est itaque olim in his partibus, videlicet Saxoniae, monasterium fieri, quod auctoritate et magisterio sanctitatis vestrae et primo fundatum et succedenti tempore Deo donante feliciter consummatum est, nomenque mutuatum a loco habitationis vestrae accepit, ut vocaretur Nova Corbeia. Ad hunc ergo locum Dei famulus una cum aliis fratribus vestris primo directus est, ut inibi officio fungeretur docendi. In qua re ipse per omnia tam probabilis et acceptus inventus est, ut omnium electione publice quoque in ecclesia verbum Dei populis praedicaret. Sicque factum est, ut eiusdem loci ipse primus et magister scolae et doctor fieret populi. ## kap. 7 (MGH s. 26–30) 7. Post haec vero contigit, ut Herioldus quidam rex, qui partem tenebat Danorum, ab aliis ipsius provintiae regibus odio et inimicitia conventus, regno suo expulsus sit. Qui serenissimum adiit imperatorem Hludowicum, postulans, ut eius auxilio uti mereretur, quo regnum suum denuo evindicare valeret. Qui eum secum detentum tam per se quam per alios ad suscipiendam christianitatem cohortatus, quod scilicet inter eos ita maior familiaritas esse posset, populusque christianus ipsi ac suis promptiori voluntate in adiutorium sic veniret, si uterque unum coleret Deum, tandem gratia divina tribuente ad fidem convertit, et sacro baptismate perfusum ipse de sacro fonte suscepit sibique in filium adoptavit, Quem cum iterum ad sua remittere vellet, ut eius auxilio munitus regni sui fines repeteret, coepit diligentius quaerere, si quem inveniret sanctae devotionis virum, qui cum eo ire posset eique continuo adhereret fieretque illi et suis ad corroborandam suscipiendamque fidem Domini magister doctrinae salutaris. De hoc itaque praedictus augustus in publico conventu optimatum suorum cum sacerdotibus suis ceterisque fidelibus tractare coepit et, ut sibi aliquem ad tale opus et voluntarium et condignum invenirent, sollicitius omnes rogare. Quod cum universi abnuerent, nullatenus se quemquam scire dicentes tantae devotionis virum, qui peregrinationem tam periculosam pro Christi nomine suscipere vellet, extitit tunc temporis venerabilis abbas monasterii [vestri] Wala, qui memorato imperatori dixit, unum se scire monachum in monasterio suo , qui multo ardore circa divinam religionem ferveret ac pro Dei nomine multa pati desideraret. Cuius quoque pariter institutionem ac mores laudavit et, quod ad hoc opus satis esset idoneus, indicavit. Se tamen nescire testatus est, utrum ad hanc peregrinationem tolerandam voluntarius esset. Quid plura? Iubente rege evocatur ad palatium. Cui abbas cuncta quae acta et dicta sunt retulit et ad quid vocaretur aperuit. Qui se ad Dei servitium in omnibus, quae ei causa oboedientiae iniungerentur, paratum esse respondit. Deductus itaque ad praesentiam augusti, cum ab ipso interrogaretur, utrum pro Dei nomine causa in gentibus Danorum euangelium praedicandi comes fieri vellet Herioldi, omnino se velle, constanter respondit. Cui etiam cum abbas intulisset, nullatenus se tantum onus iubendo illi imponere; si ipse tamen hoc sua sponte eligeret, sibi gratum esse et suae auctoritatis ei licentiam dare. Quod ille nihilominus se et eligere et modis omnibus perficere velle respondit. Denique, cum haec publice protestarentur, essetque cognitum omnibus qui in domo conversabantur abbatis, coeperunt multi tantam eius admirari immutationem; quod scilicet, relicta patria et propinquis suis, fratrum quoque, cum quibus educatus fuerat, dulcissima affectione, alienas expetere vellet nationes et cum ignotis ac barbaris conversari. Multi quoque eum super hoc detestari et improperiis lacessire, quidam a proposito revocare conabantur; sed vir Dei in coepta voluntate immobilis permanebat. Denique cum abbas per dies singulos ad palatium iret, ipse domi residens consortia omnium fugiebat, et in quadam vinea iuxta posita solitarium sibi locum eligens, orationi et lectioni vacabat. Erat autem tunc ibi etiam cum domno abbate quidam frater monasterii vestri nomine Autbertus. Qui cum eum nimis sollicitum ac tristem et cotidie secretim sibi consistere et nullius consortio vel colloquio uti videret, coepit ei compati. Et quadam die pergens ad locum ubi in supradicta vinea solus sedebat, coepit ab eo inquirere, utrum veraciter peregrinationem illam vellet suscipere. Qui sperans, eum hoc non ob compassionem, sed propter astutiam magis inquirere, respondit: 'Quid vobis curae est super hoc? Nolite mentem meam tali inquisitione conturbare'. Ille vero nihil omnino se deceptionis in hac re praetendere testabatur, sed magis veraciter scire velle, utrum ille in proposita voluntate disponeret perseverare. Tunc ipse congratulans eius benivolentiae, respondit: 'Ego interrogatus sum, si pro Dei nomine vellem in gentes ire paganas ad praedicandum euangelium Christi. Cui propositioni ego nequaquam reniti ausus sum, immo totis viribus exopto, ut mihi ad hoc copia detur eundi, nullusque ab hac intentione mentem meam immutare poterit'. Tunc praefatus frater ei respondit: 'Et ego te numquam patiar solum ire, sed pro Dei amore tecum proficisci cupio, tantum ut domni abbatis mihi licentiam impetres'. Firmata itaque inter eos hac religiosa conventione, redeunti abbati ipse obvius astitit et, quod sibi socium inventum haberet, qui huius profectionis comes esse voluntarius vellet, indicavit. Cuius personam cum abbas inquireret, et ille fratrem Autbertum nominaret, multo miraculo obstupuit, nequaquam putans, eum, qui et nobilis prosapiae in saeculo et apud eum tunc familiaris ac post ipsum domus eius procurator habebatur, talia velle. Advocatum tamen eum super hoc interrogavit. Qui respondit, nequaquam se pati posse, ut ille solus iret; sed pro Christi nomine se velle ei solatio et adiutorio fieri, si suam et fratrum haberet licentiam. Cui domnus abbas, se daturum licentiam, si ille spontanee hanc profectionem eligeret, respondit, nullum tamen eis ex familia sua comitem ad obsequium servitii deputaturum, nisi forte ipsi aliquem ad hoc provocare possent, ut sua sponte cum eis ire vellet. Hoc autem venerabilis abbas non de inaffectione faciebat, sed quia abominabile eo tempore et iniustum videbatur, ut quis invitus inter paganos conversari cogeretur. Post haec itaque ambo deducuntur ad regem. Quorum voluntati et desiderio [ipse] condelectatus, dedit eis ministeria ecclesiastica et scrinia atque tentoria ceteraque subsidia, quae tanto itineri videbantur necessaria, et cum praefato Herioldo ire praecepit; denuncians, ut eius fidei maximam impenderent sollicitudinem eumque et suos qui simul baptizati fuerant pia exhortatione, ne ad pristinos reducerentur diabolo instigante errores, continue roborarent simulque etiam alios ad suscipiendam christianam religionem verbo praedicationis strenue commonerent. Dimissi itaque ab imperatore, nullum habuerunt socium, qui eis aliquid servitii impenderet, quoniam nemo ex familia abbatis cum eis sua sponte ire, nec ille quemquam ad hoc invitum volebat cogere. Herioldus quoque, cui commissi fuerant, adhuc rudis et neophitus, ignorabat, qualiter servi Dei tractari debuissent. Sui quoque, tunc nuper conversi et longe aliter educati, non multa super eos cura intendebant. Cum gravi itaque difficultate hanc suscipientes peregrinationem, pervenerunt Coloniam. Ubi tunc temporis venerandus antistes Hadebaldus, compatiens eorum necessitati, dedit eis navem optimam, ubi sua reponerent; in qua erant duae mansiunculae satis oportune praeparatae. Hanc itaque praedictus Herioldus conspiciens, elegit ipse in eadem navi cum illis manere, ut ipse una et illi altera potirentur mansiuncula; sicque inter eos familiaritas coepit et benivolentia crescere; sui quoque exhinc servitium eis diligentius impendebant. Inde egressi, per Dorstatum et vicinia Fresonum transeuntes, ad confinia pervenerunt Danorum. Et quia interdum pacifice in regno suo Herioldus rex consistere non poterat, dedit ei memoratus augustus ultra Albiam beneficium, ut, si quando ei necessarium esset, ibi subsistere posset. 8. Praefati itaque servi Dei cum eo positi et aliquando inter christianos, aliquando inter paganos constituti, coeperunt verbo Dei insistere et quoslibet poterant ad viam veritatis monere. Multi etiam exemplo et doctrina eorum ad fidem convertebantur, et crescebant cotidie, qui salvi fierent in Domino. Ipsi quoque divino inspirati amore, ad promulgandam devotionis suae religionem coeperunt curiose pueros quaerere, quos emerent et ad Dei servitium educarent. Praefatus quoque Herioldus ex suis aliquos sub eorum cura erudiendos posuit. Sicque factum est, ut scolam inibi parvo tempore statuerent duodecim aut eo amplius puerorum. Alios quoque hinc inde sibi asciverunt servitores et adiutores; coepitque eorum fama et religio in Dei nomine fructuosius crescere. Cum itaque in hoc sancto proposito biennio aut eo amplius morarentur, contigit, iam dictum fratrem Autbertum infirmitatis gravari molestia. Qua de causa inde ad Novam Corbeiam deductus, languore diutino ingravescente, felici, ut credimus, transitu in tempore paschae, sicuti et ipsi antea a Domino revelatum fuerat, diem inibi clausit extremum. ## kap. 9 (MGH s. 30–31) 9. Interim vero contigit, legatos Sueonum ad memoratum principem venisse Hludowicum. Qui inter alia legationis suae mandata clementissimo caesari innotuerunt: esse multos in gente sua, qui christianae religionis cultum suscipere desiderarent, regis quoque sui animum ad hoc satis benivolum, ut ibi sacerdotes Dei esse permitteret; tantum eius munificentia mererentur, ut eis praedicatores destinaret idoneos. Quod religiosissimus audiens imperator, plurimum exhilaratus, denuo quaerere coepit, quos in illas partes dirigeret, qui probarent, utrum populus ille ad credendum paratus esset, sicuti missi illi intimaverant, et cultum christianae religionis illis tradere inciperent. Unde factum est, ut iterum cum memorato abbate vestro serenissimus imperator tractare coeperit, si quem forte de suis monachis invenire posset, qui pro Christi nomine in illas partes ire vellet, aut certe qui cum Herioldo moraretur, et is qui cum eo erat servus Dei Anskarius illam susciperet legationem. Qua de re contigit, ut regio iussu abhinc ad palatium vocaretur; cuique denuntiatum est, ne se raderet, antequam ad praesentiam imperatoris veniret. Vir autem Dei ad quid vocaretur omnino praenoscens, coepit toto cordis fervore in amore Dei exardescere et omne gaudium existimare, si lucrandis sibi animabus liceret insistere. Si quid quoque in huiusmodi profectione contrarietatis sive adversitatis ei potuisset accidere, proposuit animo patienter pro Christo tolerare; nihilque dubietatis in corde pro tali gerebat opere, quoniam visionis divinae, quam ante praeviderat, consolabatur munere. Siquidem tempore supra dicto, cum apud vos moraretur et iam duabus visionibus caelitus inspiratus haberetur, quadam nocte visum est ei, quod devenisset in quandam domum, ubi plures ex ordine praedicatorum ad praedicandi officium praeparati astabant. Coram quibus subito in excessu mentis raptus, videbat immensi luminis claritatem super solis radium de caelo emissam se circumfulsisse. Cumque miraretur, quid hoc esset, vox quoque pene similis illi, quam in prima visione se audisse narraverat, facta est ad eum, dicens: 'Dimissum est peccatum tuum'. Cui ille, divino, ut credimus, spiritu afflatus, respondit, dicens: 'Domine, quid vis ut faciam?' Et iterum vox sonuit, dicens: 'Vade et annuntia gentibus verbum Dei'. Hanc itaque visionem servus Dei pertractans animo, laetus gaudebat in Domino, videns iam ex parte completum quod sibi imperatum fuerat, et ad maiorem laboris sui cumulum etiam Sueonibus verbum Dei annunciare cupiens. Cum itaque ante praesentiam caesaris adductus interrogatus ab eo fuisset, utrum legationem illam suscipere vellet, libera voce respondit, se paratum ad omnia, quaecumque illi pro Christi nomine sua auctoritate decrevisset iniungere. ## kap. 10 (MGH s. 31–32) 10. Tunc Dei ordinante providentia socium illi ex vestra fraternitate venerabilis abbas invenit nonnum Witmarum, tanto operi satis et condignum et voluntarium. Porro cum Herioldo esse disposuit patrem devotissimum Gislemarum, fide et operibus bonis probatum atque in zelo Dei ferventissimum. Suscepit itaque legationem sibi a caesare iniunctam, ut in partes iret Sueonum et probaret, utrum populus ille ad credendum paratus esset, sicut missi supradicti innotuerant. In qua legatione quanta quamque gravia perpessus sit mala, melius ipse qui interfuit praedictus pater Witmarus intimare poterit. Nobis hoc tantum narrasse sufficiat, quod, dum in medio fere essent itinere, in pyratas offenderunt. Et cum negotiatores, qui cum eis ibant, se viriliter defenderint, et primo quidem victoriam coeperint, in secundo tamen ab eisdem pyratis devicti ac superati sunt, ita ut naves et omnia quae habebant eis tulerint, et ipsi vix pedibus ad terram fugientes evaserint. Ibi itaque et munera regia, quae illuc deferre debuerant, et omnia quae habuerant perdiderunt, excepto parum quid, quod forte prosilientes e navi secum auferre et asportare poterant. Inter quae et pene 40 libros, quos ad servitium Dei sibi aggregaverant, illis diripientibus amiserunt. Hoc itaque facto, cum quidam reverti, quidam inantea ire disponerent, servus Dei a coepto itinere nulla ratione flecti potuit. Quin potius in Dei ponens arbitrio, quid illi contingeret, nequaquam redire disposuit, antequam nutu Dei dinosceret, utrum in illis partibus licentia praedicandi fieri posset. ## kap. 11 (MGH s. 32–33) 11. Cum gravi itaque difficultate pedibus post haec per longissimam viam incedentes et, ubi congruebat, interiacentia maria navigio transeuntes, tandem ad portum regni ipsorum, qui Birca dicitur, pervenerunt. Ubi benigne a rege eorum, qui Bern vocabatur, suscepti sunt, missis eius referentibus, qua de causa advenerint. Cognita itaque legatione eorum, et cum suis de huiusmodi negotio pertractans fidelibus, omnium pari voto atque consensu dedit eis licentiam ibi manendi et euangelium Christi praedicandi, concessa libertate, ut quicumque vellent eorum doctrinam expeterent. Itaque alacri corde servi Dei, videntes prospere sibi ea quae optaverant successisse, populis ibi constitutis verbum salutis annunciare coeperunt. Plures quoque erant, qui eorum legationi favebant et doctrinam Domini libenter audiebant. Multi etiam apud eos captivi habebantur christiani, qui gaudebant iam tandem se mysteriis divinis posse participari. Probatumque est ita omnia veraciter constare, sicuti missi ipsorum serenissimo caesari innotuerant, et baptismi gratiam nonnulli devote expetebant. Inter quos etiam praefectus vici ipsius et consiliarius regis admodum illi amabilis Herigarius nomine sacri baptismatis donum suscepit atque in fide catholica firmissimus extitit. Ipse namque in hereditate sua non multo post ecclesiam fabricavit et in Dei servitio semet ipsum religiosissime exercuit. Cuius viri diversa extant praeclara insignia, et eius invictae fidei multa probantur indicia, quae in sequentibus evidentius exponemus. ## kap. 12 (MGH s. 33–34) 12. Peracto itaque apud eos altero dimidio anno, praefati servi Dei cum certo suae legationis experimento et cum litteris regia manu more ipsorum deformatis ad serenissimum reversi sunt augustum. Qui honorifice et cum maxima pietatis benivolentia ab eo suscepti. narraverunt, quanta Dominus secum egerit, et quod ostium fidei in illis partibus ad vocationem gentium patefactum fuerit. Hoc itaque devotissimus audiens imperator, immenso laetificabatur gaudio. Pariterque recolens quae iam apud Danos olim circa Dei cultum concepta fuerant, et laudes ac gratias omnipotenti Deo referens, ardore fidei succensus. quaerere coepit, quomodo in partibus aquilonis, in fine videlicet imperii sui, sedem constituere posset episcopalem, unde congruum esset episcopo ibi consistenti causa praedicationis illas frequentius adire partes, et unde etiam omnes illae barbarae nationes facilius uberiusque capere valerent divini mysterii sacramenta. Cum itaque pro huiusmodi sollicitudine cura vigilanti instaret, quibusdam fidelibus suis referentibus ei innotuit, quod, quando gloriosae memoriae pater suus Karolus augustus omnem Saxoniam ferro perdomitam et iugo Christi subditam per episcopatus divisit, ultimam partem ipsius provintiae, quae erat in aquilone ultra Albiam, nemini episcoporum tuendam commisit, sed ad hoc reservare decrevit, ut ibi archiepiscopalem constitueret sedem, ex qua Domini gratia tribuente etiam successio fidei christianae in exteras proficeret nationes. Qua de re primitivam etiam ibi ecclesiam per quendam episcopum Galliae Amalharium nomine consecrari fecit. Postea quoque ipsam parroechiam cuidam presbitero Heridac nomine specialiter gubernandam commisit, nec omnino voluit, ut- vicini episcopi aliquid potestatis super eum locum haberent. Quem etiam presbiterum consecrari disposuerat episcopum, sed velocior eius de hac luce transitus hoc ne fieret impedivit. Post obitum itaque tantae memoriae augusti filio eius supradicto, videlicet imperatore Hludowico, in sede regni eius collocato, suggerentibus quibusdam, partem illam provinciae, quae ultra Albiam erat, in duo divisit et duobus vicinis episcopis interim commendavit. Non enim satis attendit patris sui super hoc constitutionem, aut certe omnimodis ignoravit. Ista vero facta occasione, qua iam fides Christi in partibus Danorum atque Sueonum per gratiam Dei fructificare coeperat, cognito patris sui voto, ne quid eius studii inperfectum remaneret, una cum consensu episcoporum ac plurimo synodi conventu in praefata ultima Saxoniae regione trans Albiam in civitate Hammaburg sedem constituit archiepiscopalem, cui subiaceret universa Nordalbingorum ecclesia, et ad quam pertineret omnium regionum aquilonalium potestas ad constituendos episcopos sive presbiteros, in illas partes pro Christi nomine destinandos. Ad hanc ergo sedem dominum et patrem nostrum sanctissimum Anskarium praedictus imperator sollemniter consecrari fecit archiepiscopum per manus Drogonis Mettensis praesulis et summae sanctaeque palatinae dignitatis tunc archicappellani, astantibus archiepiscopis Ebone Remensi, Hetti Treverensi et Otgario Magonciacensi, una cum pluribus aliis in conventu imperii praesulibus congregatis, assistentibus quoque et consentientibus ac pariter consecrantibus Helmgaudo et Willerico episcopis, a quibus iam dictas parroechiae illius partes commendatas receperat. Et quia diocesis illa in periculosis locis fuerat constituta, ne propter barbarorum imminentem saevitiam aliquo modo deperiret, et quia omnimodis parva erat, quandam cellam in Gallia Turholt vocatam ad eandem sedem perpetuo servituram eius legationi tradidit. ## kap. 13 (MGH s. 34–36) 13. Et ut haec omnia perpetuum suae stabilitatis retinerent vigorem, eum honorabiliter ad sedem direxit apostolicam et per missos suos venerabiles Bernoldum et Ratoldum episcopos ac Geroldum illustrissimum comi- tem omnem hanc rationem sanctissimo papae Gregorio intimari fecit confirmandam. Quod etiam ipse tam decreti sui auctoritate quam etiam pallii datione more praedecessorum suorum roboravit atque ipsum in praesentia constitutum legatum in omnibus circumquaque gentibus Sueonum sive Danorum necnon etiam Slavorum aliarumque in aquilonis partibus gentium constitutarum una cum Ebone Remensi archiepiscopo, qui ipsam legationem ante susceperat, delegavit et ante corpus et confessionem sancti Petri apostoli publicam euangelizandi tribuit auctoritatem. Et ne horum quicquam in futurum irritum fieret, omnem resistentem ac contradicentem vel quolibet modo his sanctis studiis piissimi imperatoris insidiantem anathematis mucrone percussit atque perpetua ultione reum diabolica sorte damnavit. Porro, ut praemisimus, eadem legatio auctoritate Paschalis papae Eboni Remensi archiepiscopo prius commendata fuerat. Siquidem ipse, divino, ut credimus, afflatus spiritu, pro vocatione gentium, et maxime Danorum, quos in palatio saepius viderat et diabolico deceptos errore dolebat, ferventissimo ardebat desiderio et pro Christi nomine se suaque omnia ad salutem gentium tradere cupiebat. Cui etiam domnus imperator locum unum ultra Albiam qui vocatur Welanao dederat, ut, quotiens in illas partes pergeret, locum subsistendi ibi haberet. Multotiens itaque ipse ad eundem venit locum et pro lucrandis animabus multa in aquilonis partibus dispensavit ac plurimos religioni christianorum adiunxit atque in fide catholica roboravit. 14. Verum post ordinationem domni et patris nostri sanctissimi Anskarii superius comprehensam visum est illis de eadem legatione inter se conferentibus necessarium esse, ut aliquis illi ordinaretur adiutor, qui in partibus Sueonum ministerii episcopalis officio fungeretur, quoniam in regione tam longe posita praesens adesse deberet pontifex, et ipse solus ad utrumque locum minus sufficeret. Cum consensu itaque et voluntate praedicti imperatoris venerabilis Ebo quendam propinquum suum Gauzbertum nomine ad hoc opus electum et pontificali insignitum honore ad partes direxit Sueonum. Cuique ministeria ecclesiastica et necessarios sumptus tam ex sua quam ex datione regia abunde tribuit, eumque quasi vice sua, qui idem praedicandi officium prius auctoritate apostolica suscepit, legatum in gentibus Sueonum esse constituit. Cui etiam postea clementissimus augustus, suggerente† eodem venerabili praesule Ebone, cellam, quam ipse in loco memorato Welanao construxerat, quasi locum refugii tradidit, ut scilicet ad ipsius ministerium officii perpetua stabilitate deserviret. Praedictus itaque Gauzbertus, quem ipsi†† consecrantes honore apostolici nominis Symonem vocaverunt, ad partes veniens Sueonum, honorifice et a rege††† et a populo susceptus est, coepitque cum benivolentia et unanimitate omnium ecclesiam inibi fabricare et publice euangelium fidei praedicare. Fiebatque gaudium salutis christianis ibi degentibus, et de die in diem numerus credentium augebatur. ## kap. 15 (MGH s. 36–37) 15. Interim quoque dominus et pastor noster in dioecesi sibi commissa et in partibus Danorum strenue suum implebat officium et exemplo bonae conversationis multos ad fidei gratiam provocabat. Coepit quoque ex gente Danorum atque Slavorum nonnullos emere pueros, aliquos etiam ex captivitate redimere, quos ad servitium Dei educaret. Quorum quosdam hic secum retinuit, quosdam vero ad cellam praedictam Turholt nutriendos posuit. Fueruntque cum eo hic ex societate vestra sancti patres nostri et magistri, quorum doctrina et institutione feliciter nobiscum religionis divinae crevit opinio. ## kap. 16 (MGH s. 37–38) 16. Verum cum haec in utraque parte laudabiliter et Deo digne agerentur, contigit, ex inproviso pyratas advenientes Hammaburgensem civitatem navigio circumdedisse. Quod cum inopinate et subitanee accidisset, spatium non fuit pagenses congregandi, quippe cum et comes, qui eo tempore praefecturam loci illius tenebat, illustris vir Bernharms tunc deesset, domnus vero episcopus ibi positus cum his qui aderant in urbe ipsa vel in suburbio manentibus primo quidem, audito adventu eorum, locum ipsum continere voluit, donec maius eis veniret auxilium; sed impellentibus paganis, et civitate iam obsessa, cum eis resisti non posse conspexit, quomodo pignera sanctarum reliquiarum asportarentur, praeparavit, sicque ipse, clericis suis huc illlucque fuga dispersis, etiam sine cappa sua vix evasit. Populi quoque a loco ipso exeuntes et hac illacque palantes, plurimis aufugientibus, quidam capti, plerique etiam perempti sunt. Denique hostes, arrepta civitate, et omnibus quae in ea vel in vico proximo erant spoliatis, cum vespertino tempore eo adventassent, noctem ipsam cum sequenti die et nocte ibi consederunt. Sicque succensis omnibus ac direptis, egressi sunt. Ibi ecclesia miro opere magisterio domni episcopi constructa una cum claustra monasterii mirifice composita igni succensa est. Ibi biblioteca, quam serenissimus iam memoratus imperator eidem patri nostro contulerat, optime conscripta, una cum pluribus aliis libris igni disperiit. Sicque omnia quae inibi aut in ecclesiasticis ministeriis aut in aliis thesauris et facultatibus habuerat aut depraedatione aut igne hostili impetu direpta sunt, ut quasi nudum eum dimiserint; quippe cum nihil paene exinde prius elatum sit, nec tunc quidem aliquid subvectum, nisi quod quisque fugiens casu arreptum secum forsitan exportare potuit. Pro quibus omnibus dominus et pater noster sanctissimus nullatenus vel animo molestabatur vel labiis peccavit; sed, cum omnia fere quae ab initio episcopatus sui aggregare vel in fabricam aedificiorum componere poterat uno velut momento perdiderit, illud beati Iob saepius verbis replicabat: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est. Sit nomen Domini benedictum! ## kap. 17 (MGH s. 38) 17. His itaque [ita] peractis, cum domnus episcopus cum suis in multis esset pressuris et calamitatibus, et fratres congregationis eius una cum sanctis pigneribus per varia loca circumeundo huc illucque vagarentur et nusquam sedem haberent quietam, praevalescente iniqui machinatione, contigit etiam diabolico instinctu, ut populus Sueonum furore zeli accensus praefatum Gauzbertum episcopum insidiose persequi coeperit. Factumque est, ut ad domum, in qua manebat, unanima conventione pars quaedam populi causa direptionis irruerit et nepotem quidem ipsius Nithardum nomine gladio peremerit et odio christiani nominis percussum, Dei, ut credimus, martyrem fecerit. Ipsum vero cum sociis ceteris, qui simul aderant, ligaverunt, et diripientes omnia quae apud eos invenire potuerunt, contumelia et opprobriis affectos a finibus suis expulerunt. Quod tamen non regio iussu factum, sed populari tan tum conspiratione est perpetratum. ## kap. 18 (MGH s. 38–39) 18. Divinae vero maiestatis clementia hoc nequaquam inultum abire passa est, sed omnes pene qui affuere, quamlibet diverso modo, in parvo tempore puniti sunt. De quibus multa dici poterant; sed, ne fastidium legentibus inferamus, unius tantum mentionem facere curavimus, ut, qua poena ceteri quoque evindicati fuerint, ex huius perditione patefiat. Quidam namque in terra illa potens extitit, cuius filius in eadem conspiratione cum aliis fuerat, et quae sibi de spoliis inibi captis provenerant in domum patris sui contulit. Post quod factum coepit illius substantia minui, et pecora quaeque ac familia deperire. Ipse quoque filius divina ultione percussus interiit. Sed et uxor eius cum filio ac filia non multo interiacente spatio obiit. Cum itaque se, excepto uno filio parvulo, omnibus bonis suis defraudatum videret, coepit miser deorum iras expavescere et, quod haec omnia alicuius dei offensione pateretur, mente tractare. Qua de re, sicut moris est ibi, queridam adiit divinum, rogans, ut, cuius dei offensam haberet, sorte perquireret et, qualiter eum placare deberet, ipsi in- dicaret. Agens itaque ille quae circa cultum huiusmodi observare solebat, omnes deos illorum ipsi placatos esse, respondit, deum vero christianorum illi omnimodis infensum. 'Christus', inquit, 'sic te habet perditum. Et quia quodlibet illorum quod illi consecratum fuerat in domo tua manet reconditum, invenerunt te omnia mala haec quae perpessus es, nec poteris ab his liberari, donec illud in domo tua manserit'. Hoc ille audito mente pertractans sollicita, quid illud esse posset, de filio suo recordatus est, quod ex spoliis supra dictis quendam librum in domum suam advexerit. Qua de re horrore nimio et terrore perculsus, et quia sacerdotis tunc ibi deerat praesentia, quid de eodem libro faceret omnimodis nescius, secum quoque illum longius retinere nullatenus ausus, tandem vix reperto consilio, in conspectu eum populi, qui in eadem villa manebat, attulit et quae passus sit retulit. Cumque se omnes ignaros consilii super hac re dicerent et tale aliquid in domo sua recipere vel habere pertimescerent, ipse eum diutius apud se retinere obstupescens, honeste compositum ad quandam ligavit sepem, denuntians, ut quique vellet eum inde sumeret, et pro reatu commissi domino Iesu Christo voluntariam satisfactionem vovit. Quem librum quidam christianorum exinde sublatum in sua advexit. Ex cuius ore etiam ista cognovimus. Qui postea magnae fidei et devotionis extitit, ita ut psalmos quoque apud nos postea memoriter sino litteris didicerit. Taliter ergo et ceteri) sive morte sive peste et damno rerum suarum puniti sunt. Et liquido omnibus patuit, quod, quia sanctum Dei pontificem et suos inhoneste tractare et spoliare praesumpserant, gravissimam domini nostri Iesu Christi senserint ultionem. ## kap. 19 (MGH s. 39–44) 19. Post haec itaque locus ille septem fere annis sine sacerdotali fuit praesentia. Pro qua re dominus et pastor noster Anskarius nimio merore anxius, christianae religionis fidem ibi coeptam perire non sufferens, et maxime filiolo suo, quem supra memoravimus, Herigario condolens, quendam anachoretam Ardgarium nomine illas in partes direxit et ut specialius eidem adhaereret praecepit. Ipse itaque illo adveniens, officiose ab ipso susceptus est Herigario, et christianis qui ibi aderant magnum suae praesentiae exhibuit gaudium. Coeperuntque, sicuti primo egerant, ea quae Dei sunt devote quaerere et ritum christianitatis libenti animo custodire. Nemo quoque incredulorum eius praedicationi audebat resistere, quia, qua poena multati fuerint qui servos Dei inde expulerant, mente pavida meminerant. Suggestione quoque praefati Herigarii, regis qui tunc erat iussu et licentia, publice coepit Dei celebrare mysteria. Qui videlicet fidelissimus vir Herigarius tempore, quo sacerdotalis ibi deerat praesentia, multa ab infidelibus sustinuit obprobria, sed largiente divina gratia signis caelestibus eius petitione verae fidei declarata sunt praeconia. Ex quibus, uti promisimus, aliqua hic interserere curavimus, quo eius fidei invictus declaretur animus, Quadam namque vice ipse in quodam sedebat placito, scena in campo ad colloquium parata. Ubi cum inter alia collocutionum verba illi deos suos laudassent, quorum favore prospera sibi multa provenirent, et illi, quod solus a consortio omnium inani fide aberraret, verbis multiplicibus improperarent, ipse, ut erat fervens spiritu, respondisse illis fertur: Si tanta est de divina maiestate dubietas, quod tamen dubium esse nullo modo deberet, probemus miraculis, quis sit maioris potentiae, vestri multi quos dicitis dii, an meus solus omnipotens dominus Iesus Christus. Ecee tempus adest pluviae' – siquidem tunc pluvia imminebat –; 'invocate vos nomina deorum vestrorum, ne pluvia super vos descendat, et ego invocabo dominum meum Iesum Christum, ne aliqua stilla pluviae me contingat, et si quis in hac parte se invocantes exaudierit, ipse sit deus' Hac itaque facta inter se conventione, cum illi omnes in una parte sederent, ipse vero cum uno puerulo in altera, coepit unusquisque eorum invocare deum suum; ille quoque invocabat dominum Christum. Et descendens immensa de caelo pluvia ita omnes illos aquis infudit, ut quasi in flumine cum vestimentis iactati viderentur, et etiam folia ramorum de umbraculo ibi facto super ipsos magno casu decidentia virtute divina illos oppressos ostenderent. Super ipsum vero et puerum qui cum eo erat nec una descendit pluviae gutta. Quo facto, confusis illis et admirantibus: 'Ecce', inquit, 'videtis, quis sit deus. Nolite me, infelices, ab eius cultura revocare, quin potius ab erroribus vestris confundimini et veritatis viam discite'. Alio quoque tempore contigit, ut dolorem in tibia sua sustineret nimium, ita ut non aliquo modo se movere a loco in quo erat posset, nisi portaretur. Cum hanc ergo diutius sustineret molestiam, coeperunt multi ad eum causa visitandi venire, et quidam adhortationibus, quo pro salute sua diis sacrificaret, commonere, quidam improperiis, quod sine deo esset, lacessire, et idcirco eum salute carere. Cum itaque haec saepius agerentur, et ipse constanter malis eorum suggestionibus resisteret, postremo non ferens eorum calumniam, respondit, nequaquam se a vanis simulacris auxilium petere velle, sed a domino suo Iesu Christo, qui posset in momento, si velit, ab infirmitate sua eum sanare. Et ascitis ilico domesticis suis, ut ad suam eum deferrent ecclesiam, praecepit. Ubi positus, coram cunctis qui astabant supplices ad Dominum preces effudit, dicens: 'Domine mi Iesu Christe, ut sciant isti miseri, quia tu es Deus solus et non [est] alius praeter te, da mihi servo tuo in hac hora pristinam corporis mei sanitatem, ut videntes inimici magnalia tua de suis erroribus confundantur et ad cognitionem tui nominis convertantur. Fac, queso, quod peto propter nomen tuum sanctum, quod est benedictum in saecula, ne sit confusio confidentibus in te, Domine'. Post quam vocem, divina eum medicante gratia, confestim sanissimus est redditus. Sicque de ecclesia ipsa per semet ipsum egressus, pro salute sua Deo gratias agebat, et in fide Christi convalescens, magis magisque incredulos confundebat. Per s idem fere temporis accidit, ut etiam quidam rex Sueonum nomine Anoundus, eiectus regno suo, apud Danos exul fuerit. Qui fines regni quondam sui denuo repetere cupiens, coepit ab ipsis auxilium quaerere, spondens, quod, si se sequerentur, multa eis possent donaria provenire. Proponebat enim eis vicum memoratum Birca, quod ibi multi essent negotiatores divites et abundantia totius boni atque pecunia thesaurorum multa. Ad illum itaque vicum se eos promittebat ducturum, ubi sine sui exercitus damno multo suae necessitatis fruerentur commodo. Illi ergo promissis muneribus delectati et thesaurorum adquisitione avidi, in auxilium eius expeditorum ad pugnam hominum viginti et unam naves impleverunt et eum eo destinaverunt. Ipse vero de suis naves habebat undecim. Exeuntes ergo de Danis, ad vicum insperate venerunt memoratum. Et forte tunc rex ipsorum longius inde aberat, et principes ac populi multitudo congregari non poterant. Tantum supradictus Herigarius, praefectus ipsius loci, cum eis qui ibi manebant negotiatoribus et populis praesens aderat. In magna ergo angustia positi, ad civitatem, quae iuxta erat, confugerunt. Coeperunt quoque diis suis, immo daemonibus, vota et sacrificia plurima promittere et offerre, quo eorum auxilio in tali servarentur periculo. Sed quia civitas ipsa non multum firma erat, et ipsi ad resistendum pauci, miserunt ad eos legatos, dextram et foedus postulantes. Quibus rex praefatus mandavit, ut pro redemptione ipsius vici centum libras argenti persolverent, sicque pacem haberent. Quod illi, ut petebatur, statim miserunt, et a rege iam dicto susceptum est. Porro Dani graviter huiuscemodi ferentes conventionem, quia non sicuti disposuerant actum fuisset, coeperunt velle super eos subito irruere et locum ipsum funditus depraedari atque incendere, dicentes, unumquemlibet negotiatorem plus ibi habere, quam sibi oblatum fuisset, et nullo modo se tantam calumniam sufferre posse. Cum haec ergo inter se agerent et ad diripiendam urbem, in quam confugerant, se praepararent, hoc quoque illis innotuit. Unde rursus pariter congregati, cum nullo modo vires haberent resistendi. nullaque eis spes esset refugii, ad vota et sacrificia maiora diis suis offerenda se invicem cohortabantur. Contra quos iratus fidelis Domini Herigarius: 'Maledicta sint', inquit, 'Deo vota et sacrificia vestra cum idolis vestris. Quam diu vultis daemonibus servire et vos ipsos ad perniciem vestri votis inanibus in paupertatem redigere? Ecce multa obtulistis et ampliora vovistis. Insuper et centum libras argenti dedistis. Quid profuit vobis? Ecce omnia quae habetis veniunt diripere. Uxores vestras et filios ducent captivos, civitatem et vicum igni succendent, et vos gladio peribitis. Quid ergo prosunt vobis simulacra vestra?' Ad quam vocem illi omnes perterriti et quid agerent nescii, unanimiter responderunt: 'Salus nostra et consilium in tua sit deliberatione, et quicquid nobis suggesseris procul dubio faciemus'. Quibus ille: 'Si', inquit, 'vota spondere vultis, vovete et reddite domino Deo omnipotenti, qui regnat in caelis, et cui ego in conscientia pura et fide recta deservio. Ipse omnium dominus est, et in voluntate eius omnia sunt posita, nec est qui eius dicioni possit resistere. Si itaque eius auxilium toto corde petieritis, omnipotentiam ipsius vobis non defuturam sentietis'. Accepto itaque ab eo consilio, cuncti unanimes et voluntarii exeuntes, sicut sibi consuetudinis erat, in campum, pro liberatione sui ieiunium et elemosinas domino Christo devoverunt. Interim rex praefatus cum Danis agere coepit, ut sorte perquirerent, utrum voluntate deorum locus ipse ab eis devastandus esset. 'Multi', inquit, 'ibi sunt dii potentes et magni, ibi etiam ecclesia olim constructa est, et cultura Christi a multis ibi christianis excolitur, qui fortissimus est deorum et potest sperantibus in se quoquo modo vult auxiliari. Necessario ergo quaerendum est, utrum divina ad hoc voluntate incitemini'. Quod illi, quia sic apud eos moris erat, nequaquam abnuere potuerunt. Quaesitum est igitur sortibus et inventum, quod cum sua hoc prosperitate nullatenus perficere possent, neque locum ipsum eorum depraedationi a Deo concessum. Iterum quaesitum est, in quam partem ituri essent, ubi sibi pecuniam adquirerent, ne forte vana spe frustrati ad sua vacui remearent. Ceciditque sors, quod ad urbem quandam longius inde positam in finibus Slavorum ire deberent. Hoc ergo illi, videlicet Dani, quasi divinitus sibi imperatum credentes, a loco memorato recesserunt et ad urbem ipsam directo itinere properarunt. Irruentesque super quietos et secure habitantes improvise, civitatem illam armis coeperunt, et captis in ea spoliis ac thesauris multis, ad sua reversi sunt. Rex vero ille, qui ad eos depraedandos venerat, pace cum eis foederata, argentum, quod ab eis nuper acceperat, reddidit et apud eos aliquandiu resedit, volens genti suae reconciliari. Sicque Domini gratia propter fidem servi sui Herigarii populum illius loci ab hostium incursu liberans, bonis suis restituit. Quo facto, ipse in conventu populi publico eandem rem proposuit et, ut, quis deus esset, intentius perviderent, monuit: 'Heu, miseri', dicens, 'vel iam nunc intellegite, quod vanum sit a daemonibus auxilium petere, qui non possunt tribulantibus subvenire. Suscipite fidem domini mei Iesu Christi, quem probastis Deum verum esse, qui vobis nullum habentibus refugium suae miserationis tribuit solatium. Nolite ultra culturam superstitiosam quaerere et inani sacrificio idola vobis placare. Verum Deum, qui omnium quae in caelis et in terris sunt dominatur, colite et ipsi vos subicite ipsiusque omnipotentiam adorate!' Denique ipse post haec tanto alacrior quanto frequentibus Domini beneficiis in fide robustior factus, publice ubicumque aderat, partim exasperando, partim suadendo, virtutem Domini et fidei gratiam cunctis nuntiabat. Sicque bonum certamen usque ad finem suae perduxit vitae. Consummatoque boni operis cursu, languore ingravescente, astante iam dicto Ardgario sacerdote, divinae commendatus clementiae, communione sacra percepta, feliciter in Christo obiit. De cuius fidei constantia multa adhuc dici poterant, sed, quia brevitati studuimus, haec [dicta] sufficiant. ## kap. 20 (MGH s. 44–46) 20. Illis quoque temporibus apud eos matrona quaedam fuit valde religiosa. quam nulla umquam improborum perversitas a fidei suae potuit rectitudine evertere. Cui frequenter in quacumque necessitate positae, ut more eorum idolis sacrificaret, suggestum est; sed illa immobilis fidei suae munia non reliquit; vanum esse dicens, a simulacris mutis et surdis auxilium quaerere, et abominabile sibi videri, ut Ins quibus in baptismo renuntiaverat denuo intenderet et sponsionem quam Christo promiserat falleret. 'Si enim malum est', inquit, 'hominibus mentiri, quanto magis Deo? Et si bonum est inter homines fidem constare, quanto magis qui fidem Domini accipit nullatenus ab ea debet immutari neque vanitatem veritati miscere? Dominus', inquit, 'meus Iesus Christus omnipotens est, ipse mihi, si in eius fide perseveravero, et sanitatem et omnia quibus indiguero bona secundum voluntatem suam praestare poterit'. Praedicta itaque religiosa femina nomine Frideburg, in bonitate vitae et fidei constantia laudabilis, dies vitae suae usque ad tempus perduxit senectutis. Cumque iam appropinquare dies suae crederet mortis, et post discessum domni Gauzberti nullus ibi tunc adesset sacerdos, ipsa amore officii, quod audierat viaticum esse christianorum, de vino aliquid emptum in quodam reservari fecit vasculo; filiae suae etiam in fide religiosae demandans, ut, si quando ei tempus ultimum instaret, de ipso vino, quia sacrificium non habebat, ei in ós distillaret, ut vel sic Domini gratiae exitum suum commendaret. Illud itaque vinum tribus fere annis apud eam conservatum est, sicque contigit, illuc praedictum adventasse sacerdotem Ardgarium. Quo ibi posito, ipsa quamdiu vires habuit religionis suae devotionem exercuit, missarum sollemnia et salutaria monita sedule ab eo exquirens. Verum inter haec languore se praeoccupante, coepit infirmari. Et ita sollicita de obitu suo, memoratum ad se accersiri fecit presbiterum, et accepto de manu eius optato viatico, feliciter migravit ad Dominum. Ipsa vero elemosinis semper intenta, quia in saeculi quoque rebus dives erat, filiae suae praedictae Catlae nomine iniunxerat, ut post suum ex hac luce discessum cuncta quae illius erant in pauperes dispensaret. 'Et quia hic minus pauperes inveniuntur, post obitum', inquit, 'meum, cum tibi primo oportunitas evenerit, venditis omnibus quae hic dispensata non fuerint, sume tecum argentum et vade ad Dorstadum. Ibi sunt ecclesiae plurimae et sacerdotes ac clerici, ibi indigentium multitudo. IIIó adveniens, quaere, qui rite doceant, fideles, quomodo ea dispenses, et pro animae meae remedio omnia in elemosinam distribue'. Post excessum itaque matris filia quae mater iusserat strenue adimplevit. Arreptoque itinere perveniens ad Dorstadum, religiosas ibi exquisivit feminas, quae cum ea loca sancta circuirent et, quid cuique dispensari deberet, eam instruerent. Cum ergo quadam die causa dispensandi loca sancta peragrarent, et medietas iam distributa esset, ipsa sociis suis dixit: 'Nunc iam lassae sumus; melius est, ut aliquid nobis de vino ematur, unde refocilari possimus, et sic demum coepta peragamus'. Datis igitur ad hoc 4 denariis, et viribus resumptis, quod coepere peregerunt. Quibus completis, ipsa ad hospitium suum rediens, saccum, in quo argentum fuerat, in quodam loco vacuum posuit, sed, largiente superno munere, denuo ipsum locum adiens, sicuti antea fuerat plenum invenit. Quae tanto obstupefacta miraculo, ascitis ad se, quae cum ea prius ierant, religiosis feminis, quid sibi contigerit, ostendit. Coram quibus quid inibi esset computans, tantundempretii esse invenit, quantum illo advexerat, exceptis 4 denariis. Consilio itaque ab eis accepto, ivit ad sacerdotes, qui ibi probabiliores videbantur, et id ipsum eis innotuit. Qui gratiam Dei pro tanta eius bonitate laudantes, quod eius labori ac bonae intentioni Dominus retribuerit, intimabant. 'Quia', inquiunt, 'matri tuae oboediens fuisti et fidem tuam circa eam illibatam servasti et, tanti itineris labore suscepto, elemosinam illius strenue implesti, Dominus omnium bonorum retributor pro mercedis retributione et necessitatis tuae subsidio ista tibi contulit. Ipse est nempe omnipotens et omnibus sufficiens nullius indiget. Ipse quoque omnia, quae pro eius nomine a fidelibus illius in necessitates pauperum ac servorum illius distributa fuerint, in caelesti regno recompensabit. Quod ita esse, ne aliquo modo dubitares, et ne te census dati distributio peniteret, hoc te Dominus miraculo certificare dignatus est. Hoc etiam signo, quod mater tua cum Domino salva sit, firmiter crede; hoc miraculo admonita, tu quoque tua pro Christo dare ne timueris, certa, quod tibi a Domino recompensabuntur in caelis. Ista ergo tibi a Deo donata tua sunt, et tuo arbitrio, quomodocumque volueris, ea dispensabis. Nam ea quae in usus tuos acceperas ipse tibi reddere noluit, quia ea tantum sua benignitate retribuit. quae pro eius amore in pauperes illius distributa fuerint'. Igitur post excessum praedicti viri Herigarii iam memoratus sacerdos Ardgarius amore solitariae, quam ante duxerat, vitae ab illis partibus egressus, locum suum repetiit. Sicque denuo christiani ibi positi sacerdotali sunt praesentia destituti. Qua ré manifesto patuit indicio, quod ad corroborandam fidem praefati viri Herigarii necnon et supra dictae matronae, pariterque ut exitum eorum divinae commendaret clementiae, et quod fideliter desideraverant, mysterium videlicet sacrae communionis, pro ultimo viatico perciperent, iam dictus anachoreta Ardgarius ad illas partes destinatus fuerit. ## kap. 21 (MGH s. 46–47) 21. Verum inter haec superius comprehensa contigit, bonae memoriae Hludowicum serenissimum imperatorem, divino ordinante iudicio, vitae praesenti decessisse. Post cuius obitum cum de regni divisione magna fieret perturbatio, pastoris quoque nostri aliquo modo labefactari coepit legatio. Nam cum cella supradicta Turholt in partem cessisset venerandi regis Karoli, ipse eam a servitio, quod pater suus disposuerat, amovit et vobis bene cognito dedit Raginario. Pro qua ré cum et a fratribus suis gloriosissimis regibus et a multis quoque aliis saepius fuisset admonitus, et ipse eorum petitioni nullatenus assentiret, iam dictus pater noster multiplicibus tunc atteri coepit necessitatibus et indigentiis. Unde contigit, ut fratres vestri, qui hic tunc cum eo aderant, ad vestram societatem redierint, et multi quoque alii causa paupertatis eum dereliquerint. Ipse tamen cum paucis, qui cum eo substiterant, prout potuerat se agebat, et, licet in paupertate degens, iniunctum sibi officium nequaquam deserere voluit. ## kap. 22 (MGH s. 47–48) 22. Dominus quoque humilitatem eius et patientiae fortitudinem conspiciens, quia cor regis in manu Domini est, clementissimi domini et senioris nostri Hludowici regis, qui post patrem suum huius regni gubernacula suscepit, ad hoc animum incitavit, ut quaerere inciperet, unde ei solacium subsistendi facere posset, quo legationis suae mandatum perficeret. Et quia in hac provintia cellam nullam huic legationi habebat congruam, erat autem ibi iuxta episcopatus Bremensis ecclesiae tunc desolatus pastore, illum ei dare disposuit. Unde in publico conventu episcoporum ceterorumque fidelium suorum tractare cum eis coepit, utrum hoc ei facere canonica auctoritate liceret. Dominus enim et pastor noster hoc sibi periculosum esse aliquo modo formidans et, ne a quibuslibet nevo cupiditatis reprehenderetur, caute praevidens, non facile huic dispositioni assentiebat. Iubente itaque rege haec eadem res in concilio episcoporum ventilata est. Qui multis praecedentibus exemplis probaverunt, bene posse fieri, ut, quia dioecesis illa, ad quam ipse ordinatus fuerat, admodum parva erat – nam nonnisi quattuor baptismales habebat ecclesias – et haec ipsa multotiens iam barbarorum incursionibus devastata, ista ei causa solacii adiungeretur. Verum, ne in aliquo scrupulum Ferdensis pateretur episcopus, quod etiam partem de suo episcopatu ultra Albiam sumptam ipse cum Bremensi tota simul parroechia retineret, statuerunt, ut, sicut tempore domni Hludowici imperatoris primo fuerant episcopatus ipsi, et Bremensis scilicet et Ferdensis, resti- tuerentur, et ipse teneret Bremensem; ex qua maior pars diocaesis suae sumpta fuerat, quae etiam tunc pastoris erat praesentia desolata. Quo decreto ita ab episcopis constituto, ipse iubente rege Bremensem suscepit diocesim gubernandam; porro partem parroechiae, quae ultra Albiam ad se pertinere debebat, Waldgarius recepit tunc Ferdensis episcopus. Quod cum ita aliquandiu esset, iterum diligentius ipsa re in alio concilio episcoporum ventilata, visum est eis, non bonum esse, ut sedes, ad quam ille ordinatus fuerat, ab alio episcopo teneretur – nam Hammaburg tunc in partem cesserat Waldgarii –, potestatem quidem regis esse dicentes, ut dioecesim parvam et admodum captivatam augeret, locum tamen ad archiepiscopalem dignitatem auctoritate apostolica firmatum nullatenus immutandum. Unanimo ergo consensu cum voluntate praedicti regis piissimi Hludowici episcopi ibi constituti censuerunt, ut sedem, ad quam consecratus fuerat, pater noster Anskarius reciperet, et si quid ultra Albiam ex Ferdensi ipse retineret dioecesi, ex Bremensis ecclesiae parroechia illius sedis restitueret episcopo. Quod ita et regio iussu et synodali episcoporum decreto, ipsius quoque Waldgarii memorati Ferdensis episcopi voluntate et assensu perfectum est. ## kap. 23 (MGH s. 48–51) 23. Porro, cum haec agerentur, Colonia civitas, ad quam Bremensis parroechia suffraganea erat, eo tempore absque benedictione episcopali degebat. Quod quia diuturnum extitit, istud etiam sine illius loci pontificis praesentia necessario decernendum fuit. Postea tamen, consecrato ad eundem locum venerabili praesule Gunthario, hoc ipsum, dominus et pater noster ei suggerere studuit, ut sua quoque auctoritate firmaretur. Cui tamen rei ipse admodum contrarius extitit. Qua de causa postmodum, in Vurmacia civitate positis duobus regibus, Hludowico scilicet et Hlothario, coram multa episcoporum utriusque regni frequentia, praesente venerabili patre nostro, haec eadem res exposita est. Quod cum ab omnibus bene ita ordinatum probaretur, ut praedictus pontifex Guntharius hoc ipsum sua auctoritate firmaret, cuncti rogaverunt. Qui primo quidem fortiter his reniti coepit, iustum non esse multipliciter asserens, ut sedes suffraganea in archiepiscopalem verteretur, nec se debere honorem sedis sui in aliquo minuere; postremo tamen, et ipsis regibus et cunctis simul episcopis ibi aggregatis pro hoc ipso eum rogantibus et omnino causa necessitatis id licitum fore dicentibus, respondit, si apostolica auctoritate firmaretur, ex se quoque ratum esse. Quo responso accepto, cum etiam omnes suffraganei eius haec eadem consensissent, piissimus rex iam dictus Hludowicus, cupiens et patris sui elemosinam in omnibus augmentare et quod ipse disposuerat per omnia ratum fieri, reverentissimum Salomonen! Constantiae civitatis episcopum pro hoc ipso ad sedem direxit apostolicam. Cum quo etiam dominus et pater noster Anskarius, quia ipse per se non poterat, filium suum fratrem nostrum Nordfridum misit presbiterum. Qui officiosissime a sanctissimo suscepti papa Nicolao, legationis suae mandatum ei plane et dilucide retulerunt. Qui prudenter et sollicite ea quae ab ipsis dicebantur mente pertractans et Deo inspirante pro lucrandis animabus gentilium hanc constitutionem iustam esse decernens, voluntatem regis nostri sua auctoritate firmavit. Denique, ut ipsam rem diligentius ab eo elucubratam manifestius aperire possimus, verba ipsius interponere decrevimus. Cum enim causam legationis eius et cetera superius comprehensa plene et breviter recapitulasset, deinde subiunxit: Cuius delegationis et auctoritatis et pallii acceptionis pagina nobis est a filio nostro Hludowico per Salomonem sanctissimum episcopum destinata, iuxta morem sanctae Romanae ecclesiae bullata. Per cuius tenorem paginae haec ita fuisse comperimus, sicut pietas nobis iam fati regis per fidelem virum, Salomonem scilicet episcopum, intimavit, Unde nos vestigia tanti pontificis et praedecessoris nostri sequentes Gregorii omnemque ibi Deo dignam statutam providentiam agnoscentes, magnorum principum votum, Hludowici videlicet divae recordationis augusti et aequivoci eius filii excellentissimi regis, tam huius apostolicae auctoritatis praecepto quam etiam pallii datione more praedecessorum nostrorum roborare decrevimus. Quatinus tanta fundatus auctoritate praenominatus Anskarius, primus Nordalbingorum archiepiscopus, et post ipsum successores eius, lucrandis plebibus insistentes, adversus temptamenta diaboli validiores existant. Ipsumque filium nostrum iam dictum Anskarium legatum in omnibus circumquaque gentibus Sueonum sive Danorum necnon etiam Slavorum, vel in ceteris ubicumque illis in partibus constitutis divina pietas ostium aperuerit, publicam euangelizandi tribuimus auctoritatem. Ipsamque sedem Nordalbingorum Hammaburg dictam, in honore sancti Salvatoris sanctaeque eius intemeratae genetricis Marias consecratam, archiepiscopalem deinceps esse decernimus. Atque ut strenui praedicatoris episcopi post decessum crebro dicti Anskarii archiepiscopi persona tantoque officio apta eligatur semper successio, sub divini iudicii obtestatione statuimus. Verum quia Karolus rex, frater saepedicti regis Hludowici, post discessum imperatoris patris sui piae memoriae Hludowici abstulit a praenominato loco, qui dicitur Hammaburg, monasterium quod appellatur Turholt, utpote quod post partitionem inter fratres suos in regno suo coniacere videbatur, situm in occidentali Francia, quod illic genitor suus ad supplementum et victum episcopo et clericis eius dederat, coepere, sicut fertur, omnes ministri altaris recedere. Deficientibus quippe necessariis sumptibus, ab ipsis recesserunt gentibus, et eadem ad gentes legatio per huiusmodi factum defecit. Ipsa quoque metropolis Hammaburg pene deserta facta est. Igitur dum haec agerentur, mortuus est dioecesis Bremensis episcopus, quae huic contigua esse dicitur. Cumque saepe dictus rex et hanc dioecesin vacantem et illam novellam institutionem cerneret deficientem, insuper et utramque hanc ecclesiam, Dei permittente occulto iudicio, per barbarorum saevitiam admodum attenuatam, quaerere coepit, qualiter praedicta Bremensis ecclesia praedictae novellae archiepiscopali uniretur ac subderetur sedi, nostro hoc votum roborante decreto. Unde per saepe nominatum venerabilem missum, Salomonem videlicet Constantiae civitatis episco- pum, nobis hoc relatum est confirmandum ac postulatum est nostra auctoritate roborandum. Nos igitur id subtili perpendentes examine, animadvertimus, propter instantem necessitatem et animarum lucra in gentibus demonstrata utile fore. Omnia enim quae proficua ecclesiae probantur existere et divinis non resultant praeceptionibus licita et facienda esse non dubitamus, maxime in tam novellae christianitatis plantatione, in qua varii solent eventus contingere. Quam ob rem auctoritate omnipotentis Dei et beatorum apostolorum Petri et Pauli et hoc nostro decreto decernimus secundum reverentissimi regis Hludowici votum, ipsas praedictas dioeceses, Hammaburgensem scilicet et Bremensem, non deinceps duas, sed imam esse et vocari subdique sedi, quae praedecessoris nostri decreto archiepiscopali est munere sublimata, restituta dumtaxat de Bremensis ecclesiae rebus episcopatui Ferdensi parte inde ante ablata. Nullus vero archiepiscopus Coloniensis ullam sibi deinceps in eadem dioecesi vindicet potestatem. Quin immo et ipsi et omnibus [omnino] suademus verae religionis cultoribus, ut sacra hac legatione fungentibus adiutorio et solacio sint. Quatinus huius gratia beneficii plenam mercedem recipere mereantur ab eo qui dixit: 'Ite, docete omnes gentes, et quicumque receperit vos, me recipit'. Itaque omnia a dilecto filio nostro rege Hludowico ad hoc Deo dignum officium deputata nostra etiam pia eius vota auctoritate firmamus. Et quia casus praeteritorum nos cautos faciunt in futurum, omnem quoque adversantem vel contradicentem atque piis nostris his studiis quolibet modo insidiantem anathematis mucrone percutimus atque perpetuae ultionis reum diabolica sorte damnamus. Ut culmen apostolicum more praedecessorum nostrorum causamque Dei pio affectu zelantes ab adversis hinc inde partibus tutius muniamus. His itaque decretis atque institutionibus papae sanctissimi Nicolai Bremensis ecclesia adiuncta et unita sedi Hammaburgensi, quae prius metropolis constituta fuerat, facta est archiepiscopalis. ## kap. 24 (MGH s. 51–53) 24. Verum quia de dioeceseos illius ratione ita firmata haec praeoccupando diximus – multum enim temporis fuit, ex quo sedem illam gubernandam suscepit, priusquam auctoritate apostolica firmaretur –, ad ea quae prius gesta sunt redeamus. Namque, suscepta Bremensi parroechia, iterum spiritu fervere coepit intimo, quia iam tunc quid daret habebat, si quid posset in partibus Danorum pro Christi elaborare nomine. Unde frequentius Horicum adire, qui tunc solus monarchiam regni tenebat Danorum, et muneribus eum ac quibuscumque poterat obsequiis conciliare studuit, ut sua licentia praedicationis officio in regno eius frui valeret. Aliquotiens namque regia etiam legatione ad eum mittebatur, et quae ad foedera pacis et utriusque regni utilitatem pertinebant strenue et fideliter peragebat. Qua de re cognita fide et bonitate sancti viri, praedictus Horicus rex multo eum affectu coepit venerari et libenter eius consilio uti ac familiarissimum in omnibus habere, ita ut etiam inter secreta sua, dum de negotiis regni cum consiliariis suis tractaret, ipsi liceret interesse. Ea quoque, quae inter populum huius terrae, videlicet Saxonum, ac regnum ipsius causa foederis debebant constitui, non aliter nisi fide illius volebat firmari, hoc sibi dicens omnino fidissimum esse, quod ille ei et laudasset et spopondisset. Hac itaque familiaritate potitus, coepit etiam illi persuadere, ut fieret christianus. Ille quoque omnia, quae ei ex divina intimabat scriptura, benigne audiebat et bona prorsus ac vere salutaria esse laudabat, seque his plurimum delectari ac libenter Christi gratiam velle promereri. Cui post talia vota etiam sanctissimus pater noster suggerere coepit, ut Christo domino hanc concederet benivolentiam, quod ei gratissimum foret, ut in regno suo ecclesiam fieri permitteret, ubi sacerdos omni tempore praesens adesset et verbi divini semina ac baptismi gratiam quibusque suscipere volentibus traderet. Quod ille benignissimo concessit affectu et in portu quodam regni sui ad hoc aptissimo et huic regioni proximo Sliaswich vocato, ubi ex omni parte conventus fiebat negotiatorum, ecclesiam illi fabricare permisit, tribuens locum in quo presbiter maneret; data pariter licentia, ut quicumque vellet in regno suo fieret christianus. Hac ergo domnus episcopus noster accepta licentia, statim quod diu desideraverat perfecit. Et constituto ibi presbitero, gratia Dei in eodem loco fructuosius crescere coepit. Multi namque ibi antea erant christiani, qui vel in Dorstado vel in Hammaburg baptizati fuerant, quorum quidam primores ipsius vici habebantur, et gaudebant facultatem sibi datam christianitatem suam observandi. Quorum exemplo multi quoque alii et viri et feminae, relicta superstitiosa idolorum cultura, ad fidem Domini conversi baptizabantur. Factumque est gaudium magnum in ipso loco, ita ut etiam gentis huius homines absque ullo pavore, quod antea non licebat, et negotiatores tam hinc quam ex Dorstado locum ipsum libere expeterent, et hac occasione facultas totius boni inibi exuberaret. Et cum multi inibi baptizati supervixerint, innumerabilis tamen albatorum multitudo exinde ad regna conscendit caelorum. Quia libenter quidem signaculum crucis recipiebant, ut catecumini fierent, quo eis ecclesiam ingredi et sacris officiis interesse liceret, baptismi tamen perceptionem differebant, hoc sibi bonum diiudicantes, ut in fine vitae suae baptizarentur, quatinus purificati lavacro salutari, puri et inmaculati vitae aeternae ianuas absque aliqua retardatione intrarent. Multi quoque apud eos infirmitatibus detenti, cum se frustra idolis pro salute sua sacrificasse viderent et a propinquis suis desperarentur, ad Domini misericordiam confugientes, christianos se fieri devovebant. Cumque accito sacerdote baptismi gratiam percepissent, statim incolumes gratia divina largiente fiebant. Sicque crevit in eodem loco Dei miseratio, et ad fidem Domini populi conversa est multitudo. ## kap. 25 (MGH s. 53–55) 25. Inter haec vero dominus et pater noster Anskarius etiam pro gente Sueonum, eo quod sacerdotis tunc praesentia desolati essent, nimio condolens affectu, a praefato poscere coepit rege Horico sibi in omnibus familiarissimo, uti suo auxilio fines illius regni petere posset. Qui cum maxima benivolentia hanc quoque petitionem eius suscipiens, ita se per omnia facturum promisit. Qua de causa domnus episcopus noster cum praefato coepit Gauzberto pontifice de hoc ipso tractare, necessarium esse dicens, ut iterum probaretur, si forte gens illa divinitus admonita sacerdotes secum manere pateretur, ne fides Christi illis in partibus coepta eorum neglegentia aliquo modo deperiret. Praedictus vero pontifex Gauzbertus, qui et Symon, se inde expulsum rursus locum [illum] repetere non ausum respondit, nec id valde proficuum fore posse, immo magis periculosum, si denuo priorum reminiscentes aliquid perturbationis circa eum excitarent; sibi magis congruum videri, ut ille iret, qui hanc legationem primo susceperat quique benigne ibi habitus fuerat, ipse vero cum eo nepotem suum mitteret, qui ibi, si locus praedicandi inveniretur, remaneret et sacerdotali apud eos officio fungeretur. Hoc itaque ratum inter se decernentes, coram praesentia clementissimi regis venerunt Hludowici causamque huiuscemodi ei retulerunt, atque, ut eius licentia ita fieri permitteretur, exorabant. Qui sciscitans, utrum ipsi in hac voluntate concordes fuissent, responsum a venerabili Gauzberto pontifice tale accepit: 'In Dei', inquit, 'servitio nos semper concordes et fuimus et sumus, et istud unanimo consensu ita fieri cupimus'. Itaque serenissimus rex, in Dei causa semper voluntarius, secundum quod inter eos convenerat legationem hanc pro Christi nomine pastori nostro iniunxit religiosissimo, suae quoque partis, sicuti et pater eius fecerat, ad regem Sueonum mandata ei committens. Igitur devotissimus pater noster ad hoc iter praeparare se coepit, et, ut quantotius hoc expleret, ferventiori incitabatur spiritu. Siquidem et hoc caelitus sibi iniunctum credebat, visione quadam imbutus, quam ante praeviderat. Visum namque est ei, quod pro ipso itinere, sicut erat, valde esset sollicitus, et videbatur ei, quod ad quendam veniret locum, in quo erat structura aedificiorum magna et mansiones diversae. Ubi quidam ei obvius factus, locutus est ad eum dicens: 'De itinere quod sollicitaris et de his quae sunt in corde tuo ne supra modum contristeris, quia hic quidam est propheta, qui te de his omnibus certum reddet. Et ne aliqua menti tuae super eo insideat dubitatio, dicam tibi, quis sit ille propheta. Abbas quondam clarissimus Adalhardus ipse nunc est propheta ad te a Domino missus, qui tibi ea quae proventura sunt annuntiabit'. Quo ille audito exhilaratus animo, visus est illi respondisse: 'Domine, ubi inveniam eum?' Et ille: 'Tuo', inquit, 'labore invenies eum, nec est licitum cuiquam eum tibi insinuare'. Tunc visum est ei, quod iret per circuitum mansionum ipsum quaerendo et pariter in mente sua tractaret. 'Si', inquit, 'ille non interrogatus a me annunciaverit mihi quae sunt in animo meo, tunc verum illum prophetam comprobabo'. Ad quandam ergo perveniens mansionem clarissimam et speciosissimam, vidit eum ibi in solio suo sedentem, et statim recognovit. Ille quoque confestim pronuncians, intentus in eum, dicere coepit: 'Audite insulae, et attendite populi de longe. Dominus ab utero vocavit te, de ventre matris tuae recordatus est nominis tui. Et posuit ós tuum quasi gladium acutum, in umbra manus suae protexit te, et posuit te sicut sagittam electam; in faretra [sua] abscondit te, et dixit tibi: „Servus meus es tu, quia in te gloriabor“. Quo dicto, extento brachio manum dexteram ad eum coepit erigere. Ille autem, hoc viso, ad genua eius accessit, sperans eum se velle benedicere. At ille subiunxit: 'Et nunc haec dicit tibi Dominus, formans te ex utero servum sibi: „Dedi te in lucem gentium, ut sis illis in salutem usque ad extremum terrae. Reges videbunt, et consurgent principes, et adorabunt dominum Deum tuum et sanctum Israel, quia glorificabit te'. Hanc ergo visionem servus Dei eum ante profectionem illam longe vidisset, certum tenebat animo, Dei se imperio ad partes illas incitari; et maxime in verbo, quod dictum est: 'Audite, insulae', quia omnis fere patria illa in insulis est constituta, et quod subiunctum est: 'Eris illis in salutem usque ad extremum terrae', quia finis mundi in aquilonis partibus in Sueonum coniacet regionibus. Denique etiam verbum, quod de prophetia Hieremiae in fine commutatum est, scilicet: 'quia glorificabit te', ardorem desiderii illi maximum nutriebat, quia palmam martyrii olim sibi promissam hoc significare putabat. ## kap. 26 (MGH s. 55–57) 26. Profectionem itaque hanc suscepturus, iam dicti regis Horici missum pariter et signum secum habuit. Qui regi Sueonum nomine Olef partis suae mandatum tale intimari iussit: servum Dei, qui ex parte Hludowici regis missus fines regni eius peteret, sibi per omnia cognitum fore, ac se in vita sua numquam tam bonum vidisse hominem nec in quolibet mortalium aliquando tantam fidem invenisse. Ideoque, cognita eius sanctissima bonitate, omnia quae ille in regno suo causa christianae religionis disponere vellet, se ei concessisse. Ipsumque petere, ut similiter in regno suo ei permitteret culturam christianitatis, quam optabat, statuere, quia ipse nihil aliud quam quod bonum et rectum foret vellet perficere. Susceptum itaque peragens iter, viginti ferme diebus navigio transactis, pervenit ad Byrca. Ubi invenit regem et multitudinem populi nimio errore confusam. Instigante enim diabolo, adventum beati viri omnimodis praesciente, contigit eo ipso tempore, ut quidam illo adveniens diceret, se in conventu deorum, qui ipsam terram possidere credebantur, affuisse, et ab eis missuin, ut haec regi et populis nunciaret: 'Vos', inquam, 'nos vobis propitios diu habuistis et terram incolatus vestri cum multa abundantia nostro adiutorio in pace et prosperitate longo tempore tenuistis. Vos quoque nobis sacrificia et vota debita persolvistis, grataque nobis vestra fuerunt obsequia. At nunc et sacrificia solita subtrahitis et vota spontanea segnius offertis et, quod magis nobis displicet, alienum deum super nos introducitis. Si itaque nos vobis propitios habere vultis, sacrificia omissa augete et vota maiora persolvite. Alterius quoque dei culturam, qui contraria nobis docet, ne apud vos recipiatis et eius servicio ne intendatis. Porro, si etiam plures deos habere desideratis, et nos vobis non sufficimus, Ericum quondam regem vestrum nos unanimes in collegium nostrum asciscimus, ut sit unus de numero deorum'. Hoc ergo diabolicum mandatum publice denunciatum in adventu domni episcopi mentes cunctorum perturbabat, et error nimius ac perturbatio corda hominum confuderat. Nam et templum in honore supra dicti regis dudum defuncti statuerunt et ipsi tanquam deo vota et sacrificia offerre coeperunt. Adveniens itaque illuc domnus episcopus, ab amicis suis quondani ibi cognitis quaerere coepit, quomodo regem super hac re interpellaret. Qui omnes toto annisu contradicentes, asserebant, nihil omnino ea vice legationem eius proficere posse, sed, si aliquid haberet pretii, ea ratione illum dare debere, ut vivus inde evaderet. Quibus ille: 'Non', inquit, pro vitae meae redemptione aliquid hic daturus sum, quia, si Dominus meus ita disposuerit, pro eius nomine hic paratus sum et tormenta subire et mortem pati'. Cum ergo pro hac re in maxima esset positus anxietate, tandem accepto consilio regem ad suum invitavit hospitium. Cui convivium exhibens, dona quae potuit obtulit et legationis suae mandata retulit. Nam et antea per missum Horici et per fideles domni episcopi, qui ibi manebant, causa adventus ipsius eidem regi denunciata fuerat. Delectatus itaque et caritatis eius benivolentia et munerum datione, se quidem quae ille suggesserat gratanter velle, respondit. 'Antea tamen hic', inquit, 'fuerunt clerici, qui populari hinc seditione, non regio iussu, eiecti sunt. Quapropter et ego hanc legationem vestram confirmare nec possum nec audeo, priusquam sortibus deos nostros consulam et populi quoque super hoc voluntatem interrogem. Sit missus tuus in placito mecum proximo, et ego pro te loquar populo. Et, si quidem diis fautoribus illi tuae consenserint voluntati, quod quaesisti prosperabitur. Sin autem, et hoc tibi notum faciam'. Sic quippe apud eos moris est, ut quodcumque negotium publicum magis in populi unanimi voluntate quam in regia constet potestate. Hoc ergo pastor noster devotissimus responso regis accepto, totum se convertit ad Domini refugium, ieiuniis et orationibus vacans atque in contritione et afflictione cordis semet ipsum in conspectu Dei humilians. ## kap. 27 (MGH s. 57–59) 27. Verum ipso inter has pressurarum angustias posito, cum dies placiti appropinquaret, quadam die inter sacra missarum sollemnia, dum sacerdos altari astans mysteria sancta benediceret, illi in terram prostrato caelestis effusa est inspiratio. Siquidem Spiritus sancti dono interius roboratus et fiducia maxima in animo confortatus, cognovit, omnia sibi proventura uti vellet. Unde eidem sacerdoti sibi in omnibus familiarissimo post missam denuntiavit, nihil se trepidationis habere debere, quia secum gratia Dei comitaretur. Cui interroganti, quomodo hoc sciret, divinitus sibi inspiratum respondit. Quam mentis eius illustrationem frater ille satis recognovit, quia taliter eum divinitus consolari multis ante probavit indiciis. Hanc ergo animi eius fiduciam statim rei confirmavit eventus. Nam rex, congregatis primo principibus suis, de hac patris nostri legatione cum eis tractare coepil Qui sortibus quaerendum statuerunt, quae super hoc deorum esset voluntas. Exeuntes igitur more ipsorum in campum, miserunt sortes; ceciditque sors, quod dei voluntate christiana religio ibi fundaretur. Quod factum unus ex primoribus, amicus domni episcopi, statim ei innotuit et, ut consolaretur animo, admonuit, dicens: 'Confortare et viriliter age, quia deus voluntati et legationi tuae non abnuit'. Sicque ipse, fiducia sumpta, spiritu interiori laetificatus, exultabat in Domino. Deinde cum dies placiti advenisset, quod in praedicto vico Byrca habitum est, sicut ipsorum est consuetudo, praeconis voce rex, quae esset eorum legatio, intimari fecit populo. Quo illi audito, sicut erant antea errore confusi, diversa sentire et tumultuare coeperunt. Quibus ita perstrepentibus, consurgens unus, qui erat senior natu, in medio plebis, dixit: 'Audite me, rex et populi. De cultura istius dei pluribus nostrum bene iam est cognitum, quod in se sperantibus magnum possit praestare subsidium. Nam multi nostrum iam saepius et in marinis periculis et in variis necessitatibus hoc probaverunt. Quare ergo abicimus, quod necessarium nobis et utile scimus? Aliquando nempe quidam ex nobis Dorstadum adeuntes, huius religionis normam profuturam sibi sentientes, spontanea voluntate suscipiebant. Nunc multae interiacent insidiae, et pyratarum infestatione periculosum valde nobis iter illud factum est. Quod ergo tam longe positum prius sollicite quaerebamus, hic nobis modo oblatum quare non suscipimus? Et qui eius dei gratiam nobis in multis utilem probavimus, quare servos eius nobiscum manere non libenter assentiamus? Attendite, populi, consilium vestrum et nolite abicere utilitatem vestram. Nobis enim, quando nostros propitios habere non possumus deos, bonum est huius dei gratiam habere, qui semper in omnibus potest et vult ad se clamantibus auxiliari'. Hoc ergo ita perorante, omnis multitudo populi unanimis effecta, elegit, ut secum et sacerdotes essent, et quae competebant mysteriis Christi apud eos sine contradictione fierent. Rex itaque surgens a placito, statim cum misso domni episcopi suum direxit nuncium, mandans populi unanimitatem ad suam voluntatem conversam; sibique hoc per omnia placere, necdum tamen se plenam licentiam ei concedere posse, donec in alio placito, quod erat in altera parte regni sui futurum, id ipsum populis ibi positis nuntiaret. Tunc iterum bonae memoriae pater noster consueta sua requirens subsidia, divinam clementiam intentius exorabat; cum ecce placiti tempus advenit, et rex praeconis voce legationem domni episcopi atque omnia pariter quae in priori placito dicta et acta fuerant intimari fecit. Divina ergo providentia largiente, omnium corda ita adunata sunt, ut prioris placiti consensum cuncti laudarent et se quoque his assentire velle modis omnibus faterentur. ## kap. 28 (MGH s. 59) 28. Hoc itaque facto, convocato ad se rex domno episcopo quae fuerant gesta retulit. Sicque omnium unanima voluntate et consensu decrevit, ut apud eos et ecclesiae fabricarentur, et sacerdotes adessent, et quicumque vellet de populo absque contradictione christianus fieret. Dominus autem et pastor noster praedictum nepotem venerabilis Gauzberti episcopi Erimbertum nomine manibus regis commendavit, ut suo auxilio et defensione munitus mysteria divina ibidem ageret. Cui etiam rex in praefato vico atrium unum ad oratorium dedit fabricandum; domnus quoque episcopus presbitero ad habitandum alterum cum domo emit. Praebensque idem rex benignissimum circa domnum episcopum dilectionis suae favorem, fidelissimum quoque in omni parte suis circa christianae religionis cultum se fore velle promisit. Sicque per Domini gratiam rite omnibus peractis, domnus episcopus ad sua reversus est. ## kap. 29 (MGH s. 59–60) 29. Porro angustiam maximam mentis, quam in ipso perpessus est itinere, dum illud iter pararetur, Domino revelante pater noster sanctissimus ante praescivit. Visum namque est illi quadam nocte, quod tempus esset passionis Domini, et quod ille praesens adesset, cum dominus Iesus Christus a Pilato duceretur ad Herodem et rursus ab Herode ad Pilatum, denique cum a Iudeis et militibus sputa et obprobria patiens, per omnia membra verberibus, ut ipsi videbatur, afficeretur, ipse non sufferens illum sic puniri accurrens, opposuit se post dorsum eius verberantibus, omniaque verbera, quae illi infligebantur, ipse in corpore suo susciperet, excepto, quod statura procerior, capite illi eminentior videbatur, et idcirco illud defendere non poterat. Hanc itaque visionem miles invictus Christi, quid significaret, prius non cognovit, quam de hoc itinere reversus mente tractavit, quanta opprobria et irrisiones ibi sustinuerit et in quanta angustia fuerit quantasque blasphemias in Deum illatas ibi sustulerit. Nam quantum ad eius pertinuit animum, ibi ille sine dubio pro Christo passus est, et ibi Christus in servo suo prius sibi illata denuo sustinuit improperia. Porro quod caput illius defendere non poterat, hoc significare putabat, quia caput Christi Deus, quod passiones, quas sancti in hoc mundo pro Christo sustinent, partim ad ipsam etiam Dei pertineant maiestatem, quas ipse in se quodammodo conipatiendo suscipiens, ad tempus quidem tolerat, sed quandoque districte iudicabit; sicut scriptum est: Mihi vindictam, ego retribuam, dicit Dominus. ## kap. 30 (MGH s. 60–63) 30. Nec praetereundum quoque videtur, qualiter Domini virtus post hanc profectionem iam dictis Sueonibus patefacta sit. Gens enim quaedam longe ab eis posita, vocata Cori, Sueonum principatui olim subiecta fuerat; sed iam tunc diu erat, quod rebellando eis subici dedignabantur. Denique Dani hoc scientes, tempore supra dicto, quo domnus episcopus iam in partes Sueonum advenerat, navium congregata multitudine, ad eandem perrexerunt patriam, volentes et bona eorum diripere et sibi eos subiugare. Regnum vero ipsum quinque habebat civitates. Populi itaque inibi manentes, cognito eorum adventu conglobati in unum, coepere viriliter resistere et sua defendere. Dataque sibi victoria, medietate populi Danorum caede prostrata, medias quoque naves eorum diripuerunt, auro et argento spoliisque multis ab eis acceptis. Quod s audiens praedictus rex Olef populusque Sueonum, volentes sibi nomen adquirere, quod facere possent quae Dani non fecerint, et quia sibi etiam antea subiecti fuerant, innumerabili congregato exercitu, illas adierunt partes. Et primo quidem improvise ad quandam urbem regni ipsorum vocatam Seeburg, in qua erant septem milia pugnatorum, devenientes, penitus illam devastando et spoliando succenderunt. Exinde confortati animo, dimissis navibus, iter quinque dierum arri- pientes, ad aliam urbem ipsorum, quae Apulia dicebatur, effero corde properabant. Erant autem in ea urbe quindecim milia hominum bellatorum. Cum itaque illo advenissent, conclusis ipsis in civitate, isti a foris urbem debellare, illi de intus coepere viriliter repugnare; illi intrinsecus defendebant, isti exterius impingebant. Sicque transierunt dies octo, ut omni die a mane usque ad vesperam dimicantes bello instarent, et multi hinc et inde caderent, neutra tamen pars victoriam obtineret: cum ecce nono die populus Sueonum diutina caede fatigatus coepit angustari, et timido corde expavescens, hoc solum cogitare, quomodo inde evaderent. 'Hic', inquiunt, 'non proficimus, et naves nostrae longius absunt'. Nani quinque dierum, ut praediximus, iter erat ad portum, in quo naves eorum stabant. Cum ergo, quid sibi esset agendum, nimium turbati omnimodis nescirent, quaerendum sortibus statuerunt, utrum du eorum eis vellent auxiliari, ut vel victoriam caperent vel vivi inde evaderent. Missis itaque sortibus, neminem deorum, qui eis subsidio esse vellet, repperire potuerunt. Quod cum denunciaretur in populo, ululatus et gemitus immensus exortus est in castris, omnisque virtus ab eis recessit. 'Quid', inquiunt, 'infelices acturi sumus? Dii recesserunt a nobis, et nullus eorum adiutor est nostri. Quo fugiemus? Ecce naves nostrae longius sunt positae, fugientibusque nobis, isti insequentes ad internetionem nos delebunt. Quae ergo nobis erit spes?' Cum itaque in tanta essent angustia positi, quidam negotiatorum, memores doctrinae et institutionis domni episcopi, suggerere eis coeperunt: 'Deus', inquiunt, 'christianorum multotiens ad se clamantibus auxiliatur et potentissimus est in adiuvando. Quaeramus, an ille nobiscum esse velit, et vota ei placita libenti animo spondeamus'. Omnium itaque rogatu supplici missa est sors, et inventum, quod Christus eis vellet auxiliari. Quod cum publice denunciatum cunctis innotuisset, omnium corda ita subito roborata sunt, ut confestim ad urbem expugnandam intrepidi vellent accedere. 'Quid', inquiunt, 'nunc nobis formidandum quidve pavendum est? Christus est nobiscum; pugnemus et viriliter agamus, nihil nobis obstare poterit. Nec deerit nobis certa victoria, quia potentissimum deorum nostri adiutorem habemus'. Conglobati ergo omnes, laeto et forti animo ad debellandam profecti sunt urbem. Cumque in circuitu astantes pugnam inire vellent, ab his qui intrinsecus erant postulatum est, ut copia eis daretur loquendi. Quod cum rex Sueonum annuisset, illi subsecuti sunt: 'Nobis iam pax magis quam pugna placet, et foedus vobiscum inire cupimus. Et primo quidem quicquid ex spoliis Danorum praeterito anno in auro et armis adquisivimus, vobis pro munere foederis damus. Deinde pro unoquoque hominum in hac urbe constitutorum dimidiam libram argenti offerimus, et insuper censum, quem antea solebamus, vobis persolvimus, et datis obsidibus, abhinc subiecti et obaudientes, sicuti antea fuimus, vestro imperio esse volumus'. Cum haec itaque oblata fuerint, necdum tamen animi iuvenum sedari poterant, verum alacriores facti et absque metu imperterriti pugnare tantum desiderantes, armis se urbem et omnia quae haberent vastaturos ipsosque captivos abducturos dicebant. Rex vero et principes saniori consilio dextras ab eis accipientes, foedus inierunt, et thesauris innumerabilibus atque obsidibus 30 sibi collatis, cum gaudio ad sua reversi sunt. Denique pace inter eos foederata, statim Sueones Christi domini nostri omnipotentiam collaudantes eiusque magnificentiam viribus totis, quod vere magnus super omnes deos esset, praedicantes, quid ipsi, per quem tantam obtinuissent victoriam, vovere deberent, sollicite quaerere coeperunt. Unde a christianis edocti negotiatoribus, qui simul aderant, Christo domino placitum devoverunt ieiunium, ita ut ad sua reversi, postquam domi septem dies essent, alios septem omnes pariter a carne abstinerent, sed et post hoc quadraginta diebus evolutis, ipsi quoque unanima conventione quadraginta sequentes similiter a carne abstinentiam agerent. Quod et factum est; omnesque qui ibi affuerant hoc statutum libenti perfecerunt animo. Multi etiam post haec reverentia et amore Christi apud eos ieiuniis, quae christiani observabant, insistere et elemosinis, quia hoc Christo gratum didicere, quoslibet pauperes adiuvare coeperunt. Sicque favore omnium praedictus Erimbertus sacerdos libere apud eos quae Dei sunt agere, et cunctis Christi potentiam laudantibus, religionis divinae in illis partibus devotio augmentum sui ab eo tempore sine ullius contradictione coepit habere. ## kap. 31 (MGH s. 63) 31. Inter haec vero divino contigit iudicio, ut pyratarum infestatione memoratus Horicus rex, quibusdam propinquis eius regnum ipsius invadere conantibus, bello interemptus sit. Cum quo pariter omnes primores terrae illius, qui olim domno episcopo familiares et amici habebantur, gladio interierunt. Deinde post haec constituto in regno ipsius Horico iuniore, quidam eorum quos ille tunc habebat principes, et minus antea domno cogniti fuerant episcopo, persuadere ei coeperunt, ut ecclesia apud eos facta destrueretur, et religio christianitatis ibi coepta annullaretur, dicentes, deos suos sibi iratos esse, et quod ideo tanta eos mala invenerint, quia alterius et ignoti dei apud se culturam receperint. Qua de re comes praefati vici, Sliaswich videlicet, nomine Hovi, qui huic religioni praecipue resistebat et ad destruendam christianitatis fidem regem provocabat, ecclesiam ibi factam iussit claudi religionemque christianitatis ibidem prohibuit observari. Unde et presbiter, qui ibi aderat, persecutionis acerbitate compulsus, inde recessit. ## kap. 32 (MGH s. 63–64) 32. Pro hac itaque re domnus episcopus nimium sollicitus et admodum tristis effectus fuerat, quia nullum tunc cum Horico iuniore de amicis habebat, quos antea largissimis donationibus sibi familiares adquisierat, per quos eum ad Domini voluntatem conciliare posset. Unde, quia humano destitutus fuerat, ad divinum solito more concurrit auxilium. Nec spes eum sua fefellit. Consolatus est quippe eum Dominus spiritali in animo consolatione, et certus omnino factus est, quod nullo modo, ut hostes Christi machinabantur, religio ibi coepta deperiret. Quod ita Domino annuente non multo post contigit. Nam cum pro hac eadem causa ad praedictum regem ire disponeret, Domini praeveniente gratia, idem rex, expulso prius de vico memorato iam dicto comite, ita ut numquam postea in eius gratiam redire potuerit, ad domnum episcopum suum gratis direxit legatum, mandans, ut sacerdotem suum ad propriam remitteret ecclesiam; non se minus quam seniorem Horicum Christi velle gratiam promereri asserens domnique episcopi amicitiam obtinere. Quo facto, cum ipse quoque reverentissimus pastor noster ad eiusdem regis praesentiam cum adiutorio Burghardi illustrissimi comitis venisset, qui etiam antea apud Horicum seniorem adiutor illi in omnibus fuerat et apud regem utrumque bene poterat, quia propinquus ipsorum erat, tanta gratia a iuniore susceptus est Horico, ut statim ei omnia, quae antecessor eius causa christianitatis in regno suo fieri permiserat, ipse quoque concederet. Insuper etiam, quod antea nefandum paganis videbatur, ut clocca in eadem haberetur ecclesia, consensit. In alio quoque vico regni sui Ripa vocato similiter locum, ubi ecclesia fabricaretur, tribuit et, ut ibi sacerdos praesens adesset, suae potestatis licentiam dedit. ## kap. 33 (MGH s. 64–65) 33. Denique dum haec agerentur, praedictus venerabilis Gauzbertus episcopus ad gentem Sueonum quendam misit presbiterum nomine Ansfridum, qui ex gente Danorum oriundus a domno Ebone ad servitium Domini educatus fuerat. Qui cum illo advenisset, memoratus Erimbertus sacerdos exinde reversus, et ille ibi cum multa omnium ambitione tribus aut eo amplius annis demoratus est. Post hoc vero audito domni Gauzberti obitu, ipse quoque exinde reversus et apud nos aliquandiu conversatus, infirmitatis molestia correptus, aggravescente dolore defunctus est. Quo facto, domnus episcopus non sufferens fidem christianitatis ibi coeptam deperire, suum illuc presbiterum Ragenbertum nomine mittere disponebat. Qui cum ad hoc satis idoneus et tantae profectioni valde esset voluntarius, dum ad portum memoratum Sliaswich, in quo naves cum negotiatoribus, qui cum eo ituri erant, constabant, pergeret, diabolica machinatione fortuitu in via Danorum latrocinantium insidiis circumactus et his quae habebat spoliatus, die assumptionis sanctae Mariae ipse quoque in bonae voluntatis cursu feliciter consummatus est. Quod factum cum domni episcopi animum nimio affecisset maerore, nequaquam tamen a coepta retrahi potuit voluntate; verum non multo post ad hoc opus alium ordinavit presbiterum, ex gente quoque Danorum progenitum, nomine Rimbertum. Quem† cum ad illas partes pro Christi nomine destinasset, benigne ibi a rege et a populo susceptus, divina apud eos mysteria, largiente Domino, libere hactenus celebravit. Denique et ipsi, sicut et ceteris, quos inter paganos ante constituerat, denuntiavit sacerdotibus, ut nullius aliquid concupiscerent neque peterent, sed ut magis exemplo beati Pauli apostoli ipsi quoque manibus suis laborarent et victu ac vestimento contenti essent, pie eos adhortatus est. Quibus tamen ipse et sequacibus eorum quicquid necessarium habebant, insuper et si quid pro amicis adquirendis dandum erat, de suo abundanter ministrabat. ## kap. 34 (MGH s. 65–66) 34. Porro inter has multiplices variasque angustiarum pressuras, quas, uti commemoravimus, de eadem legatione passus est, licet divina, ut praedictum est, semper inspiratione roboraretur, ne a coepto desisteret opere, tamen quoque Ebonis memorati Remensis archiepiscopi, qui hanc legationem primo susceperat, non modice eum in hac causa et devotio mentis et fervor consolabatur animi. Siquidem ipse intimo pro vocatione gentium flagrans spiritu, iugiter eum ad fidei gratiam in partes istas promulgandam incitabat et, ut coepta non desereret, strenue commonebat. Cuius verbis exhortationis et maximo ardore mentis, quo ad hoc fervebat, iste beatus vir provocatus, indubitanter officii sibi commissi curam agebat, nec aliqua umquam incommoditatis adversitate a coepto opere averti poterat. Et licet innumera fuerint praedicti pontificis suasoria monita, quibus pater noster intimo consolabatur gaudio, illius tamen semper recordabatur sermonis, quem de huius legationis causa in ultimo collocutionis suae habuere tempore. Nam cum domnus episcopus noster, dinumeratis multis, quae sibi contigerant, angustiis, quid de eadem legatione sibi videretur, ipsum requireret, qualemque consolationem sibi super hoc dicere vellet, ab eo sollicite exposceret, ille, quasi prophetico afflatus spiritu, respondit: 'Certus sis', inquit, 'quia, quod nos pro Christi nomine elaborare coepimus, fructificare habet in Domino. Nam ita est fides mea, et sic firmiter credo, immo veraciter scio, quia, etsi aliquando propter peccata quodammodo impeditum fuerit, quod [nos] in illis coepimus gentibus, non tamen umquam penitus extinguetur, sed fructificabit in Dei gratia et prosperabitur, usquequo perveniat nomen Domini ad fines orbis terrae'. Haec itaque fides fuit eorum, hac voluntate exterarum gentium fines petierunt, huius religionis amore pro Domino certaverunt, a quo et praemium laboris sui sine dubio percepturi sunt. Huius devotionis voluntas ab animo domini et patris nostri numquam recessit, et pro salute gen- tium numquam orare cessavit. Quin potius, cum assidua fere pyratarum infestatione, qui ex gentibus iam dictis veniebant, parroechia illius in circuitu vastaretur ac familia diriperetur, ille tamen pro adversantibus et insidiantibus sibi iugiter exorabat et pro conversione eorum qui sibi malefaciebant apud Dei misericordiam sine cessatione rogabat, petens, ne statueretur illis in peccatum, quod ignorantes Dei iustitiam, errore diabolico decepti, christianorum rebus essent infesti. Cuius sollicitudinis causa in tantum fervebat, ut, etiam in infirmitate positus novissima, iam dictae suae legationis causam numquam antea tractare et disponere omiserit, quousque ultimum exalavit spiritum vitae. In quo religionis ardore a seculo susceptus, credimus, quod, maxima secum comitante fidelium multitudine, quos ex gente Danorum atque Sueonum Domino lucratus fuerat, meritum boni certaminis illius divina remunerante clementia, in die resurrectionis omnium gloriose et feliciter regna penetrabit caelorum. ## kap. 35 (MGH s. 66–70) 35. Sane, quia de causa legationis eius et cura qua alios salvare cupiebat multa iam diximus, qualis in semet ipso in exercitio salutis propriae animae extiterit, qualiterque corpus suum pro divino timore continue afflixerit, iam nunc tempus est enarrandi. Qualis namque in monasterio apud vos in omni frugalitate et devotionis studio effulserit, non opus est nobis ea dicere quae vobis sunt optime comperta. Tamen, ut auditum habemus, ipse adolescens et iuvenis senibus et grandevis mirandus videbatur et imitandus. Iam vero sumpto apud nos episcopatu, hoc omnino quod in monasterio inchoaverat modis omnibus augmentare, sed et omnium vitam sanctorum imitari studuit, specialius tamen beati Martini. Cilicio namque ad carnem non solum in die, sed etiam in nocte usus est. Denique, sicut in eius vita legerat, magnopere populis verbum Domini praedicando prodesse studebat. Interdum tamen, ut se ipsum in divina exerceret philosophia, solitudinem amabat. Ad quod opus et cellam aptam sibi constructam habebat, quam appellabat quietum locum et amicum maerori. Ubi cum paucis demoratus, quotienscumque a praedicatione et ecclesiasticis officiis et ab inquietudine paganorum liber esse poterat, habitavit secum; ita tamen, ut numquam proprium commodum et solitudinis amorem gregis sibi commissi praeponeret utilitati. Porro quousque iuventutis aliquatenus potitus est robore, persaepe et panem in pondere et aquam in mensura sumebat. Maxime, quamdiu solitudine ei uti licitum erat. Quo tempore non modice, ut ipse affirmabat, a spiritu temptatus est coenodoxiae. Studebat namque inimicus humani generis peste iam dicta animum illius inficere, et magnus sibi in oculis suis videbatur, quia taliter abstineret. Qua de re tristis factus et ad Domini pietatem totis viribus in oratione conversus, postulabat, ut sua eum gratia ab hac perniciosissima impietate liberaret. Cumque pro hac re precibus esset sollicitius intentus, quadam nocte sopori deditus, vidit se quasi usque in caelum rapi et totum saeculum acsi in teterrimam vallem collectum. Ex quo tamen et beatorum animae, licet raro, angelico ministerio rapiebantur et ducebantur in caelum. In qua videlicet tenebrosa valle ostensum est ei etiam quasi sementivum quoddam, ex quo genus humanum ducit originem. Cumque haec omnia admirans et horrescens aspiceret, iussus est, ut attenderet, quo initio in hanc vitam veniret, ac dictum: 'Unde', inquit, 'homini ulla iactantia esse poterit, qui de tam vili origine in convalle lacrimarum procreatus sit? Et quicquid boni habuerit, non a se, sed ab eo, a quo omne datum Optimum et omne donum perfectum, acceperit? Si igitur ulterius', inquit, 'ab ulla temptatus fueris coenodoxiae peste, istud in mentem reducens memorare, unde progenitus sis, et cum Dei gratia liberaberis'. Quod ita et factum est. Iam vero postquam senuit non adeo potuit de cibo abstinere; potus tamen aqua ei semper erat, nisi quod propter vanam gloriam vitandam magis quam aliquam suavitatem capiendam aliquantulum ipsi aquae, quam bibiturus erat, de potu admiscebat. Quia tamen in senectute sua solito nequivit uti parsimonio, studuit hoc elemosinis et orationibus multisque aliis bonis compensare. Huius namque rei gratia multos redemit captivos, quos et libertate donavit. Nonnullos tamen eorum, qui ad hoc apti esse poterant, ad Dei servitium educandos, literis divinis instruere iussit. Porro ad devotionem sibi in Dei amore acuendam quam studiosus fuerit, testantur Codices magni apud nos, quos ipse propria manu per notas conscripsit. Qui solummodo illa continere noscuntur, quae ad laudem omnipotentis Dei pertinent et ad peccatorum redargutionem, ad laudem quoque beatae aeternae vitae et terrorem gehennae, et quicquid ad compunctionem pertinet et lamentum. Testes sunt etiam fratres et apud vos et in Nova Corbeia degentes, quos pro hoc opere frequenter postulavit, quique illi non- nulla huiuscemodi conscripta miserunt. Sed numquam illi sat esse poterat, quia omnem vitam suam in luctu et lacrimis exigere volebat. Nam licet illi compunctio cordis frequenter lacrimas excitaret, non tamen umquam ei sufficientes videbantur, nisi quod in ultimo aetatis suae anno hanc quoque gratiam diu quaesitam Domino largiente promeruit, ut quotienscumque vellet ploraret. Denique ex ipsis compunctivis rebus, ex Sacra Scriptura sumptis, per omnes psalmos unicuique videlicet psalmo propriam aptavit oratiunculam. Quod ipse pigmentum vocitare solebat, ut ei psalmi hac de causa dulcescerent. In quibus videlicet pigmentis ipse non compositionem verborum curabat, sed compunctionem tantum cordis quaerebat. In quibus aliquando Dei laudat omnipotentiam et iudicium, aliquando semet ipsum vituperat et increpat; aliquando sanctos, qui Deo oboediunt, beatificat, aliquando miseros et peccatores luget. Quibus omnibus semet ipsum semper deteriorem dicebat. Quae tamen, aliis cum eo psalmos canentibus, finito psalmo ipse solus tacite ruminare solebat, nec ulli ea manifestare volebat. Quidam tamen nostrum, qui ei familiarissimus erat, magna vi precum vix ab eo obtinuit, ut ei ipsa pigmenta, sicut ille cantare solitus erat, dictaret. Quae tamen ipse conscripta vivente eo nemini innotuit, sed post obitum eius quibusque legere volentibus exhibuit. Inter psalmos autem cantandum frequenter etiam manibus operari solitus erat. Nam his temporibus rete operabatur. De ipsis vero psalmis dispositum habuit, quos in nocte, quos in die cantaret, quos dum se ad missam cantandam parabat, quos dum iterum discalciatus ad lectum ire volebat. Mane autem semper quando se calciabat et lavabat laetaniam cantabat, et sic ad ecclesiam profectus, tres aut quattuor missas ipse astans et officium agens celebrari faciebat. Statuto tamen legitimo tempore in die publicam missam, nisi aliqua ei incommoditas accidisset, ipse cantabat; sin vero, audiebat. In elemosinis vero dandis quam liberalissimus fuerit, quis enarrare poterit, cum omnia quae habebat in Domini voluntate necessitatem patientibus subministrare cupiebat? Ubicumque enim aliquem in necessitate positum sciebat, ex quanto poterat eum adiuvare satagebat. Et non solum in propria parroechia, sed etiam in longinquis regionibus positis subsidium sui adiutorii ministrabat. Specialius tamen hospitalem pauperum in Brema constitutum habebat, ad quem decimas de nonnullis villis disposuit, ut ibi cum cotidiana susceptione pauperum aegroti quoque recrearentur. Per omnem quoque episcopatum suum decimas animalium et omnium redituum decimasque decimarum quae ad eum pertinebant in pauperum expensionem distribuebat. Et quicquid argenti vel cuiuslibet census illi proveniebat, in usus indigentium decimabat. Insuper in quinto semper anno omnium animalium, licet antea decimata fuerint, ad elemosinarum dationem iterum ex integro decimationem faciebat. De argento etiam, quod ad ecclesias in monasteriis veniebat, quartam partem ad hoc ipsum destinatam habebat. Curam vero pupillorum ac viduarum maximam semper habebat, et ubicumque anachoretas esse sciebat, sive viros sive feminas, frequentibus visitationibus et donis ipsos in Dei servitio confortare et necessariis subsidiis adiuvare studebat. Habebat quoque et in zona semper propria saccellum cum nummis, ut, si quando egens veniret, et dispensator elemosinae suae deesset, ipse sine mora quid daret haberet. Studebat enim illud beati Iob dictum per omnia implere, ut nec saltem oculos viduae aliquandiu expectare faceret. Sicque et oculus caeco et pes claudo et pater pauperum esse omnino studebat. In quadragesimae vero tempore quattuor pauperes cotidie in Brema ad ęscam suscipi iubebat, duos scilicet viros et duas feminas. Et viris quidem ipse cum fratribus pedes lavabat, feminis autem in praedicto hospitali pauperum vice illius quaedam Deo sacrata, quam ipse in Dei voluntate et religionis amore probatam habebat. Denique cum parroechias more episcopali circuiret, antequam ipse ad convivium accederet, pauperes praecipiebat introduci. Quibus ipse et aquam ad manus lavandas exhibebat et eulogiis datis miscebat, et mensa ante ipsos posita, sic demum ad suum convivium cum hospitibus accedebat. Et ut misericordiae ac pietatis eius viscera exemplis approbemus, vidimus quondam, cum inter multos alios cuiusdam viduae filium in longinqua regione captivum abductum, in Sueonum videlicet, pretio redemptum, ipse secum ad patriam reduxisset, et cum ipsum mater sua gau- dens videret reversum, sicuti mos est feminarum, prae gaudio in conspectu eius astans lacrimata fuisset, ipse quoque episcopus compunctus non minus flere coeperit. Statimque ipsum viduae filium libertate donatum matri reddidit domumque gaudentes ire permisit. ## kap. 36 (MGH s. 70–71) 36. Et quia conversatio eius secundum beatum Paulum apostolum semper erat in caelo, nonnumquam ipse caelestibus revelationibus, sicuti iam praefati sumus, licet multa omiserimus, illustrabatur in terra, ita ut fere omnia quae ei proventura erant antea semper sive per somnium sive per intimam revelationem in mente sive per excessum ipsi cognita fierent. Nam quod diximus fieri in mente, huiusmodi esse putamus, sicut in Actibus apostolorum legitur: 'Dixit', inquit, 'spiritus Philippo'. Ad omnia enim quae forte praecipua definire debebat spacium cogitandi habere volebat, et nihil temere disponebat, antequam gratia Dei illustratus ipse in mente sua sentiret, quid melius esset. Sicque superna visitatione certificatus in mente, sine cunctatione quae agenda erant disponebat. Porro ea quae per somnium videbat, sicut iam superius multa compraehensa sunt, tam vera erant, ut numquam ea cassata reminiscamur. Nam, ut ad probationem huius rei omissa referamus, antequam ad Bremensem invitaretur ecclesiam, quadam nocte visum est ei, quod venisset in quandam regionem amoenissimam, in qua invenit beatum Petrum apostolum. Cumque illum admiraretur, venerunt quidam homines petentes, ut ipse, beatus videlicet Petrus, eis doctorem et pastorem destinare deberet. Quibus cum ille respondisset: 'Iste est, quem debetis habere pastorem', domnum episcopum coram se stantem eis proponens, visum est ei, quod terrae motus fieret magnus, et ipse in terram cecidisset, et quod venisset vox super eum, et magna suavitas in mente, unctio videlicet Spiritus sancti, ita ut se quasi innovatum sentiret in gratia Christi. Vox vero quae venit quasi benedictionem super eum fudit. Post haec iterum, sicut ipsi videbatur, iam dicti viri admonuerunt apostolum, quo eis doctorem quemlibet destinaret. Contrarii enim esse videbantur his quae ille eis ante proposuerat. Quibus ille quasi indignando respondit: 'Nonne dixi vobis, quia hic esse deberet qui inpraesentiarum stat? Quid dubitatis? Nonne audistis vocem super eum Spiritus sancti ad hoc delapsam, ut eum vobis consecraret pastorem?' Quo dicto, somnio experge- factus, quod triennio ante viderat, quam ad Bremensem regendam invitaretur ecclesiam, certus omnino factus est, quod alicubi in nomine Domini ire deberet, sed quo, nesciebat. Postquam vero regio iussu ad praedictam ecclesiam venit et eam in honore sancti Petri consecratam didicit et nonnullos quoque ibi invenit qui eum non libenti reciperent animo, recordatus est visionis suae. Hacque de causa consensit, ut illam regendam susciperet dioecesim. Nam aliter numquam se hoc facere voluisse attestando dicebat. Eo quoque tempore quando cellam praedictam Turholt habuerat, quoniam omnis ei cura de vocatione gentium erat, ut eis in sua legatione prodesse potuisset, nonnullos pueros ex Nordmannis vel Slavis emptos in eadem cella causa discendi ad sacram militiam nutriendos posuerat. Quorum quosdam praedictus Raginarius, quando illi cella ipsa data est, inde abstulit et ad suum servitium misit. Qua de causa cum nimium esset domnus episcopus anxiatus, post paululum visum est illi, quod venisset in quandam domum invenissetque ibi et venerandum regem Karolum et ipsum Raginarium; quos ipse, ut ei videbatur, de eisdem pueris increpavit, asserens, quod eos ad Dei omnipotentis servitium nutrire disposuerit, non ut Raginario servirent. Quo dicto, visum est ei, quod idem Raginarius levato pede suo ad ós calcitraret domni episcopi. Denique hoc facto, mox visum est ei, quod dominus Iesus Christus propter eum astaret diceretque regi praefato pariter et Raginario: 'Cuius', inquit, 'hic hominem vos tam turpiter dehonestatis? Scitote, quia iste dominum habet, et vos de hac causa non eritis inmultati'. Quo dicto, ipsi exterriti facti, conturbati sunt; domnus vero episcopus evigilavit. Quod illi ostensum quam verum fuerit, testatur ultio divina, quae super ipsum venit Reginarium. Nam [non] multo post iram regis meruit et cellam ipsam una cum omnibus quae ex parte regis habebat perdidit nec ulterius in gratiam pristinam redire potuit. ## kap. 37 (MGH s. 71–72) 37. Ut vero de pastorali eius gratia, qualis quantusque extiterit, preterisse non videamur, in illo certe probavimus, quam verum sit, quod beatus Gregorius in figura pastorum, qui in nativitate Domini super gregem suum vigilabant, de pastoribus ecclesiae dixit: Quid est, inquit, hoc, quod vigilantibus pastoribus angelus apparuit, eosque Dei claritas circumfulsit? nisi quod illi prae ceteris videre subli- mia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt. Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. In omni enim actione illius gratiam Dei cum eo comitasse, multis experimentis probavimus. Nam quod ipse super gregis sui custodia sollicitus, multa sublimia videre promeruerit, et in mente divinitus superna frequentius visitatione inspiratus sit, superius iam in multis comprehensum ostendimus. Denique etiam exterius gratia Dei in eo largius coruscante, sermo quoque praedicationis illius multa suavitate profusus, partim erat horribilis, ut certo probaretur indicio, infusione spiritali verba eius moderari, quo miscens terroribus blandimenta, vim divini iam praetenderet iudicii, in quo veniens Dominus et terribilis peccatoribus et blandus apparebit iustis. Hac quippe gratia in verbis quoque propriis et vultu admirandus erat, ita ut eum potentes et divites, maxime tamen contumaces et protervi terribilem attenderent, mediocres vero quasi fratrem complecterentur, pauperes autem quasi patrem piissimo venerarentur affectu. Porro, licet signa virtutum velut instrumenta iactantiae caute fugeret, tamen, eo non quaerente, et haec ipsa non deerant. Quod evidenti probatum est indicio, quia scilicet mandatum Domini ex ore illius prolatum in irritum non cessit. Nam cum quodam tempore in Fresia, in pago [videlicet] Ostargao, in die dominica praedicaret populo et inter alia prohiberet, ne quis in die festo opus servile exerceret, quidam illorum, ut sunt contumaces et stolidi, domum reversi, quia serenus erat aer, in pratum euntes, collecto feno acervos fecerunt. Quibus factis, advesperascente die omnes illi acervi, qui eodem die facti fuerant, divinitus igni consumpti sunt, illaesis illis permanentibus, qui anterioribus diebus praeparati in medio constabant. Quo facto, populi in circuitu manentes fumum a longe cernentes, hostem adesse putantes, timuerunt valde. Sed diligentius rei veritatem perscrutantes, contumaciam nonnullorum probaverunt esse multatam. ## kap. 38 (MGH s. 72–74) 38. Nec silentio quoque praetereundum arbitramur, quia, cum quodam tempore gens Nordalbingorum plurimum deliquisset, quorum delictum nimis horribile et huiusmodi erat: videlicet cum nonnulli miseri captivi, qui de christianis terris rapti et ad barbarorum terras perducti, nimis apud exteros affligebantur, spe evadendi inde fugerent et ad christianos venirent, ad praedictos videlicet Nordalbingos, qui proximi noscuntur esse paganis, ipsi eos absque ulla miseratione, cum ad se venissent, capiebant et in vinculis ponebant. Quorum alios iterum ad paganos vendebant, alios suo mancipabant servitio aut aliis christianis venundabant. Cum ergo hoc domno innotuisset episcopo, nimium tristis effectus fuerat, quod tantum nefas in sua dioecesi contigisset, sed, qualiter id emendari potuisset, non satis ratione colligebat, quoniam in hoc nefandissimo scelere erant plurimi inretiti, qui potentes apud eos et nobiles habebantur. Denique, cum de hac re nimium esset anxius, quadam nocte more solito divina [ei] apparuit consolacio. Videbatur namque illi, quod dominus Iesus esset in praesenti saeculo, sicut quondam fuit, quando suae praesentiae doctrinam et exempla populis praebebat. Visumque est ei, quod isset cum multitudine fidelium, et quod ipse, videlicet domnus episcopus, cum eo in eodem esset itinere letus et adgaudens, quia nulla erat contradictio, ut ipsi videbatur, sed erat in omnibus contumacibus terror divinitus illatus, et ereptio fiebat oppressorum, et quies magna in omnibus, ita ut nihil contradictionis aut contrarietatis in ipso esse videretur itinere. Post hanc itaque visionem ad praedictum populum suam ipse paravit profectionem, ea videlicet voluntate, ut et miseros, qui inrationabiliter servituti addicti erant et venditi, quoquo pacto liberaret, et ne in posterum aliquis tantum malum committere auderet, cum Domini gratia prohiberet. In qua videlicet profectione tantam illi Dominus concessit gratiam, tantumque metu auctoritatis eius contumacibus terrorem incussit, ut, licet essent nobiles et male potentes, nullus tamen eorum suae consultationi aut imperio ullatenus auderet contradicere. Verum quaerebantur miseri, ubicumque venditi erant, et donati libertate dimittebantur, ut irent quocumque vellent. Insuper, ne ulla fraus in futurum pro eadem re obtenderetur, conventionem talem fecerunt, ut non iuramento nec testibus se ullus eorum, qui in praedicta rapacitate maculati fuerant, defenderet, sed iudicio omnipotentis Dei se committeret, aut ipse qui pro tali scelere impetebatur, aut certe captivus, qui alium impetebat. Hoc ergo facto in ipso itinere Dominus veraciter exhibuit, quod fidelibus pollicitus est, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Tanta enim prosperitate et gaudio iter illud perfecit, ut quidam cum eo comitantes dicerent, numquam se in vita sua tam bonum et tam suave iter egisse. 'Nunc enim pro certo', inquiunt, 'cognovimus, quia Dominus fuit nobiscum'. ## kap. 39 (MGH s. 74) 39. Quanti vero oratione illius et unctione olei sacri sanati sint, enumerare non possumus. Hoc enim multorum assertione comperto, certatim ad eum non solum de ipsius dioecesi, sed etiam de longinquo venire solebant aegrotantes, medicinam salutis ab eo poscentes. Ipse tamen haec omnia semper occultari maluit quam vulgari. Nempe cum de huiuscemodi virtutum signis aliquando coram eo fieret sermo, ipse cuidam suo dixit familiari: 'Si dignus essem apud Dominum meum, rogarem, quatinus unum mihi concederet signum, videlicet ut de me gratia sua bonum faceret hominem'. ## kap. 40 (MGH s. 74–75) 40. Praeterea cum talis [ei] esset vita, infirmitate tamen proprii corporis pene assidue laborabat. Omnis quippe vita eius fere martyrium fuit. Quippe in laboribus plurimis apud exteros et in laboribus plurimis infra dioecesim propriam propter incursiones et depraedationes barbarorum necnon et contradictiones malignantium, insuper et cruciatione propria, quam sibi ipse in corpore suo pro amore Christi numquam cessavit inducere. Sed quid facimus, qui post tot dulcia et salubria illud cogimur referre, quod sine nostro luctu non valemus explicare? Nam aetatis suae anno sexagesimo quarto, episcopatus vero trigesimo quarto gravi coepit corporis morbo laborare, dissinteria scilicet iugi. Qua cum per multos dies, mensibus videlicet 4 et eo amplius, acriter laboraret, et se ad mortem urgeri sentiret, semper Deo gratias agebat, minoremque ipsum laborem esse dicebat, quam sua mereretur iniquitas, illud beati Iob saepius decantans: Si bona suscepimus de manu Domini, quare mala non sustineamus? Tamen quia se propter supradictas visiones martyrio potius quam tali infirmitate credebat consummari, tristis admodum factus, sibimet ipsi et peccatis suis coepit reputare, quod quasi spe certissima sua esset culpa defraudatus, illud psalmigraphi saepius decantans: Iustus es, Domine, et rectum iudicium tuum. Quem videlicet maerorem cum suo fidissimo discipulo, qui ei conscius pene in omnibus fuit, conquaerendo revelaret, et ipse eum consolari intentius studuisset, dicens, quod non ei promissum fuisset, ut gladio trucidaretur aut igne cremaretur aut in aqua necaretur, sed ut cum corona martyrii ad Dominum venire deberet, nullatenus tamen consolationem recipere potuit. Denique cum saepius de eadem re cum praedicto discipulo suo collocutionem haberet, et ipse eum summopere consolari voluisset, ad memoriam eius revocare studens, quanta in Dei servitio sustinuerit quantamque corporis sui pertulerit molestiam, et quod, etiam si nihil talium passus sit, ipsa infirmitas novissima gravis nimium et diutina satis superque ipsi pro martyrio cum Dei gratia reputari potuisset, ipse tamen nullo modo consolationem recipiens, in supra dicto permanebat maerore. Unde factum est, ut Dominus servum suum non iam ut prius per somnium, sed apertius consolari dignatus sit, quatinus tanto maerori suae gratiae praestaret remedium. Nam cum quadam die ad missam in oratorio consistens pro hoc ipso nimium esset sollicitus, subito in excessu mentis raptus, audivit vocem quandam sic vigilans, quae ipsum vehementer increpabat, quod ullatenus de Dei promissione dubitare debuisset, quasi aliqua iniquitas Dei potuisset pietatem vincere. 'Firmissime itaque crede', inquit, 'et nullatenus dubites, quia utrumque tibi Deus sua gratia faciet, id est et peccata tibi dimittet, pro quibus modo sollicitus es, et omnia quae promisit implebit'. Qua consolatione suscepta, ipse quoque consolabatur semet ipsum. ## kap. 41 (MGH s. 75–77) 41. Et exinde sollicitius quaeque erant in dioecesi sua procuranda coepit disponere. Insuper et privilegia apostolicae sedis, quae erant de legatione ipsius facta, in multis libellis iussit describere et per omnes pene domni Hludowici regis episcopos destinare. Ipsi quoque regi Hludowico filioque eius aequivoco ipsius hoc ipsum dirigens, addens et sui nominis litteras, quibus postulavit, ut haec in memoriam haberent, simul etiam, prout res dictaret, adiutorio essent, quatinus legatio ipsa, Dei auxiliante gratia, ipsis adiuvantibus, fructificare et crescere in gentibus potuisset. Porro cum iam per tres continuos menses praedicta laboraret infirmitate, et epiphania Domini transisset, optare coepit, quatinus in purificatione sanctae Mariae sibi ad Domini gratiam transire liceret. Qua videlicet festivitate appropinquante praecepit et clero et pauperibus convivium praeparari, ut in ipso sanctissimo die epularentur. Iussit etiam, ut tres fierent cerei magni ex sua speciali cera, quam optimam tunc habuit. Quibus factis, in ipsa vigilia praedictae festivitatis fecit eos ante se ferri. Quibus allatis, imum ante altare sanctae Mariae accendere praecepit, alterum vero ante altare sancti Petri, tertium autem ante altare sancti Iohannis baptistae; optans, ut ipsi eum de corpore susciperent egredientem, qui in supra dicta visione olim eius fuerant ductores. Ceterum praedicta infirmitate ita erat fatigatus et attritus, ut pene iam in corpore ipsius nihil remaneret, exceptis ossibus, nervis ligatis et corio tectis. Attameo ipse semper in Domini laude se exercebat. Illucescente vero iam dictae festivitatis die, missas pro eo, sicuti cotidie soliti fuerant, cuncti pene qui affuere sacerdotes celebrarunt. Ipse vero ordinare coepit, qualiter ad populum fieret sermo, asserens nihil se eodem die gustaturum, donec publica finiretur missa. Qua finita, cum parumper comedisset et bibisset, per omnem pene diem studiosius commonere suos et ad Domini servitium accendere studuit, nunc communiter, nunc singillatim quemque, prout poterat, ad divinum animans servitium. Maxime tamen eius cura et sollicitudo de sua fuit legatione ad gentes. Noctem quoque sequentem in talibus admonitionibus pene duxit continuam. Fratres vero qui aderant, cum et laetaniam facerent et psalmos ex more pro eius exitu decantarent, admonuit ipse, ut etiam ymnum ad laudem Dei compositum, id est Te Deum laudamus, pariter canerent, fidem quoque catholicam a beato Athanasio compositam. Mane vero facto, omnibus fere qui aderant sacerdotibus sacra missarum sollemnia pro eo celebrantibus, dominici corporis et sanguinis communione percepta, elevata manu precabatur, ut, quicumque in eum quoquo modo peccasset, divina ei pietas remitteret. Deinde versiculos istos coepit frequentius repetere: Secundum misericordiam tuam memento mei tu propter bonitatem tuam, Domine; et: Deus propitius esto mihi peccatori; et: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum. Cumque haec ipse saepius repeteret et frequenti anhelitu iam ea frequentare non valeret, cuidam fratri praecepit, ut haec eadem vice illius frequentando caneret. Sicque, oculis in caelum intentis, Domini gratiae commendatum spiritum exhalavit vitae. Cuius corpore ex more curato feretroque imposito, cum ad ecclesiam deferretur, illud sancti Martini iterari visum est: luctus videlicet omnium, et vox una plangentium, maxime tamen clericorum, orfanorum, viduarum, pupillorum et indigentium. ## kap. 42 (MGH s. 77–81) 42. Quamvis enim de illius salute non sit dubitandum, quis [tamen] religiosorum aut fidelium se iuste a fletu continere poterit, cum ille nos desolatos reliquerit, in quo solo pene omnium antiquorum vigebant exempla sanctorum? Siquidem [ut] ab ipso statim electorum omnium capite incipiamus, Christum ipse inops inopem secutus, cum apostolis omnia dereliquit, et cum sancto Iohanne baptista primaevum tempus a turbarum frequentia remotum ducens, monasterii solitudinem expetivit. Ubi cum temporis processu cotidiano profectu excrevisset et de virtute in virtutem ivisset, vas electionis ad portandum Christi nomen coram gentibus cum beato apostolo Paulo deputatus, pascendarum Christi ovium postmodum curam cum principe apostolorum Petro suscepit. In quo regimine qualem se quantumque exhibuerit, hoc [vel] maxime probare videtur, quod inter caelum et terram medius, inter Deum et proximum sequester, nunc divinae visioni et caelestibus revelationibus intererat, nunc commissorum sibi actus et vitam disponebat, ad quas activae et contemplativae vitae geminas alas ideo ipse sufficiebat, quia cum mundicordes soli iuxta euangeliorum fidem Deum credantur visuri, ipse virgo ab eo electus, cum sancto apostolo et euangelista Iohanne et mente et corpore virgo in aevum permansit. Et tanta insuper ad cunctos caritate tenebatur, ut cum beato protomartyre Stephano etiam pro inimicis oraret. O vere beatum et omni laudis praeconio dignissimum virum, quem tales ac tantos imitari, quem solum plurimorum tot simul habere virtutes contigit, qui mente sanctus et corpore castus cum virginibus agnum, quocumque ierit, sequetur, qui semper in confessione Christi perseverans, gloriosum admodum inter confessores locum habebit, qui in sublimi illa cum apostolis iudicum sede in regeneratione sessurus, mundum est, quem contempserat, iudicaturus et cum martyribus iustitiae coronam et palmam martyrii sibi divinitus repromissam percepturus! Nam cum duo martyrii esse genera constet, unum in pace ecclesiae occultum, alterum persecutionis articulo ingruente manifestum, utrumque voluntate tenuit, ad alterum effectu pervenit. Quia enim cotidie se per lacrimas, vigilias, ieiunia, carnis macerationem et desideriorum carnalium mortificationem in ara cordis Deo mactabat, martyrium profecto, quod pacis tempore [non] potuit, consecutus est. Quia vero ad apertum corporis martyrium persecutor sibi, non animus, defuit, quod opere minus potuit, voluntate indeptus est. Quamvis hoc quoque martyrium opere eum habuisse omnino negare nequeamus, si tantos eius pro Domino labores iuxta apostolum attendamus. In itineribus saepe periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentibus, periculis in civitate, periculis in solitudine, periculis in mari, periculis in falsis fratribus; in labore et erumna, in vigiliis multis, in fame et siti, in ieiuniis multis, in frigore et nuditate. Praeter illa quae extrinsecus sunt instantia eius cotidiana sollicitudo omnium ecclesiarum. Quis infirmabatur, et ipse non est infirmatus? Quis scandalizabatur, et ipse non urebatur? Qui ergo tot ac tantis est pro Domino et corporis adversitatibus et animi aestibus excoctus, quomodo martyr esse iure negabitur? Nam si sola vita per passionem terminata martyrio deputaretur, nequaquam sanctum euangelistam Iohannem calicem suum Dominus bibiturum esse testaretur, quem minime vitam martyrio finisse scimus. Proinde si illum iuxta dominicam sententiam inter martyrum numerum ascribendum esse non dubitamus, de eo quoque, quem praemisimus, sancto plane et beato admodum viro, omnino ambigere non debemus. Martyr enim fuit, quia iuxta apostolum et ipsi mundus et ille mundo crucifixus erat. Martyr fuit, quia inter diaboli temptamenta, inter carnis illecebras, inter persequentes paganos, inter obsistentes christianos semper imperterritus, semper immobilis, semper invictus in Christi confessione usque ad exitum vitae permansit. Martyr fuit, quia, dum martyr testis dicatur, ipse divini semper verbi et christifici nominis extitit testis. Qua in re nemo miretur, eum ad hoc quod summo ipse desiderio optabat et sibi repromissum putabat martyrium non pertinxisse, quia nec hoc sibi pollicitum iuxta huius nominis interpretationem probatur. Et certe poterat in aperto cor- poris martyrio aliqua forte suae menti elatio subrepere. Quod ut caveretur, hoc divina providentia et spopondit et concessit, unde et meritis suis nihil minueretur et humilitati, quae omnium est custos virtutum, provideretur. Quocirca, quia iam ex his quae superius commemoravimus claret, quantae vir iste sanctitatis, quanti apud Deum meriti fuerit, restat, ut, sicut ipse Christi imitator in omnibus fuit, sic nos quoque eius imitatores esse studeamus. Sic quippe fieri quibit, ut et ipse semper usque ad consummationem saeculi nobiscum vivere possit in terris, et nos post praesentis vitae transcursum cum eo in caelis vivere mereamur. Vivet namque ipse nobiscum in terris, si eum vitae sanctitas et doctrinae recordatio nobis repraesentat. Vivemus nos cum ipso in caelis, si eius exempla sequentes, ad eum semper toto desiderio et tota virtute tendamus, ad quem ille nos praecessit, Iesum Christum dominum nostrum, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen. Scripturi vitam cum omni semper veneratione memorandi Rimberti pontificis, quae offitii eius primitus occasio fuerit, aut quem ad hoc institutorem vel conversationis profectum habuerit, seu qualiter ad hoc electus deinceps vixerit, in quantum haec comperimus, fideliter enarramus.