# Historia de antiquitate regum Norwagiensium - **Verk:** Historia de antiquitate regum Norwagiensium (verk:theodoricus) - **Upphov:** Theodoricus monachus - **Datering:** 1177/1188 - **Källsamling:** Monumenta historica Norvegiæ (Storm 1880, OCR ur Internet Archive) - **Utgåva:** Gustav Storm (utg.), Monumenta historica Norvegiæ. Latinske kildeskrifter til Norges historie i middelalderen, Kristiania 1880. OCR ur Internet Archive (monumentahistor01storgoog, monumentahistor00storgoog), rensad från apparat, kommentar och sidhuvuden. - **Språk:** lat - **Typ:** original - **Licens:** Public domain ## prolog (Storm s. 3–4) Domino et patri suo, viro reverendissimo Augustino Nidrosiensi archiepiscopo Theodricus humilis peccator debitæ servitutts subjectionem et orationum suffragia. Operæ pretiura duxi, vir illustrissime, pauca hæc de antiquitate regum Norwagiensium breviter annotare, et prout sagaciter perqnirere potuimus ab eis, penes quos horum memoria præcipue vigere creditur, quos nos Islendinga vocamus, qui hæc in suis antiquis carminibus percelebrata recolnnt. Et quia pæne nulla natio est tam rudis et inculta, quæ non aliqua monumenta suorum antecessorum ad posteros transmiserit, dignum putavi hæc, pauca licet, majorum nostrorum memoriæ posteritatis tradere. Sed quia constat nullaro ratam regalis stemmatis successionem in hac terra extitisse ante Haraldi pulchre-comati tempora, ab ipso exordium fecimus: non quia dubitaverim etiam ante ejus ætatem fuisse in hac terra viros secundum præsens sæculum probitate conspicuos, quos nimirum, ntaitBoetius, clarissimos suis temporibus viros scriptorum inops delevit opinio. Ad quod probandum testes ciebo idoneos. Hugo bonæ memoriæ canonicus Sancti Victoris Parisiis, vir undecunque doctissimus, ita meminit gentis nostræ in chronica sua: Northmanni, inquit, de Scythia inferiori (illam procul dubio volens intelligi superiorem, quam nosSuethiam appellamus) egreesi, classe advecti Gallias intrantesque per Sequanain fluvium omnia depopulati sunt ferro et flamma. Sigibertis quoque Gyemblacensis monachus in chronica sua ita scribit: Northmanni, inquit, aquilonaris gens atrocissima, advecti in Gallias longis navibus intraverunt Ligerim fluvium etThurones usque pervenerunt omnia vastantes. -Liquet itaque, virorum optime, ex his fuisse etiam ante tempora Haraldi in hac terra in bellicis rebus potentes viros, sed ut diximus illorum memoriam scriptorum inopia delevit. Veritatis vero sinceritas in hac nostra narratione ad illos omnimodo referenda est, quorum relatione hæc annotavimus, quia nos non visa sed audita conscripsimus. Digressiones etiam more antiquorum chronographorum non inutiles, ut arbitramur, ad delectandum animum lectoris locis competentibus adjunximus. Vestræ igitur excellentiæ potissimuro præsentem sehedulara examinandam misimus, cujus peritiæ certissimæ scimus nec ad rcsecanda superfiua quicquam afore nec benivolentiæ ad ea, quæ recte prolata sunt, comprobanda. Omnipotens deus custodiat sanctitatem vestram longo tempore incolumem ecclesiæ suæ sanctæ. Vale. ## kapitelförteckning (Storm s. 5) I. De Haraldo pulchre-comato. II. De Erico filio ejus. UL De inventoribus Islandiæ. IV. De Hacone et Haraldo grafelder. V/ De. Hacone malo. VI. De nece Gunnildæ per dolum Haconis. VII. De dolosa ejusdem factione contra Olavum filium Tryggi. VIII. Quod Olavus repatriaas assumpsit secum episcopum quendam et alios religiosos viros ad prædicandum verbum Dei Norwagiensibus. IX. Quod ejus instantia comes Orcadum factus est Christianus cum omni populo suo. X, Quod ostensæ sunt Olavo insidiæ et fraudes Haconis. XI. De constantia ejus in verbo Dei. XII. Quod Islandia fidem Ghristi receperit per ejus instantiam. XIII. Opinio quorundam de baptisrao beati Qlavi. XIV. De morte Olavi filii Tryggi. XV. De reditu beati Olavi de Anglia in Norwagiam. XVI. De fuga beati Olavi in Rus ei am. XVII. De natura Carybdis et de Longobardis et Hunnis. XVIII. Quod beatus Olavus repatriavjt et de corporum humanorum diminutione. XIX. Quod beatus Olavus in bello martyr oceubuit. XX. De diversitate supputationis annorum ab initio mundi. XXI. De Magno filio beati Olavi. XXII. De compositione pacis inter Magnum et regem Daciæ. XXIII. De pacto quod factum est inter Garolum magnum et fratrem suum. XXIV. Quod idem Magnus Danorum rex effectus bellum habuerit cum Wandalis. XXV. De reditu Haraldi hardråder de Græcia. XXVI. Invectio auctoris in ambitiosos et qualiter Gosdroé vitam finiverit. XXVII. Quod rex Magnus regnum Norwagiæ divisit cum patruo et de obitu ejusdem. XXVIII. Quod idem Haraldus expeditionem in Angliam ducens in bello victus oceubuit. XXIX. De Olavo filio ejus. XXX. De Magno berfort et mentio de præsagiis, quæ pr$ecesserunt mortem Garoli. XXXI. De gestis ejusdem Magni. XXXII. De morte ejusdem Magni et de filiis ejus. XXXIII. De rege Siwardo et gestis ejus. XXXIV. De Haraldo Hyberniensi. ## kap. 1 (Storm s. 6–7) Cap. I. De Haraldo pulchre-comato. Anno ab incarnatione Domini octingentesimo quinquagesimo octavo regnavit Haraldus pulchre-comatus, filius Halfdan nigri. Hic primum expalit omnes regulos et solus obtinuit regnum totius Norwagiæ annis septuaginta et defunctus est. Hane numerum annorum Domini, investigatum prout diligentissime potuimus ab illis, quos nos vulgato nomine Islendinga vocamus, in hoc loco posuimus: quos constat sine ulla dubitatione præ omnibus aquilonaribus populis in hujusmodi semper et peritiores et curiosiores extitisse. Sed quia valde difficile est in hujusce ad liquidum veritatem comprehendere, maxime ubi nulla opitulatur scriptorum auctoritas, istum numerum nullo modo volumus præjudicare certiori, si reperiri valet, considefantes illud apostoli ad Timotheum: geneologias et infinitas quæstiones devita, et alibi Si quis contentioa us est, dos hujusmodi consuetudinem non habemus. ## kap. 2 (Storm s. 7) Cap. II. De Erico filio ejus. Haraldo successit filius ejus Ericus nomine, qui ex eo quod ftfctres occidit cognoraen traxit fratrom interfector. Frædictus ero Haraldus miserat unum ex frltis suis Halstand regi Auglorum, Hooon Homine, ut nntriretar et diseeret morern gentis, quera Norwagienses revocaverunt propter crudelitatem fratriB et prøcipné nxoria ejus GnnnHdar et constituerunt sibi regem. Ipse vero Ericus ad Angliam navigavit et a rege honorifice Busoeptas ibidem diera obiit. Iste annis tribus regnavit, quomm duos solus, tertium omn fratre. ## kap. 3 (Storm s. 8–9) Cap. III. De inventoribus Islantfiæ. Anno Haraldi nono, vel ut quidam putant decimo, navigaverunt mercatores quidam ad insulas, quas nos Pharias vocamus, ibique tempestate correpti multum diuque fatigati per oceanum tandem appulsi sunt ad quandam terram valde remotam, quam quidam arbitrantur esse Thule insulam, sed nos quia neecimus rei veritatem nec affirmamus nec negamus. Ascendentes itaque de navi et circumquaque vagantes sed et montana conacendentoa nihil penitus repererunt bumanæ habitationis. Reversi igitur in Norwagiam nunciaverunt terram quam invenerant multumque laudantes plures animaverunt ad quærendum. Inter quos tamen præcipue vir quidam nobilis, Ingulfus nomine, de provincia, quæ dicitur Horthaland, navem paravit socerumque suum sibi Hiorleifum nomine cum multis aliis associavit, prædictam terram quæsivit, invenit et cum suis inhabitare coepit anno pæne decimo regni Haraldi. Et tunc primum illa terra inhabitari coepit, quam modo Islandiam vocamus, præter quod paucissimi ex Hybernia insula, id est Britannia minori, ibi creduntur antiquitus fuisse ex quibusdam indiciis, repertis videlicet libris eorum et nonnullis utensilibus. Præcesserant duo quidem tamen in tali negotio prædictum Ingulfum, quorum primus vocabatur Garthar et ab illo itoprimis terra cognominata fuit Garthars-holmr, alter vero Floke dictus eat Sed de bae re ista sufficiant. ## kap. 4 (Storm s. 9–11) Cap. IV. De Hacone et Haraldo grafelder. Hocon nutricius Halstani, filius Haraldi, regnavit annis viginti quinque. Hic fuit aspectu pulcher, viribus corporis robustus, animi virtute præstans, omni populo gratissimus. Hic regnavit in pace annis decem et no vern; post hoc insurrexerunt contra eum filii fratis ejus, ut ait Lucanus: pugna est de paupere regno, et in alio loco idem: Omnisque potestas impatiens consortis erit. Duravitque bellum istud inter ipsos annis quinque; adultimum vero in insula, quæ vocatur Storth, in eo loco qui dicitur Fitiar bellum inter se gesserunt, in quo qnldem primo congressu Hocon superior factus, cum insequeretur inimicos, sagitta percussus est ex improviso, quod quidam imputant malitiæ Gunnildar, quæ fue-. rat uxor fratris ejus Erici. Illo itaque taliter extincto successit in regnum cum fratribus suis Haraldus grafelder, qui cum uteretur consiliis crudelissimæ matris suæ, gentem Norwagicam annis duodecim vehementer afflixit; postea occisus est inl)acia ab Haraldo quodam filio fratris regis Daciæ, qui rex fuit ejusdero nominis et filius Gornis, et postea Christianus effectus est idem Haraldus primus omnium regum Daciæ. Occisus est autem Haraldus grafelder consilio prædicti regis Daciæ, qui eum nutrierat, instigante et pro denté Hocone comite filio Sigwardi, qui cognominatus est malus, quem post interfectionem Tryggva patris Olavi idem Haraldus grafelder ana cum matre et fratribus roultis malis afflixerat et ad quærendum puerulum Olavum coegerat. Qui post interfectionem patris sui Tryggva vix unquam tuto latere poterat propter insidias Gunnildar, quæ verebatur illum successorem regni filiorum suorum, Tryggve quippe pater cgus de stirpe regia, utpote filius Olavi filii Haraldi benecomati, regnum obtinuerai in superiore provincia, quam Norwagienses Uplond vocant. ## kap. 5 (Storm s. 11–12) Cap. V. De Hacone malo. Hocon vero prædictus adjutus a rege Danorum Haraldo supramemorato, pacto inter eos constituto hujusmodi, viginti videlicet accipitres persolvendos singulis annis, et si forte aliqua bellorum necessitas ingruerit regi Danorum, istum statim cnm suo exercitu auxiliaturum, rediit in Norwagiam cum manu valida fugataque Gothroth filio Gunnildæ solus obtinuit regnum Norwagiæ annis triginta, tamen sine regio nomine. Haraldus rex Daniæ tunc temporis timebat valde Ottonem christianissimum imperatoren), qui ei svave jugum Ghristi imponere disponebat, quod et fecit. Iste est Otto, vir probissimus et in præclarissimis v i ris præstantissiraus, qui ecclesiam omnemque clerum plus honorabat et pæne plus ditabat quam expediret, subdendo ei pheodatos duces et comites. Nam ex opulentia nata postea est insolentia, ut usque hodieque est cernere. Unde et illi, ut in Romana historia reperitur, ab angelo eetdictum: venenum addidisti ecclesiæ. Quod quam veraciter sit dictura, quotidiana (proh dolor) probant exempla jugesque discordiæ inter duces et pontifices: quia aliud est improbitatem malorum sæculari potestate et gladio arcere, aliud cura ac virga pastorali animas regere. Iste Otto, cognomiae Rufus, filius fuit Ottonis, qui dictus est pius, de optimo parente pæne melior proles. Sed ad nostra redeamus. ## kap. 6 (Storm s. 12–13) Cap. VI. De nece Gunnildæ per dolum Haconis. Beverso itaque Hocon in Norwagiam diversis inter se conflictationibus et insidiis agebant ipse et Gunnilder, quia nulli eorum deerat satis ingeniosa malignitas. Ipsa quasi simulando fugam cedebat semper, iste insequebatur; inter;hæc regio vastabatur et plebs universa magnis iqcommodis afficiebatur. Tandem igitur is Hocon commentatus est hujusmodi dolum: mittit ad regem Dacitt, sibi tunc amicifi&imum, quia adhuc paganum; rogat ut mittat litteras ad Gunnildam occulte petatque sibi eam in matrimonium; asscrat felicem fore Daciam tali regina; nec illi animo appetendas juTenum nuptias: se quoque jam provectæ esse ætatis, optime eos posse convenire. Suscepit itaque mulier regias litteras oppidoque lætata et muliebri levitate nimis credula ad Daniam tendit, quam rex mox cotnprehendi fecit et in quandam paludero demergi fecit. Et hic fuit finis scelernm et maieficiorum Gunnildar. Comfirmatus igitur Hocon in regno coepit dæmonum esse præcipuus servus et frequentibus sacrificiis illos in auxilium assciscere. Decimo post hinc anno solvit pactum. quod omn Haraldo regi pepigerat, nactas occasionem discessionis eo, quod Otto christianissimuB imperator vehementer instabat regi Danorum, ut eum Ghristo cum tota patria subderet: quod et tunc auxiliante eodem salvatore efficaciter eomplevit. ## kap. 7 (Storm s. 13–14) Cap. VII. De dolosa ejusdem factione contra Olavum filiumTryggva. Anno vicesimo nono deinde regni sui eomperit quod Olavus filius Tryggva esset in Anglia, adolescens bonæ indolis, qui reversus a Rusciæ partibus, ubi nutritus et adjutus a Waldemaro rege fuerat, cum piraticam exerceret in Daciam, egressus de navibus interceptus est ab hostibus, ne ad easdem redire posset. Compulsus igitur hae necessitate divinum invocare auxilium, vovit se christianum fore, si de instanti eriperetur periculo. Liberatus erøo divinitus receptisque navibus abiit in Hyberniam, inde profectus est in Sullingas insulas, quæ adjacent Britanaiæ majori, ibique baptizatus est cum omnibus suis a viro venerabili Bernardo abbate. Inde perrexit in Angliam, ubi et moratus est aliquol annis; mutato tamen nomine dictus est Ole, eo quod nollet palam fieri quisnam esset. Hocon ergo ut cognovit eum pro certo ibidem morari, modis omnibus intendit animum ut eum vita privaret, eo quod pæne solum timeret sibi suisque hæredibus. Et quia totus erat fraudulentus, multum diuque secum deliberans, quidnam facto opus esset, postremo vocavit ad se avunculos seilicet Olavi, fratres videlicet matris ejus Astrithar, Iostein et Karlshofoth, interminatusque est eis mortem, nisi jussis obedirent. Misit ergo eos in Angliam cum quodam antiquo traditore, nomine Thorer klakka, qui prius aliquandiu moratus fuerat cum Olavo. Illi vero non ausi reluctari ejus imperio promiserunt se quidem ituros, sed nullo alio pacto, nisi patefacerent traditionem et consilium comitis, saltem cum Olavus veniret infra Agthanes ad locum, qui dicitur Thialfahellir. Hocon vero parvipendens et confidens solitis artibus, et quasi Olavum in roanibus h aberet, si illuc usque ignarus traditionis accessisset, sciensque pro certo Olavum nemini crediturum nisi illis, annuit eis quod petebant. Jussit ergo eis nunciare Olavo obitum suum, totam terram ejus præstolari adventum, properare eum debere, ne quid novi interveniret. ## kap. 8 (Storm s. 15–16) Cap. VIII. Quod Olavus repatrians aasumpgit aecum episcopum quendam et alios religiosos viros ad prædicandum verbum Dei Norwagiensibus. Olavus auditis his nunciis credidit eis, utpote avunculis suis; accelerato negotio paratisque navibus sumpsit secum viros religiosos, Sigwardum videlicet episcopum, qui ad hoc ipsum ordinatus fuerat, ut gentibus pr&dicaret verbum Dei, et nommllos alios, quos habere secum poterat, Theobrandum presbyterum Flandrensem, nec non et alium Thermonem, presbyterum etiam, habuit et diaconos aliquos. lam enim Vir ille bonus præmeditatus se modis omnibus laboraturum, ut Christo totam terram subjugaret vel omnimodis paganis non imperaret, secutus in hoc Iovinianum prudentissimum vtrum, qui cura, Romano exercitu apud Persas in maximo periculo constituto, a militibus peteretur ad imperium, incunctanter respondit: nullo modo se paganis imperare velle, lulianus vero Ghristi perfuga et ex subdiacono atque christiano infelicisstmus apostata et persecutor nominis Christiani, qui et in eadem expeditione Parthica, ut testatur beatus Hieronymus, sex libros contra Christum evomuit; hic Imlianus Beductus a malignfe spiritibus, qui ei pro certo victoriam in eadem pugna promiserant, quibus ipse pæne quotidie non sohim bruta animalia, verum, quod illis inulto acceptius est, corpus et animam suam immolabat, accendi fecerat omnes naves, quibus illuc advectus fuerat, ut ablata spe revertendi corda militum ad pugnam animaret. Sed reddidit Dominus in capite blasphemi malitiam suam; nam in eadem pugna divinitus percussus, nescitur a quo, manum supposuit vulneri, cum sanguis efflueret, sparsitque in aera cum hiyusmodi blasphemia: Vicisti, inquit, G a i læ e (dominuro enim nostrum sic solebat appellare), et ita in verbo blasphemiæ transivit de morte temporali in perpetuam. Exercitus igitur, ut diximus, Romanorum in maxima necessitate constitutus levaverunt prædictum Iovinianum virum christianissimum imperatorens, ornatum moribus optimis, promittentes se uno animo christianos fore; nam lulianus multos a vera fide averterat. Suscepto itaque Iovinianus imperio cum summa industria exercitum abduxit, constituto pacto cum Persis, prout in tali necessitate valuit. Ipse (proh dolor) nimis matura morte obiit, nam non dimidio anno imperavit. Sed revertamur ad nostra. ## kap. 9 (Storm s. 16–17) Cap. IX. Quod ejus instantia comes Orcadum factus est Christianus cum omni populo suo. Olavus vero discedens ex Anglia recto cursu tetendit ad Orcadas insulas, et quia ipsæ subjectæ sunt regi Norwagiensi, convenit Sigwardum comitem ut Christianus fieret, qui tunc eisdem insulis præerat. Cumque ille dissimularet et oblojueretur, Olavus eo magis instabat. At ille promisit se quidem ei fore subjectum ut regi, si eum ad cbristianismum non cogeret; cumque ditt reluo taretur, fertur quod Olavus rapuerit filium ejus de loco, ubi nutriebatur, puerulum annorum trium, Thorfin nomine, contestans se eum immolaturum in conspectu paftris, in super et juges intentans inimicitias, nisi assensum præHrøat Comes vero, juxta illud quod scriptum est: Imple facies eorum ignominia, et quærent nomen tuumDomine, veritus utrumque, et justisst mam Olavi iram et filii interitum, credendo vel potius consentiendo baptizatus est eum omni populo sibi subjecto; qui postea tamen in fide confirmatus fidelis permansit et omnes ejus successores. ## kap. 10 (Storm s. 17–18) Cap. X. Quod ostensæ sunt Olavo insidiæ et fraudes Haconis. Olavus debinc acceleravit iter suum in Norwtgiam primumque applicuit ad insulam, quæ dicitur Moster, ubi et postea ecclesiam ædificavit, quæ prima omnium in Norwagia constructa est. is Post hæc eum venisset infra Agthanes adlocum, qui dicitur Thialfahellir, ibi moratus est nocte una, quamvis pæne nullus sit portos, ignarus adhuc fraudis et insidiarum Hoconar. In eadera nocte accesserunt ad eum prædicti avunculi ejus discooperientes traditionem Hoconar, utpote jam liberati a juramento, quod Hoconi juraverant; rogant obnixe ut mature sibi et ipsis nec non et toti patriæ provideat. Ille vero turbatus, ut assolet in tali negotio, omnipotenti Deo totam suam commisit causam. ut quod ille ei Inspiraverat, ipso auxiliante perficere valeret. Ibi tunc ille antiquus traditor Thorer klakka, qui ad eum decipiendum ierat in Angliam, interfectus est. Mox ergo divinitus adju tus in crastinum profectus est in locum, qui dicitur Nidrosiensis, ubi tunc quidem paueulæ domus diversorum negotiatorum habebantur, nunc vero caput est totius regni, non solum metropolitana sede, verum etiam reliquiis beatissimi Olavi martyris honorabiliter sublimata civitas. Ibi ad eum confluxit multitudo populi; post hæc in regem levatus mox Haconem insequitur. Ille vero derelictu a suis et in sola fuga spem ponens devenit in quendam viculuro, Rimul nomine, ibique cumsolo servo suo, Carke nomine, a concubina sua Tbora in ara porcorum absconsus, cum sopor ut solet ex tristitia obrepsisset, confossus in gutture ab eodem servo interiit; quem tamen postea servum caput domini sui afferentem pro præraio et scelere in dominum perpetrato rex laqueo necari jussit. ## kap. 11 (Storm s. 18–19) Cap. XI. De constantia ejusdem in verbo Dei. Post hæc intendit animum rex totis viribus coelitus adjutus exterminare idolatriam et dæmonum cultum a tota patria, impiger cultor vineæ domini sui. Instat preeibus et prædicatiotribus, addens aliquando minas et terrores. Cern ens namque effera corda barbarorum et a veterno squalore perfidiæ et quodammodo congenita cultura dæmonum, quam pæne cum lacte matris ebiberant, nisi in manu valida non posse liberari, et quia minus movebantur ad verba, addidit frequenter etverbera, imitatus dominum suum, qui vulneribus sauciati infudit oleum et vinum, nec non et illud evangelicum: compelle intrare, ut impleatur domus mea. Est locus qui dicitur Mærin in Nidrosiensi dioecesi; ibi ut fertur dabantur responsa a dæmonibus; illuc et Hacon cougregaverat multitudinera idolorum. Illuc ergo rex adveniens invitavit ad se omnes illos, qui arctiori vinculo diabolicarum falsitatura irretiti faerant et vulgari locutione dicuntur seithmen, et quia illos perspexit insanabiles, ne novellæ plantationi nocerent, collectos in domum dæmonibus dedicatam una cum simulachris igni creiaari jussit; quorum fuisse ferunt numerum octoginta promiscui sexus. ## kap. 12 (Storm s. 19–21) Cap. XII. Quod Hyslandia fidem Ghristi receperit per ejus instantiam. Anno deinde transacto misit rex Theobrandnm presbyterum in Islandiam prædicare verbum Dei, quam nos superius diximus a quibusdam æstimari Tyle insulam propter quasdam similitudines maximeque quia continuatur dies circa solstitium æstivale et identidem nox circa brumale. Qui cum illuc venisset, coepit illis prædicare Christum, multumque instans vix biennio potuit paucissimos convertere propter nativam duritiam et crudelia ingenia. Inter illos tamen, qui jugum Ghristi susceperunt, fuerunt isti præcipui: Haller de Sithu cum tota familia sua et Gitzor de Scalaholti, hic fait pater Isleifs episcopi, qui primum in illa terra pontificalem sedem constituit in ecclesia, quam ipse ædificavit et beato Petro apostolo dedicavit, conferens iliuc totam hereditatem suam. Tertius fuit Hialte de Thiordardale, quartus vero Thorgils de Aulfusi. Theobrando autem revertenti ad regem secuti sunt eom duo ex prødictis viris, Gitzor videlicet et alius Hialte. Theobrandus vero veniens ad regem increpatus est ab eo pro minus peracto negotio; misit igitur rex sequenti æstate Thermonem presbyterum, quemilli materna lingua fcormoa appellabant. Ierunt cum illo et duo prædicti viri, promittentes regi se totis viribus Christi evangelio collaboraturos. Hujus presbyter! prædicationem tam efficax gratia sancti spiritus comitata est, ut totaro illam barbariem in brevi ad Ghristum converteret. Nam cum ipsi intrassent terram, tunc ibi celebrabatur publicus conventas, quem illi Alding vocant. Cernens igitur multitudo pagato norum illos advenisse, occurrit plebs universa ad arma. vol entes eos unanimiter vita privare; sed ila sunt divinitus coerciti, ut minima manu christianorum eis obsistente nec possent nec auderent quicquam eis adversi inferre. Hæc de his dicta sufficiant. ## kap. 13 (Storm s. 21–23) Cap. XIII. Opinio quorundam de baptismo beati Olavi. Rex ergo Olavus ut facilius totam Ghristo subjugaret regionem, tres sorores suas principibus conjunxit viris, unam Erlingi filio Scialgs, Astritham nomine, alteram fcorgeiri potenti viro de Wie, qui postea concremavit Go&roft in quadam domo filium Gunnildar, cum ille vellet invadere regnum contra Olavum, tero tiam Hyrningi fratri ejusdem. Gumque omnes baptizari fecisset, cursum tetendit ad super i ora, scilicet Uplond, ibique tunc puerulum Olavum trium annorum, qui postea devotus Ghristi martyr factusest, invenit cum matre Åsta, patre jam defuncto Haraldo (hic fuit filius Goftrofiar syr, cui extitit pater Berno, qui cognominatus est mercator et fuit filius Haraldi bene-comati), felicem spem et decus Norwagiensium futurum. Tunc et eum una cum matre ibidem secundum quosdam baptizari fecit; alii contendunt eum in Anglia baptizatum; sed et ego legi in Historia Normannorum, quod a Roberto in Noruiandia Rothomagensi raetropolitano baptizatus fuerit. Gonstat enim, quod Willelmus dux Normanniæ adsciverit eum sibi in auxilium contra Robertum regem Franciæ cognomento capet (qui fuit filius Hugonis capet nobilissimi ducis), qui duci Willelmo una cum comite Flandrensi bellum inferre parabant; nitebatur enim eum expellere a Normannia, eo quodantecessores ejus vi extorserant provinciam a rege Francorum. Sed sive Rothomagi sive in Anglia baptizatus fuerit, tunc constat eum fuisse provectioris ætatis, qucmdo tnartyrio coronatus est, quam illi dicant, quibus maxime in hujus modi credendum est. Nec mirum de Olavo hoc contigisse in illa terra, ubi nullus antiquitatum unquam scriptor fuerit, cum idem scribat beatus Hieronymus de Constantino magno filio Constantii et Helenæ, quod quidara dicant eum Bithyniæ baptizatum fuisse in ultima senectute, alii Constantinopoli, quidam Romæ a beato Sylvestro papa. et adhuc sub judice lis est quis verius scripserit. ## kap. 14 (Storm s. 23–25) Cap. XIV. De morte Olavi tilii Tryggva. Quinto ergo anno regni Olavi filii Tryggva, qui et ultimus fuit, intulerunt ei bellum Sueino rex Daciæ, Olavus rex Svethiæ, Ericus filius Hacon mali, et eum (proh dolor) nimis imparatum invefterunt; nam cum undecim tantum navibus dicitur fuisse congressus cum septuaginta. Tandem cum sibi invicem succedeado et semper integros pro sauciis restituendo non tam victus est exercitus regis nostri quam consuinptus. Nec adversarii tamen incruentam victoriam reportaverunt, nam strenuissimus quisque aut in bello ceciderat aut graviter vulneratus discesserat. Ibi tunc quidam dicunt regem scapha evasisse et ob salutem animæ suæ exteras regiones adisse, quidam vero loricatum in mare corruisse. Quid horum verius sit, nos affirmare non audemus; hoc tantum credere volumus, quod perpetua pace cum Ghristo fruatur. Hoc bellum fait juxta insulam, quæ dicitur Svold et jacet prope Slaviam, quam nos materna lingua Vinnlandiam vocamus. In eodem bello Ericus vovit se christianum fore, si victoriam adipisceretur, quod et opere implevit. Pactum vero inter ipsos ejusmodi, reges videlicet et Ericuin, constitutum fuerat, ut si possent Olavo regnum auferre, unusquisque tertia parte potiretur. Suscepit ergo Ericus duas partes regni (suppresso tamen regio nomine, sicut et pater ejus fuerat), eo quod rex Daciæ Sueino concessit illi partem suam causa filiæ suæ, quam desponsaverat ei. Olavus vero rex Svethiæ commendavit partem suåm Sueinoni fratri Erici. Paucis deinde transactis annis coepit invidere fratri Erico Sueino, eo quod ille duas haberet partes Norwagiæ, ipse veromet tertiam tantum et illam commendatam. Ericus autem justi tenax erga fratrem noluit fratricidio regnum foedare simulque considerans vix eum de reliquo secum fraterne acturum, juxta illud Lucani: Nulla fides regni sociis omnisque potestas impatiens consortis erit, discessit a patria navigavitque in Angliam relicto filio suo Hacon successore regni. Hic Ericus præfuit annis quindecim cum fratre Sueinone, christianitatem nec roinuit nec dilatavit, permittens unumquemque in hac duntaxat parte vivere jure quo vellet. Qui dum sibi pituitaiu fecisset abscidi, nimia effusione sanguJnis vitam finivit. Post discessuin ejus a patria præfuerunt frater ejus et filius annis duobus. ## kap. 15 (Storm s. 25–28) Cap. XV. De reditu beati Olavi de Anglia in Norwagiam. Olavus filiuHaraldi morabatur in Anglia eo terapore, postea martyr Ghristi futurus, et ibi tunc recoociliavit Adalredum fratribus suis et ut in regem sublimaretur obtinuit. Hunc Adalredum privavit postea regno Kanutus rex Daciæ, qui dictus est potens, et ut perpetuo exularet coegit. Fertur quod tunc Olavus adierit quendam heremitaro, magnæ sanctitatis virutn, qui ei multa prædixerit, et quia largiturus esset ei Dominus abundantiam gratiæ suæ, nec non et quali morte ex hac luce migraturus esset ad Christum. Anno post hinc paravit Olavus iter suum in Norwagiam cum duabus onerariis navibus et sociis apprime armatis, qui dicuntur fuisse centum viginti omnes loricati. Prospero ergo cursu transmisso oceano applicuit primo quodam divino præsagio ad insulam quandam, quæ materna lingua nostra dicitur Sæl a, latine vero interpretatur felicitas, nimirum portendens futurum viri beatitudinem et quia spem felicitatis æternæ toti patriæ auspicio sui adventus invexerit. Abhinc navigavit in locum, qui dicitur Sauthungsund, ubi et moratus est aliquot dies. Ibi tunc. perlatum est ad eum, adventare Hacon filium Erici cum duabus navibus, una parva, quamnos vocamus scuta, altera longa, quam antiqui vocabant li bu rn am, unde et Horatius: Ibis liburnis inter alta navium, amice, propugnacula. Quo comperto Olavus noster excogitavit hujusmodi laqueurø: fecit naves suas altrinsecus e contra locari, et quia locus erat angustissimus, cordas inter ipsas naves tendi, quæ tam fluctibus operirentur, ne dolum detegerent, ut dum ibi incauti irretirentur, illæsi et sine sanguinis effusione si fieri posset caperentur. Quod et ita contigit; nam adveniens Hacon, nil aliud suspicatus quam mercatores, ilico a rege captus est. Ibi tunc abjuravit totam illam partem Norwagiæ, quam ipse tenuerat; inde profectus est in Angliam. Sueino vero avunculus ejus cum audisset adventum beati Olavi, collecto exercitu mox eum insequitur. Olavus vero rex — boc enim nomen a suis jam sortitus fuerat, more antiquorum Romanorum, quia et ibi exercitus sibi solebat creare imperatorem et regium nomen imponere — diffidens ergo rex de auxilio Throndensium (noverat enim eorum facilitatem et inconstantiani) secessit in superiorem provinciam ibique hiemavit cum vitrico suo Siwardo et Åsta matre. Adveniente vernali tempore profecti sunt ambo in Wic ibique exercitu comparato properant contra Sueinonem. Ille yero impiger occurrit eis consertoque navali proelio in loco, qui dicitur Nesiar, cum Sueino vinceretur, detrectans fugam disposuit curn su s occumbere, nisi probibitus esset et invito illo retracta foret navis ejus a quodam suo principe et genero, qui sororem ejus in matrimonio duxerat Bergbliot nomine, Einar thambaskeltne viro strenuissirao. Hic consuluit ei fugam et quodammodo compulit, ut in Rusciam pergeret, ubi et diem obiit ## kap. 16 (Storm s. 28–31) Cap. XVI. De fuga beati Olavi in Rusciam. Tempore vero, quo Ericus præfuerat, multi quantum ad christianismum a yero exorbitaverant. Hos vero ad viam reducere et salutis iter monstrare, ecclesias in quibus non erant locis fundare, fundatas reditibus ditare rex Olavus modis omnibus intendebat et cooperator existere viri optimi Olavi filii Tryggva, ut quod ille magnifice plantaverat, iste sa ga citer*5 ut a Dei spiritu doctus rigaret. Leges patria lingua conscribi fecit juris et moderatiohis plenissimas, quæ hactenus a bonis omnibus et tenentur et venerantur. Justi tenax ad omnes, neminem affligebat, neminem eoncutiebat, nullum damnabat, nisi forte quem propria malitia et obstinatio in malo damnasset, et ut breviter concludam ad hoc tantum principabatur mortalibus, ut eos ad immortalitatis gloriam, quantum in se esset, perduceret, quod et tunc ei evidenter rerum exitus probavit et quotidie nibilominus beneficiis omnipotentis Dei pro ejus ut credimos meritis collatis satis superque monstratar. Duxit deinde rex uxorem Astrithi filiam Olavi regis Svecbørum, cum tamen ante primogenitam ejus sibi desponsasset, sed interveniente ira patris neuter optatis nuptiis perfrui potuit. Suscepit ex ea filiam nomine Ulfildi, quam postea conjunxit Ottoni duci Saxonum. Post hæc rex Kanutus Daciæ et Angliæ, homo avidus alieni, animadvertens quod pater ejus Sueino habuerit tertiam partem Norwagiæ, simulque considerans filium sororis suæ Hacon tunc secum morantem a patria expulsum, coepit sollicitare principes Norwagiæ adversus regem et clanculo pecunia corrumpere, Erlingum videlicet filium Scialgs de Sola, Kalf filium Arna, Thore hund et alios plures. Et quia Erlingus præcipuus erat illorum, collegit exercitum et congressus est nava li proelio cnm rege Olavo, ubi et ipse occubuit. Et hoc fuit in loco, cujus nomen est Tunga; invito tamen regeaquodam suo parente Aslac Fitia-scalla occisus est. Postea rex, comperto Kanoturn regem adease cum innumerabili exercitu (nam mille ducentarum navium fertur classia ejus fuisse), cernensque se imparem congressioni, relictis nåri bus abiit ad generum suum Olavum regem Svethiæ. Inde profectus ist in Rusciam ad Iaritzlavura regem, qui duxerat Ingigerthi, qua ra ipse ut paulo ante dixi desponsaverat et habere nequiverat. Moratus est ibi anno uno honorifice et officiosissime a rege Jaritzlavo susceptus, cujus e ti ara tutelæ commisit filium suum Magnum, puerum quinque annorum, quem exconcubina susceperat. Interea Kanutus rex allexit sibi omnes Norwagiæ principes, multa dando et plura promittendo, si fidem vervaren t nepoti sno Haconi, quem secum adduxerat, acceptisque obsidibus ab illis, quibus minus credendum putaret, reversus est in Angliam. Deinde post annum perrexit Hacon in Angliam pro adducenda uxore sua; sed quum reverteretur tempestate correptus, coactus est incidere inCharybdin in illo loco roaris, qui dicitur Petlandzfiorthr, juxta Orcadas insulas ibique in illam imam voraginem cum omnibus suis absorptus est ## kap. 17 (Storm s. 31–34) Cap. XVII. De natura Charybdis et de Longobardis et Hun nis. De natura Charybdis, quia de ipso sermo incidit, antiqui scriptores reddnnt hujusmodi rationem. Plinius videlicet Secundus, naturalis historiæ script or, vir prudens et doctissimus, Chrysippus philosophus et multi alii dicunt esse locum illum pervium ad matricem abyssum, de qua fluere creditur omnis aquarum abundantia, ideoque nullum reperiri fundum. De hac abysso scribitur iu Genesi: Et rupti sunt omnes fontes abyssi magnæ. Paulus quoque Diaconos, monachus Cassinensis coenobii, qui conscripsit historiara pulcherrimam de Pannonia provincia, in qua multas utiles et non minus delectabiles fecit digressiones, pæne idem loquitur de Charybdié natura. Ipse enim affirmat, de Pannonia exisse eos, qui invaserunt Italiam permissu Narsi patricii, gentem ferocissimam et Deo inimicara, qui tunc appellati sunt Longobarbi a longa barba, nunc autem vocantur corrupte Longobardi, mutata litera D pro B. Pannonia vero ex eo terapore nominata est Hungaria, quo eam quodammodo vi extorserunt Huni? a Constantinopolitano iinperatore, qui ut cessarent a rapipinis et vastatione regni sui, invitus licet, tradidit eis provinciam translatis alio prioribus habitatoribus. Isti Huni, ut scribit Jønmndes in historia sua, erumpentes de Mæotidis palndibus, ubi eos fertur indusisse Alexander magnas filius Philippi — gens semifera et a Deo alienissima, forma etiam turpissima, nam in capite pro oonlis quasi bina foramina babebant, veluti nigetrima pice infusa, statimque puerulis secabantar genæ, at cam lacte matris discerent et vulnera pati — tø ergo reperto aditu per transitum cujusdam cervc&* expanderunt se super faciem univeraæ terræ more locustarum cura rege suo Attila pervagaqtesque totas Gallias omnia repleverunt rapinis, incendiis, abominatiønibus, profanantes sancta loca et in solitudinem redigentes. Isti sunt qui trucidaverunt beatum Nicasium Rhemensium archipræsulem una cum beata virgine Eutropia sorore ejusdem et civitatem Rhemis igni jncenderunt. Ab ipsis postea cum obsiderent Agrippinam, quæ modo Colonia dicitur, martyrizata eat beata Ursula filia regis Brittonum cum omni comitatu sno utriusque sexus pæne incredibili multitudine. Quo scelere patrato, versi sunt ilico divinitus in fugam et liberata est civitas meritis beatissimarum virgimun. Completumque est in eis, quod scriptura dicit: Fugit impius nemine persequente, et item illud psaltniste: Ibi ceciderunt qui operabantur iniquitatem, in corde scilicet, expulsi sunt nec potuerunt stare. ## kap. 18 (Storm s. 34–39) Cap. XVIII. Quod beatus Olavus repatriaverit et de corporum humanorum diminutione. Kanutus ergo rex Angliæ ut cognovit interitum Haconar nepotis sui, ilico misit Sueinonem filium suum ad gubernandum regnum Norwagiæ simulque resistendum Olavo, si in patriam redire disponeret. infelix et inexplebilis cupiditas mortalium! multum misera humana animal quæ quanto magis sparsit se in vifiibilia ista et dilatat in figuram hujus mundi, quæ præterit, tanto difficilius post hane vitam recolligitur et a Deo, qui vera sufficientia est, alienatur. Hoc in Kanuto satis superque elucet, qui cum duo regna possideret, tertium justissimo regi Olavo, quod illi ex avita successione debebatur, molitur eripere. Olavus itaque ut fertur admonitus in somnis redire eum oportere in Norwagiam, vale faciens Iaritzlavo et Ingigerthi relictoque ibi filio sno Magno reversus est ad generum suum Olavum regem in Swethiam ibique anno illo moratus est. Adveniente itaque vernali tempore congregavit exercitum auxilio generi sui, qui magna ex parte erat paganoram, duxitque eum per superiora in Norwagi am. Cumque instaret rex paganis, ut baptizarentar, illique detractarent suscipere jugum Domini, ait se non indigere paganfcrum et a Deo alienorum, maxi me contra christianos; vilem sibi fore Yictoriam, quæ iniquorum manibus patraretur. Respondent pggani, paratos se quidem ad usus bellorum, et si quid aliud juberet rex, istam vero novellam institutionem nolle se reternæ consuetudim anteponere, malle se redire in patriam. Quo audito rex permisit omnes abire. Congregati sunt postea ad eum parentes ejus eum Haraldo fratre ejus, qui tunc erat adolescens quindecim annorum, sed et quidam alii principes: inter quos erant Ringr filius Dags eum filio suo ejusdem nominis et Fithr comes filius Arna, frater Kalfs, qui maxime adversabatur regi; secutus fuerat et regem individuus comes in omnibus periculis Ragnvalder filius Brusa filii Siwardi, qui primus omnium consulum Orcadum iasularum Christianus fuit, cujus superius mentionem ferinuw. Isti fuerual viri streuui et forte, corpore et animo validiores multo quam his miseris teroporibus, longe tamen sois anteoessoribu inferiores. Hujus diminutionjs talem reddit ratio- & nem Plinius Secundus in naturali historia; verba ipsius ponam: In plenum, inquit, cuncto mortalium generi minorem in dies fieri propemodum observatur, rarosque patrrbus proceriores consumente ubertatem seminum exustione, in cujus vices nunc vergit ævum. Hæc Pli- nius; non enim latebat philosophoe, quia audierant diluvium præ cessisse, sæculum præsens exustione finiendum. Lucanus quoque non minus philosophus quam poeta dicit, ubi ad Iulium Gæsarem loquitur, eo quod prohibuit comburi mortuos in bello: Hos, Cæsar, populos si nunc non usserit ignis, ib Uret cum terris, uret cum gurgite ponti, Communis mundo superest rogus ossibus astra Mixturus. Cuncta namque in terra ex calore et humore procreantur; in quibus calor abundat, fiunt exiliora, graciliora et subtil iora; et ubi prævalet humor, sunt grossiora, proceriora et magis corpulenta. Hanc vicissitudinem seculorum exustionis et eluvionis inducit Plato, dicens expletis quindecim millibus annorum eas alternatim accidere omneque humanum genus interire præter paucissimos, qui aliquo casu eradant, unde postea reparentur homines; hoc semper extitisse et semper futurum esse. Nec tamen mundum voluit Deo coævum esse, sed sicut vestigium ex pede, non pes ex vestigio, et tamen ex quo pes, ex eo vestigium: ita mundum per efaiannenem, id est, continuationem teraporis, iflutari quidem æternitatem, sed apprehendere non posse. Deus quippe simplicissima æternitas, incircurnscriptibilis specie, præsentialiter universitatem intuetur, oiundns vero per vicissitudines et tempora diversificatur. In hane errorem vicissitudinum seculoram incidit Origines, nobilis tractator divinarnra scripturarum, quod satis (proh dolor) elucet in illo libro, quem intitulavit wepi apx>v (id est de prinripiis), in quo multa vana de philosophorum libris et san doctrinæ obviantia commiscuit. Beatus quoque Hieronymus loquens de diminutione corporum meationem facit de duodecim lapidibus, quos filii Israel sustulerunt de alveo Jordarts iluminis, cum transirent sicco vestigio, sicut et antea rabrum mare, unde et psalmista canit: Quid est tibi mare, quod fugi sti? et tu Jordanis, quia conversua es retrorsum? Iussit namque Dominus, ut ex singulis tribubus singuli viri exportarent lapidem unum super ripam fluminis, quem leviter ferre possent, in testimonium tanti miraculi, quos idem sanctus Hieronymus tertatur se vidisse unum ex eis casu aliquo fractum et ferro religatum, tant esse magnitudinis unumquemque, ut vix a duobus viris ferri posset, non quia lapides crevissent, sed quia bomines decrevissent. Et certe jam p»ne octingenti anni sunt, ex quo beatus Hieronymus ad regna coelestia transivit. Ante hos quoque fere septuagtnta annos repertus est RomæPallas filius Evandri, qaem Turnus occidit, cojus mortem beatus dicit Augustinus simulachrum Apollinis flevisse mira dæmonis versutia, quasi doluisset occasum viri probissimi. Inventum est etiam vas argentéum, locatum super pectus ejus, in quo confectio myrrhæ erat et balsami pretiosissima, indeque egrediebantur duo calami aurei, quorum summitates naribus infigebantur, ut Yidelicet virtote unguenti corpus non minus interius quam exterius duraret incorruptmn. Inventi sunt autem et duo versus insculpti: Filius Evandri Fallas, quem lancea Turni Militis occidit, more suo jacet hic. Qui postea erectus, påtente ingenti vulnere sub pectore, pæne murum civitatis adæquavit statura sua ibique stetit, donec balsamo pluviis abluto in semetipsum collapsus est et sic iterum terræ ossa mandantur. ## kap. 19 (Storm s. 39–42) Cap. XIX. Quod beatus Olavus in bello martyr occubuit. Beatus itaque Olavus congregata manu,, quam h abere poterat in Upland, tetendit in Throndheim; audierat enim Sueinonem filium Eanuti in Wic operiri adventum suum cum valida manu et ideo declinavit ab eo. Throndenses autem audito adventu regis convenerunt in Nidrosiensem civitatem quasi vir unus adversus Dominum et adversum christum ejus, juvenes cum senioribus infelici factione, ut impugnarent sanctum Dei; in quibus erant principes, qui maxime regi obluctabantur, Tborer hunder et Kalfr filius Arna. Audiens igitur rex congregatam adversum se multitudinem misit ad eos Fin fratrem Kalfs, cujus superius mentionem fecimus; qui populo pacem offerret, regis animum paratum nunciaret, oblitum eum præteritarum injuriarum ignoscere cuique, quod eatenus perperam egisset: detestari se effusionem humani sanguinis et maxime in civilibus bellis, nullo modo se velle manum conserere, si salubribus ejus monitis acquiescant. Effera vero mens barbarorum unanimi consensu paci contradicit et multo raiseri magis eligunt sanctum Dei hostiliter impetere quaro sahitaria ejus monita suscipere. Omnes itaque regi obviam nwint et properanti gradu ad locum, qui dicitur Sticlastafter, perveniunt; præcesserat tamen eos Fithr nuntius regis et obstinatam coram malitiam regi intimaverat. Beatus itaque Olavus divina revelatione admonitus obitum suum quodammodo præsagmt, vocansque ad se, at fortur, dispensatorem suum jubet illi, ut speciales eleemosynas pro omnibus, qui in eodem prælio contra se arma ferendo casuri essent, ex regia pecunia devote largiretur, non immemor præcepti Domini bui: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt v os. Libet hic intueri animum martyris nos tri: furebat persecutorum rabies et miseranda cæcitate perculsi crudeli infamia debacchabatitur in sanctum Dei; ille yero manet immotus et in Gbristo fund at us, såluti persequentium providendum curat, et hoc in tali ts necessitate, ubi quilibet etiam carissimorum suorum oblmsci potuisset. Audite hæc, obsecro, universi populi: vir iste natus pæne in ultimis partibus aqftilonis inter barbaros et incultos. Videte quale sidus emicuerit, quam humiKs, quam subllmis, et hoc non in servili conditione, sed in regali fastigio. Animadvertite, quali animo bellum paraverit, quid intenderit. In promptu causa est procul dubio, remota omni ambiguitate, ut sceleratos et iniquos a honorara persecutione compesceret, Christi sancita stabiliret, de durissimis lapidibus si fieri potuisset filios Abrahæ suscitaret. Hæc Ha fuisse certissime declarant quotidiana beneficia et non minus crebra quam inueitata miracula, quæ omnipotens Deus dignatur operari per ejus merita, non in nostra regione, vemm ubicunque loconim et a quibuscunque auxilium beati martyris fideliter imploratur. Videre est etiam quam devote, quam dffligenter etiam insecutus sit beatus iste vestigia illius primi vexilliferi salvatoris nostri, videlicet beatissimi protomartyris Stepbani: Ille inter torrentium imbretn lapidum pro lapidantibus exoravit, iste pro interemptoribu suis etiam eleemosynas erogari jubet. Sed in his omnibus ille agnoscendus est, ille laudandus, ille glorificandus, qui et in prima vocatione dedit fidem et in extrema constantiam. is Collatis itaque signis ferebat vexillum ante regem vir strenuus nomine Biorn; hic in primo statim congressu occisus est a Thori hund, qui primam aciem ducebat contra regem. Ilico subsecutus est occasus regis, accepto ut fertur vulnere ingenti. Quis ei manus intulerit, utrum unum an plura vulnera habuerit, quia a diversis diversa dicantur, nos nil temere affirmare volumus nec officioso mendacio aliorum aures demulcere., Dagr vero unus ex principibus regis nec non et cognatus ejus, cernens vexillum una cum rege cecidisse, viriliter illud erexit hortatus socios et obteatatus, ut necem regis, non velint inultam, ne.geminatum gaudium adversarii reportarent et de nece regis et de incrueota Victoria. Inde ruunt omnes in arma, penetrant bis vel ter aciem hostium, plurimos prosternunt, protrahitur pugna usque ad vesperam, nox pugnantes dirimit. Discedunt tandem utrique non tam victi quam fessi et vulneribus afflicti. Occubuit autem beatus Olavus quarto Kal. Augusti, quod tunc erat quarta feria, anno ab incarnatione Domini millesimo vicesimo nono, nt nos certius indagare potuimus. ## kap. 20 (Storm s. 42–44) Cap. XX. De diversitate supputationis annorum ab initio mundi. Sciendum vero est, in libris nil adeo corruptum ut supputationem numerorum, turn maxime vitio scriptorum, turn etiam minori industria calculantium, et ideo, ut injprimis diximus, hunc numerum annorum nolumus præjudicare certiori, semper et ubique præcaventes contentiones, in his præcipue quæ contra fidem non sunt. Et ut pauca de antiquorum libris et quid ipsi senserint de supputatione annorum ab exordio mundi usque ad adventum Ghristi referam, ponam diversorum diversum computum. Eusebius Cæsariensis episcopus, primus omnium quorum ad nos scripta pervenerunt, ab initio seculi usque ad ortum salvatoris colligit ex Hebraica veritate annorum tria millia nongentos septuaginta unum. Idem tamen Eusebius, nolens autoritatem septuaginta interpretum, si tamen illorum est, omnino postponere, secundum illam colligit quinque millia centum nonaginta novem. Isidorus Hispalensis episcopus ponit quinque millia centum quinquaginta quatuor. Beda sequens Hebraicam veritatem decem et novem annos minus ponit Eusebio, id est, tria millia nongentos quiuquaginta duos. Hunc sequitur Remigius Autisiodorensis episcopus, vir in literali scientia adplene instructus, nec in uno anno ab eo dissentiens. Hugo quoque Parisiensis canonicus, omnium judicio absque ulla refragatione diligentissimus tractator, beatum Hieronymum e vestigio secutus, ut in chronica sua satis elucet, Hebraicam in omnibus præfert veritatem. Sunt igitur secundum Hieronymum et veritatem, quam ipse diligentissime de Hebraicis fontibus elicuit, anni ab Adam ad Christum tria millia nongenti quinquagenta duo. Hæc de diversitate calculantium dicta sufficiant. Quomodo vero mox omnipotens Deus merita martyris sui Olavi declaraverit cæcis visum reddendo et multa commoda ægris mortalibus impendendo, et qualiter episcopus Grimkel — qui fuit filius fratri Sigwardi episcopi, quem Olavus filius Tryggva secum adduxerat de Anglia — post annum et quinque dies beatum corpus e terra levaverit et in loco decenter ornato reposuerit in Nidrosiensi metropoll, quo statim peracta pugna transvectum fuerat, quia hæc omnia a nonnullis memoriæ tradita sunt, nos notis immorari euperfluum duximus. Regnavit autem beatus Olavus annis quindecim, quorum tredecim solus obtinuit regnum; nam primo anno cum Sueinone filio Haeon mali pugnam habuit et eum a patria expulit, ut superius meminimus, ultimo vero a Sueinone filio Kanuti regis Angliæ nec non et Daciæ, de quo satis dictum est, rebellioneui passus est et inquietum fuit regnum. Eidem vero Kanuto et filio ejus Sueinoni et Haconi nepoti ejus asscribuntur anni quinque in catalogo regum Norwagiensium. ## kap. 21 (Storm s. 44–45) Cap. XXI. De Magno filio beati Olavi. Post hæc vero vix triennio peracto Norwagienses sera poenitentia ducti pro scelere, quod commiserant in beatum Olavum, simulque non ferentes tyrannidem Alfivæ matris Sueinonis decreveniBt mitteadum pro Magno filio beati Olavi tunc puero decenni, cupientes saltem filio restituere, quod patri erudeliter abstulerant. Elegerunt ad id negotium quatuor viros, Ragnwaldum comitem, quem superius diximus amicissitnum beato Olavo, Einar thambaskelme, Suein bryggyofot et Kalfum filium Arna, qui in beatum Olavum graves pridem exercuerat inimicitias, sed tunc poenitentia ductus modis omnibus nitebatur filium ejus in re nnm restituere. Qui eum veniasent in Ruaciam ad Jaritzlavum et lngigertbi, ubi nutriebatur puer, consilium suum innotuemnt regi nec non et totius Norwagiæ. Abnegat regina Ingigerthr affirmans nullo modo mittendum puerum, nisi jurejurando promitterent eum in regem sublimandum; valde enim dilexerat beatum Olavum ideoque officiosissime filium ejus nutriverat Illi vero, supra quam ab eis poscebatur, promittentes omnia solvuntur abire; reversi itaque in Norwagiam eum magno gaudio suscepti sunt a tota patria statimque eum favore totius populi puer Magnus in regem sublimatus est. ## kap. 22 (Storm s. 45–46) Cap. XXII. De compositione pacis inter Magnum et regem Daciæ. Audiens itaque Sueino filius Kanuti devotionem populi contra regem Magnum, diffidens rebus propriis reversus est in Daciam eodemque anno prqrøentem vi tam finivit; sed et pater ejus Kanutus rex Angliæ eodem anno rebus humanis decessit. Non multo post hinc elapso tempore mc mor Magnus rex injuriarum, quas eftercuerant Dani in reges Norwagiæ, congregata classe tetendit in Daciam pervenitque ad insulas, quas nos Brennojar vocamus, ubi tunc obviam habuit Hartha Knut filium Kanuti, fratre m Sueinonis. Videntes itaque principes, reges adoleseentulos facile posse inclinari in quamlibet partem, potiusque sibi imputandum quicquid perperam agerent, mutant in melius consilium, traetandæ. pacis ineunt foedus tali proposita conditione, ut uter regum sine certo berede — hoc est, prole ventris sui — prior humanis rebus abscesserit, residuus utrumque regnum obtineat sine ulla contradictione. Sieque ab invicem non solum concordes, vemm etiam amicisBimi discedunt. ## kap. 23 (Storm s. 46–48) Cap. XXIII. De pacto quod factum est inter Carolum magnum et fratrem suum. Non longe a pacto quod pepigit Garolus, qui postea ob insignes Victorias et morum probitates dictus est magnus, cum Carolomanno seniore fratre suo. Qui tamen Carolomannus post biennium hominem exuit, relictis duobus filiis suis, quos assumens uxor ejus quæ fuerat profugit feminea levitate ad Luiprandum regeni Italiæ, quod vehementer displicuit Carolo. Iste rex Longobardorum multum afflixit Romanam ecclesiam, adeo ut dominum papam inclusum Papiæ obsideret. In hac ergo necessitate positus dominus papa misit literas deprecatorias ad Carolum regem Franciæ, audierat enim eum ingenuæ indolis juvenem. Postulat eum subvenire laboranti ecclesiæ: nihil sibi germanius fore quam laborantem sustentare matrem, obedire- eum oportere, utpote christianum regem summo pontifici, se in maximo periculo constitutum die noctuque ejus præstolari adventum, accelerari oportere negotium, quod alimenta sunt in brevi defutura. His litens acceptis Carolus, quominus jam præmeditaretur expeditionem in Saxoniam, quæ adhuc illo in tempore idolatriæs dedita erat, mira celeritate contraxit exercitum, atroci lege proposita cunctis principibus, si quis post ejus abscessum remoraretur. Incredibili ergo et inopinata acceleratione transscensis Alpibus — ut illud Lucani aptissime ei possit convenire: lam rapido cursu Cæsar superaverat Alpes — improvisus adfuit nec fama quidem præeunte dispositaque acie obsidione cinxit exercitum regis Longobardorum, ita ut miro et rarissimo exemplo nullus pateret effugii locus illi, qui prius alios incluserat. Quod ut innotuit urbi, maximo gaudio perfusa est civitas apertisque portis viriliter invadunt adversarios. Carolo foris urgente, oppidanis ab intus instantibus, totus exercitus Longobardorum et subjugatur et sub jugum mitti tur. Rex ipse catenatus ante pedes domini papæ adducitur, non datur imperio sed ut frequen ter promeruerat plebis opprobrio. Carolus rex requirit a domino papa, quid jubeat de illo fieri. Dominus papa simpliciter respondit: Ego non corporalem sed spiritualem fero gladium; mihi sufficit, si jus suum et patronatus ecclesiæ reddatur, si beato Petro sua restituantur. Tuum est, inquit, carissime fili, decernere, utrum regium nomen in Italia permanere debeat, ex quo Constantinus filius Helenæ ad honorem domini nostri Jesu Christi illud abdicavit et beato Petro ac Romano pontifici in jus perpetuum cofltradidft. Carolus itaque rex exauctoravit røgem Longobmrdiæ et Viennam in exilium misit, restituens ei uxorem et liberos pecuniamque sufficientem, elementer et benigne eum tractans. Ex illo ergo tempore liberata est ecclesia Romana a tyrannide Longobardorum instantia et beneficio cbristianissimi regis Caroli post annos plus minus trecentos, ex quo primum invaserant Italiam. Sed regrediajnur in Norwagiam. ## kap. 24 (Storm s. 48–50) Cap. XXIV. Quod idem Magnus Danorum rex effectus bellum habuerit cum Wandalis. Non multo post supra memoratam eoncordiam daorum regum, Magni et Kanuti, defunctus est idem Kanutus absque berede. Quo comperto Magnus rex congregata classe navigavit in Daciam, ubi tunc a principibus regni, qui supradictæ pactioni interfuerant, honorifice suscipitur et in regem sublimatur. Quod cum audisset Sueino filius Ulfs et Astridis sororis Kanuti regis Angliæ, collecto exercitu congressus est cum Magno navali proelio ab eodemque mox victus aufugit. Dum hæc agerentur, Wandali, quos nos materna lingua voctmus Windir, gens pagana et Deo inimica, silvestrfe et inculta, vivens raptu, qui semper quidem rapinis solebant infestare Daciam, tunc tamen præcipue occasionem nacti de inquietudine regni, incredibili multitudine advecti sant in Daciam, operientes faciem terræ more locustarum. Quod cernens Magnus rex animo consternatus est, nam neque tempus habuit exercitum congregandi neque tutum putøbat cum paucis contra tantam multitudinem dimicare, et intolerabile videbatur vastari regionem in præsentia sui. In hac ergo mentis angustia posito reges fertur nocte subsequenti apparuisse beatum Olavum patrem ejus et monuisse eum in Deo spem ponere, facile ei esse dåre victoriam non minus in paucis quam in pluribus, oportere eum in crastino åd bellum procedere, Dei miseratione victoriam non defuturam. Hac ergo visione confortatus rex Magnus in crastinum viriliter processit ad proelium, subsequens vexillum, quod patris ejus fuerat, tenens manu bipennem ejusdem, quæ et ibi confracta est et modo servatur in Nidrosiensi ecclesia. Major itaque mit in hostem, plurimos prostravit, ceteros turpiter Deo auxiliante in fugam convertit. Hoc proelium gestum est in loco, qui dicitur Luirscogs-heithr. Variis deinde conflictationibus inter se agentes Magnus et Sveino plura proelia gesserunt in diversis locis, quorum maxima ista fuerunt: apud Helganes unum, aliud apud Aros et non multa præterea. Sed quia longum est singulis immorari, transeamus ad cætera. ## kap. 25 (Storm s. 50–51) Cap. XXV. De reditu Haraldi hardråder de Græcia. Videns itaque Sueino, se non posse resistere viribus Magni, discessit a patria; quem insecutus rex cum classe applicuit in loco, qui dicitur Ourarsund; ubi cum morarentur, conspiciunt quadam die navem adventantem, solitis armameutis venustius ornatum, nam velum totum purpuram renitebat Qua insueta visione attonitus rex mittit ilico qui requirant, qui sint vel unde veniant. Responsum est nunciis regis, esse Haraldum, fratrem Olavi regis Norwagiæ, venientem de Græcia. Econtra illi sciscitantur, quis ductor sit classis, quam in portu cernebant. Respondebant, esse Magnum filium beati Olavi, regem Daciæ et Norwagiæ. Quo audito Haraldus mox divertit ad nepotem suum, a quo ut decuit honorifice susceptus aliquot dies ibi moratus est. Cumque Magnus ab eo postularet, ut éi subsidio foret ad subdendum sibi regnum Daciæ, quod ei justis ex causis debebatur, respondisse fertur se potius velle p etere ab eo partiri secum regnum Norwagiæ, quod sibi jure heredetario debebatur. Gui cum rex Magnus gratiose respondisset — erat enim mitis et benignissimi ingenii —, unus ex consiliariis regis, Einar thambaskelmer, perpendens secum utriusque verba non de ejusdem benignitatis fonte manare, respondit justum videri, ut si rex Magnus Haraldo dimidiam partem Norwagiæ annueret, ipse quoque pecuniam, quam de Græcia attulerat, cum rege divideret: multum enim eum egere pecunia, plurima in expeditionibus assiduis consumpsisse. Hane responsionem Haraldus indigne ferens dixit: se non ob id in exteri regionibu pro adquirenda pecunia objecisse periculis, ut inde ditaret satellites Magni nepotis sui. Cui Einar: Scias me ubicunque potero obviam iturum, ne regnum obtineas. Quod verbum et Einaro et filio ejus, ut remm exitus probavit, causa fuit temporariæ mortis, quia ambo postea ab Haraldo occisi sunt His itaque responsis commotus Haraldus discessit a rege et in Norwagiam profectus est; Sueino comperta causa discessionis Ha raldi a Magno e vestigio comitatus est eum, promittens ei dimidiam partem Daciæ, si possent regem Magnum eliminare. ## kap. 26 (Storm s. 51–54) Cap. XXVI. Invectio auctoris in ambitiosos et qualiter Chosdroe vitam finiverit. veve infelix appetitus honoris! o miseranda et miserabilis et, ut a philosophis describitur, verc cæca ambitio, divina et humana calcans, naturæ non deferens honorem et, cujus mentem semel invaserit, impotem sui reddens! Hæc Absolonem in jugulum patris armavit, ut sibi parricidio regnum pararet; et ut de ethniciff aliquid loquar, hæc Pharnacem filium Mithridatis regis Ponti, qui cum Rom anis annis quadraginta bellum gessit, impulit ut patrem suum inclusum in quadam civitate obsideret; cum idem Mithridates diu ex altissimo muro concionatus, ctipiens filium ad misericordiam flectere, ut inexorabilem vidit, exclamasse fertur: Dii patrii, si qui estis, donate ut Pharnaces hac ipsa prece filios suos exoret et non exaudiatur. Post hæc descendens de muro dedit venenum omnibus concubinis suis et filiis et filiabus. Postremo cum ipsemet hausisset venenum et vis veneni in ipso grassari non posset propter innumerabilia remedia, quibus frequenter munierat sua viscera contra eandem pestem, ne ab alio ss necaretur, fracto jam muro porrexit cervicem speculatori. Quod de hoc Lucanus: BarbaricO vix consummato veneno. De hoc rege scribit Plinius Secundus his verbis: Mithridates, inquit rex Ponti, homo potenttssimus et ditissimus, annis quadraginta bellum protraxit nobiscum variis eventibus, duarum et viginti gentium rex totidem linguis jura dixit, pro conciqne singulas sine interprete affatus. Hæc ipsa infelix ambitio arroavit Syroim in jugulum patris sui Coedroe. a Et quia bujus regis mentionem fecimus, quæso ne onerosum vide atur lectori, si pauca de Romana historia excerpta hic ponantur propter illam scripturam, quæ fertur de exaltatione sanctæ crucis, in qua quibusdam veris multa falsa interlita sunt, propter quod a an eta Romana ecclesia non recipitur. Gelasius namque papa, vir do. etiasimus, et magnæ auctoritatis in ecclesia Dei, compeudioso sermqne secernit apocryphas scripturas a sacro canone, dicens: non egere ecclesiam Dei falsitatis comprobatione, qu Cap. XXVII. Quod rex Magnus regnum Norwagiæ divisit cum patruo et de obitu ejusdem. Magnus rex ut audivit Haraldum patruum suum et Sueinonem in Norwagiam profectos foedus contra se iniisse, e vestigio illos insecutus est. At illi audientes regis adventum, yerentes occurrere illi, reversi sunt in Daciam. Considerans itaque rex Magnus se vix posse tueri utrumque regnum ab eorum infestatione, missa legatione revocavit avunculum suum Haraldum, tradens ei dimidiam partem regni Norwagiæ, nihil in mutua reciprocatione poscens, præter quod regnum utrumque cum eo defensare deberet, ita tamen ut in regno Daciæ solus Magnus imperaret. Hæc concordia convenit inter nepotem et avunculum. in Uplond ad stagnum in præsentia Grimkelli episcopi, Einars thambaskelrois et aliorum multorum principum, qui omnimodo decreverant se nullo modo sub duobus regibus velle agere nisi pace confoederatie. Sciebant procul dubio omne regnum in se divisum desolandum ideoque statuerunt certissime inter se illum vita privandum, qui nollet paci acquiescere. De hac dementia discordiæ exclamat Virgilius: Iamdudum temerasse duces pia foedera pacis, Regnandi miseros tenuit quos dira cupido, Confiteor scripsi, satis est meminisse malorum! De eodem etiam Lucanus: Imminet armorum rabies: ferrique potestas Gonfundet jus omne manu scelerique nefando Nomen erit virtus multosque exibit in annos Hic furor. Composita itaque pace inter avunculum et nepotem Magnus rex navigavit in Daciam et expulit ab ea Sueinonem, qui eam interim jam totam sibi subjugaverat; post cujus expulsionem uno tantum anno supervixit. Qui cum sentiret diem mortis inuni nere, misit fratrem suum ex matre, Thore nomine, ad Sueinonem et reconsignavit ei regnum Daciæ, quia et ipsi jure heredetario debebatur. Iste Magnus filius beati Olavi martyris vir fuit bonitate conspicuus, lenitate præditue, in re militari strenuus, in re ram pnbKearum administratione miro callebat ingenio, unde et in congressionibus pæne semper victor extitit; morum suavitate et liberatitåte subjectis omnibus gratissimus fuit. Hic Magnus regnavit annis undecim, ex quibus quinque utrique regno præfuit. ## kap. 28 (Storm s. 56–57) Cap. XXVIII. Quod idem Haraldus eipeditionem in Angliam ducens in bello victus occubuit. Post hunc regnavit Haraldus frater beati Olavi annis viginti, quorum decem et novem solus, unum cum nepote suo Magno. Hic fuit vir strenuus, in consilio providus, manu promptus, sui tenax, alieni cupidus, unde et plurima bella cum Sueinone gessit, ut ei auferret regnum Daciæ. Quod cum minus procederet, expeditionem paravit in Angliam hortatu Tosta fratris Haraldi regis Angliæ; promisit namque ei dimidiam partem regni, si fratrem expelleret, quod sibi non minus heredetario jure debebatur. Gumque venisset in Angliam una cum prædicto Tosta, subjecerunt sibi provinciam Northumbrorum. Haraldus rex Angliæ eo tempore profectus fuerat in Normpnniam cognitoque adventu hostiuin festinus remeavit in Angliam, collectoque innumerabili exercitu improvisus? adfuit. Adveniente illo maxima pars exercitas Normaimorum saves petierat, omisti præda; reliqui vero animo constanti quamvis pauci se ad bellum præparant. Sed quid faciant pauci contra tot millia fortes? Ipse vero rex Haraldus equo insidens, dum aciem ordinare curat, equo cadente in terram excussus dixisse fertur: raro, inquit, tale signum portenjit victoriam; nec eum fefellit sinistrum omen, nam in eodem bello ipse occubuit. Toste etiam frater Haraldi regis Angliæ, qui eum illuc adduxerat, ibidem occisus est totusque exercitus pæne deletus est. Factora est hoc bellum anno ab incarnatione Domini millesimo sexagesimo sexto, apparent e cometa rutilantibus co wff fa mis per aliquot dies et præfigurante hane cladem Anglorum, quæ ilico subsecuta est. Iste Haraldus in adolescentia sua multa strenue gesserat, subvertendo plurimas civitates paganorum magnasque pecunias auferendo Jn Ruscia, inÆthiopia, quam nos materna lingua Blaland vocamus; inde Hierosolymam profectus est, ubique famosus et victoriosus. Postea peragrata Sicilia magnaque pecunia ab id locorum extorta venit Gonstantinopolin ibique apud imperator em aceusatus, inflieta eidem imperatori satis probrosa ignominia, inopmabili fuga elapsus est. ## kap. 29 (Storm s. 57–59) Cap. XXIX. De Olavo filio ejus. Interfecto itaque Haraldo eodem in Anglia regressus est filius ejus Olavus eum reliquo exercitu in Norwagiam. Idem vero Olavus fratrem habuit, Magnum nomine; hic prøfuit uno anno solus, dum frater ejus moraretur in prædicta expeditione ad ÅDgliam. Deinde Magnus paucis supervixit annis, relicto uno filio Hacon nomine, quem suscepit nutriendum vir probus et inter suos primo loco natus, Steigarthorer nomine. Post hoc regnavit Olavus viginti septem annis, vir Deo et hominibus carus, paci per omnia et quieti temporum studens, sua cuique permittens, improborum nequitiam solo imperio coercens. Iste construxit basilicam in honorem sanctæ trinitatis in Nidrosiensi metropoll, ubi nunc requiescit corpus beati Olavi martyris, sicut et pater ejus Haraldus ecclesiam beatæ Mariæ semper virginis in eadem civitate construxerat, ut hactenus cernitur. Nec facile dixerim, aliquem regum Norwagiensium feliciori usum imperio a tempore Haraldi bene-comati usque ad præsens. Hic obiit ia Wie, sepultus vero fertur in prædicta ecclesia Nidrosiensi, quam ipse construxerat ## kap. 30 (Storm s. 59–60) Cap. XXX. De Magno berfort et mentio de prodigiis, quæ præcesserunt mortem Garoli. Huie successit Magnus filius ejus ex concubina natus, cujus cognomen nudipes. Hic regnavit annis decem, quorum unum siinul cum filio avuneuli sui, Hacon. Hic Hacon, juvenis bonæ indolis, tributa eatenus injuste imposita a cervice comprovincialiura abstulisse laudatur; postea immatura morte ex hac luce subtractus Magno avunculo suo reliquit regnum, qui præfuit postea annis novem. Hic Magnus patri multum dissimilis moribus, avo suo Haraldo magis fuit conformis. Et quia paulo superius fecimus mentionem, eundem Haraldum de equo corruisse et in illo casu mortem ejus præfiguratam fuisse, libet paucis absolvere, quæ prodigia præcesserint casum victoriosissimi et inter præcipuos viros præstantissimi viri Garoli magni. Primum prodigium fuit pons Magontiæ, ultra Rhenum firmiter constructus, ita ut perpetuo durare putaretur, per octo annos fabricatus: cumque jam esset consummatus, contracta nube super pontem eo ipso die fulmen emicuit totumque combussit, ita ut nec hastula quidem super aquam rem an er et. Secundum fuit porticus ingens Aquisgrani inter basilicam et palatium, quæ cum ipse imperator die dominica superiorem ecclesiam vellet intrare, ante pedes ejus tota usque ad terram collapsa est. Tertium fuit nomen ipsius prineipis aureis litens in summitate maceriæ conscriptum adeo magnis, ut in pavimento quis stans facillime legere posset; quod ultimo ætatis suæ anno ita deletum fait, ut nullo modo legi posset. Quartum fait signum præfigurans mortem ipsius, quod cum equitaret sereno die ferens lanceam manu, fulgur cecidit ante pedes equi, una cum rege ipsum dejiciens, lancea quoque de manu ejus longe projecta est, cinguli rupti, imperator tamen sine læsione permansit. Hoc contigit in ultima expeditione sua, quam habuit contra Hemmingum regem Daciæ, qui superbe locutus fuerat contra majestatem ejus imperialem transiens per mediam Saxoniam, quam in annis triginta jugiter rebellantem multo sudore et infatigabili instantia vix suavi jugo Christi inclinavit Ter namque episcopos ac presbyteros ad se missos crudeliter necaverunt; tandem ergo clementissimus imperator pertæsus m&- litiæ eorum misit et fecit interimi omnes, quotquot gladio ejus altiores essent utriusque sexus progenitores. Turn vero solis pueris remanentibus fecit eis ordinari episcopos et presbyteros, qui illos docerent viam salutis æternæ, et sic, quo semel imbuta recens fuit, servavit odorem testa diu. Hemmingus tar men audito adventu imperatoris supplex obviam processit et veniam promeruit. Licet itaque Garolus certissime cognosceret, hæc signa suam quodammodo proloqui mortem, tamen constantia virili et magnitudine animi cuncta dissimulaverat; invictæ enim virtutis in ipso insigne emicuit, qua animi præstantia non minas prospera quam adversa calcavit. Et ne aliquod virtutis vestigium sublimitatem ejus præteriret, in parandis amicitiis et retinendis pæne cunctos mortales anteibat; nam et amicos facile admittebat et diligentissime colebat. Redeamus ad nostra. ## kap. 31 (Storm s. 60–63) Cap. XXXI. De gestis ejusdem Magni. Mortuo itaque Hacon filio Magni fratris Olavi Steigar-Thorer, qui eum nutrierat, dolens Magno totum regnum Norwagiæ subjici, levavit quendam Sueinonera filium Harald i cujusdam eudoregem adversus eum, sicut mos est Norwagiensibas. Quo comperto Magnus ilico fugientem insecutus comprehendit eum in parva quadam insula in provincia quadam Hologaland, nomen insote Warubar-holnir ibique ei vitam laqueo extorsit cum quodam alio priocipe, nomine Eigil, viro probo et valde eloquente; prttdictos Yero Sueino evasit. Post hoc Magnus expeditionem paravit m Gautiam volens ibi repetere tres provincias, quarum ista suot nomina Dair, Hofuth, Wear. Has dixit antiquitus fuisse regum Norwagiensjura, ablatas vero viojenti regum Oautorum ideoqtie se velle annis repetere, si aliter non daretur aptio, juxta iUud Lucani: arma tenenti omnia dat. Et in illa quidem prima expeditione parum profecit. In secunda vero bellum quidem gessit, sed victus refugit solus, uno tantum comite persequente, Augmundi filio Scopta. Interea vero pax convenit beneficio Ingonia regis Gautorum filii Steinkels, viri probissimi, qui etiam filiam suam ei in matrimonio junxit Margaretam, tradens ei prædictas provincias dotis nomine. Fuerunt tunc in exercitu Magni plures nobiles viri, inter qaos palmam tenebat non minus probitatis quam nobilitatis Siwardus ulstrengr, qui postea ædificavit coenobium nobile m honore beati Benedicti nec non et pretiosissimi et invictissimi martyris Christi Laurentii in parvissima quadam insula, quæ adjacet metropoll Nidrosiensi. Deinde profectus est Magnus ad Orcadas, insulas regni sui, homo inquietus, alienis inhians, propria parvipendens. Scotiam et Cornubiam, quam nos Bretland vocamus, rapinis infestavit piraticam exercens ibique tunc Hugonem Cornubiæ comitem resistentem sibi, cognomento grossum, interfecit. Fuit tunc cum eo Erlendus comes Orcadum una cum optima prole sua Magno, bonæ indolis adolescente decem et octo annorum; qui quanti apud Deum sit meriti, crebra testantur miracula. Fuerunt et alii multi, Dagr pater Gregorii, Withcuthr filius Johannis, Ulfr filius Rana — frater Siwardi patris Nicolai, quem Oustein infelix tyrana nus occidit in Nidrosiensi metropoli — et plures alii. ## kap. 32 (Storm s. 63–65) Cap. XXXII. De morte ejusdem Afagni et filii ejus. Onustis itaque navibus plurima præda rex Magnus in Norwagiam fevertitur. Paucis deinde interpositis annis iterum classem parat, solita mentis inquietudine Hyberniam repetiit spe o subjiciendi sibi totam insulam. Cumque sibi partem aliquam in; sulæ subjugasset, sperans ex facili reliquam posse subjici, incau- i tius exercitum ducere coepit, eodem modo deceptus, quo et avus i ejus Haraldus in Anglia. Hybernienses vero collecta omni multitudine, parati pro patria mori, réditum ad naves intercipiunt, f hostes strenue invadunt, regem Magnum prosternunt. Pars exer- citus cum illo occubuit, ceteri uteunque ad naves remeant. Magnus reliquit tres filios, Augustinum, Siwardum et Olavum. Pergens in Hybemiam Siwardum suom duxerat ad Orcadas. Mortuo patre reversus est in Norwagiam et ana cum fratribns in regnum sublimatus est. Olavus tertio anno post patris obitum immatura morte præventus ex hac luce subtractus est planxitque eum omnis Norwagia eo, quod pro morum elegantia et suavitate eloquii cunctis gratus extiterat. Post ejus obitum duo fratres regnum inter se dmserunt. Postquam vero Augustinus tenuerat regnum annis viginti, rebus huraanis decessit, tenuitque frater ejus Siwardus solus totam Norwagiam annis septem. Augustinus extitit probitate conspicuus, moderatione et prudentia non minus se ipsum quam subjectos regens, rex pacificus, rerum publicarum diligens administrator, cbristianæ religionis adprime cultor, unde et coenobium in honore sancti Michaelis archangeli juxta Bergensem civitatem, sicut haotenus cernitur, construxit. Ædificia etiam regno perutilia plurimis in locis ædificavit, ut palatium Bergis venusti operia, licet ligneum, quod modo præ nimia vetustate pæne collapsum est, portum etiam in loco, qui dicitur Agthanes, navigantibus valde utilem, imitatus in hoc Augustum Gæsarem, qui portum Brundusii pæne toto mundo profuturum construxit. Idem etiam Augustus publicas vias per loca prius invia et paludosa miris sumptibus ad utilitatem totius regni sterni præcepit. In qua etiam publica strata tam pacata vøluit esse omnia ob honorem imperatoris, ut si quis in ea deprehenderetur for sea homicida vel måleficus, riullaai penitus tasmiem, quatndiu ibi moraretur, pateretur. Quod ita fuisse histitatum ex antiquorum scriptis satis probatum est. ## kap. 33 (Storm s. 65–66) Cap. XXXIII. De rege Siwardo et gestis ejus. Inter multa, quæ Siwardus rex egregie gessit, illud præcipue laudibus celebratur, quod Hierosolymam cum classe profectus est septimo, posteaquam illa ei vitas a tyrannide Persarum Dei misericordia erepta est, anno. In illo itinere multas civitates pagantørum laudatur sola prostrasse: inter quas et Sidonem urbem famosissimam Phoenicis provinciæ paganis abstulit, Christianis restituit; caveam etiam quandam in cujusdam montis latere, latronibus plenissimam totam regionem infestaritibus, non min ingenio quam viribus cepit patriamque ab illorum latrocinio liberavit. Multis igitur strenue gestis plurimisque a rege Balduwino honoratus donariis, inter quæ præcipuum et merito ceteris ante ponendum fuit portio ligni crucis dominicæ, rediit itaque Siwardu de eadem expeditione cum ingenti gloria, vivente adhuc Augustino fratre sno. Siwardus inter optimos principes tunc merito numerandus, postmodum vero inter mediocres, dicentibus quibusdam sensum illi fuisse immutatum propter potionem cujusdam noxiæ confectionis. Sed qui hoc affirmant viderint ipsi, quid dicant; nos ista in medio relinquimus. ## kap. 34 (Storm s. 66–68) Cap. XXXIV. De Haraldo Hyberniensi. Hac tempestate venit Haraldus quidam de Scotia ad Siwardum regem, dicens se esse fratrem ejus, filium scilicet Magni regis cognomento nadipedis, petens obnixe ut sibi liceret secundum leges patriæ comprobare quod dicebat. Siwardas vero rex Bevertas æquo, at quibusdam visum est, jussit eam calcare novem ignitos vomeres contra ecclesiasticam eensaram; sed at & creditar divinitus adjutus inustas apparuit. Paucis exinde anm rex Siwardas hominem exuit. Nos quo qae htyus schedulæ hic finem facimus, indiguum valde judieantes memoriæ posterorum tradere scelera, homicidia, perjuria, parricidia, sanctorum locorum contaminationes, Dei contemptum, non minus religiosorum deprædationes quam totius plebis, mulieram captivationes et ceteras abominationes, quas longum est enumerare. Quæ ita exuberaverunt quasi in unam sentinam post mortem prædicti regis Siwardi, ita at nostram gentem specialiter videatur notasse satyricus, cam diceret: Protinus irrupit venæ pejoris in ævum Omne nefas, fugere pudor verumque fidesque, In quorum subiere locum fraudesque dolique Insidiæque et vis et amor sceleratus habendi. Celanda etiam esse crimina propriæ gentis Lucanus admonet, cum dicit: Hane fuge, mens, partem belli tenebrisque relinque Nullaque tantorum discat me våte malorum Quam multum liceat bellis civilibus ætas, et alio loco: Quicquid in hac acie gessisti, Roma, tacebo. Pauca hæc de antecessoritra? nostris mdi licet stylo, ut potui, perstrinxi, non visa sed audita retractans. Quapropter si quis dignatus færit hæc legere, cui forte displicuerit eeriem rerum gestanu sic me ordinaase, quæso ne me mendacii aigual, quia aliena relatione didici quod scripsi. Ei sciat pro certo me istavam rerum relatorem alium potius voluisse quam me; quod quia hactenus non contigit, me malm quam neminem