# Gesta Hludowici imperatoris - **Verk:** Gesta Hludowici imperatoris (verk:thegan_gesta_hludowici) - **Upphov:** Thegan - **Datering:** 0836/0837 - **Källsamling:** Monumenta Germaniae Historica, openMGH - **Utgåva:** Tremp, Ernst (utg.), MGH SS rer. Germ. 64: Thegan, Die Taten Kaiser Ludwigs. Astronomus, Das Leben Kaiser Ludwigs, 2016-11-28, 16:19:49. openMGH bsb00000712. - **Språk:** lat - **Typ:** original - **Licens:** CC BY 4.0 (MGH/BSB); texten public domain ## kap. 1 (MGH s. 174–176) [I.] Regnante Domino nostro Iesu Christo in perpetuum. Anno incarnationis eius DCCCXIII., qui est annus regni gloriosi et orthodoxi imperatoris Karoli XLV., illius Karoli, qui de prosapia sancti Arnulfi pontificis Christi ortus est, sicut paterno relatu didicimus et multe. testantur historię: Sanctus Arnulfus cum esset in iuventute dux, genuit Ansgisum ducem. Ansgisus dux genuit Pippinum seniorem et ducem. Pippinus senior et dux genuit Karolum seniorem et ducem. Karolus senior et dux genuit Pippinum, quem Stephanus Romanus pontifex consecravit et uncxit in regem. Pippinus rex genuit Karolum, quem Leo Romanus pontifex consecravit et uncxit ad imperatorem in ęcclesia, ubi beatissimum corpus apostolorum principis Petri requiescit, die natalis Domini nostri Iesu Christi. ## kap. 2 (MGH s. 176–178) [II.] Qui cum in iuventute erat supradictus imperator, desponsavit sibi nobilissimi generis Suauorum puellam nomine Hildigardam, quę erat de cognatione Gotefridi ducis Alamannorum: Gotefridus dux genuit Huochingum, Huochingus genuit Nebi, Nebi autem genuit Immam, Imma vero genuit Hiltigardam beatissimam reginam. Postquam eam supradictus imperator in matrimonium assumpsit, genuit ex ea tres filios, quorum unus vocabatur nomine patris sui Karolus, alter vero Pippinus, qui erat rex super Italiam, tercius vero vocabatur Hludouuicus, qui erat rex super Aquitaniam. Diu vivebat pater eorum cum eis feliciter, et utiliter instruebat eos liberalibus disciplinis et mundanis legibus. ## kap. 3 (MGH s. 178) [III.] Sed ille, qui iunior natu erat, semper ab infantia sua timere Deum et amare didicerat, et quicquid sui habebat, propter nomen Domini pauperibus distribuebat. Erat enim optimus filiorum eius, sicut ab exordio mundi frequenter iunior frater seniorem fratrem meritis precedebat. In filiis primi parentis generis humani primo declaratum est, quem Dominus in evangelio suo Abel iustum nominavit. Abraham duos filios habuit, sed iunior melior seniori effectus est. Isaac duos filios habuit, sed iunior electus est. Iesse multos filios habuit, sed novissimus, qui erat pastor ovium, ad regni gubernacula super omnem Israelem Deo iubente in regem electus et unctus est; cuius de semine olim Christus promissus incarnari dignatus est. Talia et similia enumerare prolixum est. ## kap. 4 (MGH s. 178–180) [IIII.] Suprafatus vero Hludouuicus postquam ad etatem pervenit, desponsavit sibi filiam nobilissimi ducis Ingrammi, qui erat filius fratris Hruotgangi sancti pontificis. Supradicta vero virgo Irmingarda vocabatur, quam cum consilio et consensu patris reginam constituit, atque ex ea tres filios habuit adhuc vivente patre, quorum unus vocabatur Hlutharius, alter Pippinus, tercius ęquivocus eius Hludouuicus. ## kap. 5 (MGH s. 180) [V.] Imperator autem magnus Karolus bene et utiliter regebat et diligebat regnum suum. Anno regni eius XLII. obiit Pippinus filius eius anno ętatis suę XXXIII. Sequenti vero anno Karolus primogenitus filius eius ex regina supradicta Hiltigarda obiit. Solus Hludouuicus ad regni gubernacula remansit. ## kap. 6 (MGH s. 180–184) [VI.] Supradictus vero imperator, cum iam intellexit adpropinquare sibi diem obitus sui – senuerat enim valde –, vocavit filium suum Hludouuicum ad se cum omni exercitu, episcopis, abbatibus, ducibus, comitibus, locopositis. Habuit generale colloquium cum eis Aquisgrani palatio pacifice et honeste, ammonens, ut fidem erga filium suum ostenderent, interrogans omnes a maximo usque ad minimum, si eis placuisset, ut nomen suum, id est imperatoris, filio suo Hludouuico tradidisset. Illi omnes exultando responderunt, Dei esse ammonitionem illius rei. Quod factum, in proxima die dominica ornavit se cultu regio et coronam capiti suo imposuit, incedebat clare decoratus et ornatus, sicut ei decuerat. Perrexit ad ęcclesiam, quam ipse a fundamento construxerat, pervenit ante altare, quod erat in eminentiori loco constructum cęteris altaribus et consecratum in honore Domini nostri Iesu Christi; super quod coronam auream, aliam quam ille gestaret in capite, iussit inponi. Postquam diu oraverunt ipse et filius eius, locutus est ad filium suum coram omni multitudine pontificum et optimatum suorum, ammonens eum, inprimis omnipotentem Deum diligere ac timere, eius praeceptis servare in omnibus, ęcclesias Dei gubernare et deffendere a pravis hominibus. Sororibus suis et fratribus, qui erant natu iuniores, et nepotibus et omnibus propinquis suis indefficientem misericordiam semper ostendere praecepit. Deinde sacerdotes Honorare ut patres, populum diligere ut filios, superbos et nequissimos homines in viam salutis coactos dirigere, cenobiorum consolator fuisset et pauperum pater. Fideles ministros et Deum timentes constitueret, qui munera iniusta odio haberent. Nullum ab honore suo sine causa discretionis eiecisset, et semetipsum omni tempore coram Deo et omni populo inreprehensibilem demonstrare. Postquam hęc verba et alia multa coram multitudine filio suo ostenderat, interrogavit eum, si obediens voluisset esse praeceptis suis. At ille respondit, libenter obe,dire et cum Dei adiutorio omnia praecepta, quę mandaverat ei pater, custodire. Tunc iussit ei pater, ut propriis manibus elevasset coronam, quę erat super altare, et capiti suo inponeret ob recordationem omnium praeceptorum, que, mandaverat ei pater. At ille iussionem patris implevit. Quod factum, audientes missarum sollemnia, ibant ad palatium. Sustinuit enim filius patrem eundo et redeundo, quamdiu cum eo fuerat filius. Non post multos dies magnificis donis et innumeris honoravit eum pater suus et dimisit eum ire in Aquitaniam. Antequam divisi fuissent, amplexantes enim se et osculantes, propter gaudium amoris flere ce,perunt. Ille perrexit in Aquitaniam, et domnus imperator tenuit regnum et nomen suum honorifice , sicut dignum erat. ## kap. 7 (MGH s. 184–188) [VII.] Postquam divisi fuerant, domnus imperator nihil aliud cępit agere nisi in orationibus et elemosinis vacare et libros corrigere; et quattuor evangelia Christi, quę praetitulantur nomine Mathei, Marci, Lucę, et Iohannis, in ultimo ante obitus sui diem cum Grecis et Siris optime correxerat. Sequenti vero anno, qui est annus regni eius XLVI., mense ianuario, arrepit domnum imperatorem post balneum febris. Cumque per singulos dies languor ingravesceret, nihil comedens neque bibens, nisi modicum aquae ad recreationem corporis, septimo die postquam laborare nimis secum cepit, iussit familiarissimum pontificem suum Hildibaldum venire ad se, ut ei sacramenta dominici corporis et sanguinis tribueret, ut exitum suum confirmaret. Quod factum, laboravit in infirmitate diem illum et noctem sequentem. In crastinum vero luce adveniente, sciens quod facturus erat, extensa manu dextera virtute qua poterat signum sancte, crucis fronti inprimens et super pectus et omne corpus consignavit. Novissimę autem colligens pedes suos, extendens brachia et manus super corpus, clausit oculos, psallens hunc versum leniter: „In manus tuas, Domine , commendo spiritum meum". Statim post hęc in senectute bona plenus dierum perrexit in pace. Ipso eodemque die humatum est corpus eius in e,cclesia, quam ipse construxerat Aquisgrani palatio, anno ętatis sue, LXXII., indictione septima. ## kap. 8 (MGH s. 188–190) [VIII.] Post obitum gloriosissimi supradicti imperatoris Karoli, perrexit filius eius Hludouuicus de partibus Aquitanię,, venit Aquisgrani palatium et suscipit omnia regna, quę Deus tradidit patri suo, sine ulla contradictione. Qui est annus incarnationis Domini DCCCXIIII., qui est annus primus regni eius post patrem. Sedit in supradicto palatio et inprimis cum maxima festinatione iussit ostendere sibi omnes thesauros patris, in auro, in argento, in gemmis preciosissimis et in omni suppellectili. Dedit sororibus suis partem earum legalem, et quicquid remanserat, dedit pro anima patris: Maximam partem thesauri misit Romam, temporibus beati Leonis papę, et quicquid super hoc remanserat, sacerdotibus et pauperibus, advenis, viduis, orfanis omnia distribuit, nihil sibi reservans praeter mensam unam argenteam, quę triformis est in modum quasi tres clippei in unum coniuncti; ipsam sibi retinuit ob amorem patris, et tamen eam alio precio redemit, quod pro patre tradidit. ## kap. 9 (MGH s. 190) [VIIII.] Hoc facto, legati venerunt ad eum ex omnibus regnis et provinciis et exteris nationibus, et omnes, qui sub ditione erant patris sui, nunciantes pacem et fidem erga eum observare et spontaneum obsequium non coacti obtulerunt. Inter quos venerunt legati Grecorum eum Amalhario Treuerensi episcopo, qui erat legatus bone memorię Karoli ad principem Constantinopolitanum, cuius nomen modo memoriae non occurrit. Illi venientes, in solio patris collocatum domnum Hludouuicum invenerunt, quia sic Dominus ordinavit. Ille eos benigne suscipiens et dona eorum cum gratiarum actione suscepit et colloquium familiare interim, quousque cum eo erant, habebat. Non post multos autem dies magnis honoribus decoravit eos et dimisit ire ad propria, et ante eos misit missos suos praeparare eis, quicquid desiderabant ad opus eorum, quousque fuissent in regno eius. ## kap. 10 (MGH s. 192) [X.] Eodem anno iussit supradictus princeps renovare omnia praecepta, quę sub temporibus patrum suorum gesta erant ęcclesiis Dei, et ipse manu propria ea cum subscriptione roboravit. ## kap. 11 (MGH s. 192) [XI.] Interim venerunt legati Beneuentorum, qui omnem terram Beneuenti suę potestati tradiderunt et multa milia aureorum per annos singulos ad censum tradere promiserunt; quod ita perfecerunt usque in hodiernum diem. ## kap. 12 (MGH s. 192) [XII.] Eodem tempore venit Bernhardus filius fratris sui Pippini, et tradidit semetipsum ei ad procerum et fidelitatem ei cum iuramento promisit. Suscepit eum libenter domnus Hludouuicus et magnis donis ac honorificis honoravit eum; permisit eum iterum ire incolomem in Italiam. ## kap. 13 (MGH s. 192–194) [XIII.] Eodem tempore supradictus princeps misit legatos suos super omnia regna sua inquirere et investigare, si alicui aliqua iniustitia perpetrata fuisset; et si aliquem invenissent, qui hęc dicere voluisset et cum verissimis testibus hoc comprobare potuisset, statim cum eis in praesentiam eius venire praecepit. Qui egressi invenerunt innumeram multitudinem oppressorum aut ablatione patrimonii, aut expoliatione libertatis, quod iniqui ministri, comites et locopositi per malum ingenium exercebant. Hęc omnia supradictus princeps destruere iussit acta, quę impie in diebus patris sui per iniquorum ministrorum manus facta fuerant. Patrimonia oppressis reddidit, iniustę ad servitium inclinatos absolvit, et omnibus praecepta facere iussit et manu propria cum subscriptione confirmavit. Fecit enim hoc diu temporis. ## kap. 14 (MGH s. 194) [XIIII.] Alio anno regni sui habuit generale placitum suum in partibus Saxonię et ibi multa bona constituit, et legatio Danaorum ad eum venit postulans pacem; et omnes, qui in circuitu erant paganorum nationum, ad eum venerunt. Et supradictus Bernhardus ibi ad eum venit, quem dimisit ire iterum in Italiam. Domnus Hludouuicus postquam confirmavit confinia regni sui illis partibus, rediit ad sedem suam Aquisgrani palacio ibique hiemem transegit. ## kap. 15 (MGH s. 196) [XV.] Anno sequenti direxit exercitum suum contra Sclauos in oriente positos; qui valde oppresserunt eos et victores Deo donante extiterunt. Hoc facto, unusquisque rediit ad propria. ## kap. 16 (MGH s. 196–198) [XVI.] Eodem anno Leo papa Romanus obiit, et Stephanus post eum successit. Qui statim, postquam pontificatum suscepit, iussit omnem populum Romanum fidelitatem cum iuramento promittere Hludouuico. Et dirigens legatos suos ad supradictum principem, nuncians ei, ut libenter eum videre voluisset in loco, ubicumque ei placuisset. Quod audiens, magno tripudio repletus cępit gaudere et statim iussit missos suos obviam ire sancto pontifici cum salutationibus maximis et servicia praeparare. Perrexit post missos domnus Ludouuicus obviam supradicto pontifici. Obviantes sibi in campo magno Remensium, descendit uterque ab ęquo suo, et princeps prosternens se cum omni corpore in terra tribus vicibus ante pedes sancti pontificis, et tercia vice erectus, salutavit pontificem istis verbis dicens: „Benedictus qui venit in nomine Domini. Deus Dominus et inluxit nobis". Et respondit pontifex: „Benedictus Dominus Deus noster, qui tribuit oculis nostris videre secundum Dauid regem". Amplexantes enim se et osculantes pacifice, perrexerunt ad ęcclesiam. Qui cum diu orarent, erexit se pontifex et excelsa voce cum clero suo fecit ei laudes regales. ## kap. 17 (MGH s. 198) [XVII.] Postea pontifex honoravit eum magnis honoribus et multis, et reginam Irmingardam et omnes optimates et ministros eius. Et in proxima die dominica in ęcclesia ante missarum sollempnia coram clero et omni populo consecravit eum et uncxit ad imperatorem, et coronam auream mire pulchritudinis cum preciosissimis gemmis ornatam, quam secum adportaverat, posuit super caput eius. Et Irmingardam reginam appellavit augustam, et posuit coronam auream super caput eius. Quamdiu ibi erat beatissimus papa, cottidie colloquium habebant de utilitate sanctę Dei ęcclesię. Postquam domnus imperator eum honoravit magnis et innumeris donis, tripliciter et amplius quam suscepisset ab eo, sicut semper solebat agere, magis dare quam accipere, dimisit eum ire Romam cum legatis suis, quibus praecepit ubique in itinere suo honestum servitium exhibere. ## kap. 18 (MGH s. 200) [XVIII.] Postquam Romam venit, non post multos dies supradictus papa obiit. Postmodum damit Dei manifestatione in nonnullis miraculis, quod ipse erat vivens verus Dei cultor. Post eum successit Paschalis papa. ## kap. 19 (MGH s. 200–204) [XVIIII.] Inde revertens domnus imperator venit Aquisgrani palatium ad sedem suam. Pollebat enim de die in diem virtutibus sacris, quod prolixum est enumerare. Erat enim statura mediocri, oculis magnis et claris, vultu lucido, naso longo et recto, labiis non nimis densis nec nimis tenuis, forti pectore, scapulis latis, brachiis fortissimis, ita ut nullus ei in arcu vel lancea sagittando equiperare poterat, manibus longis, digitis rectis, tibiis longis et ad mensuram gracilis, pedibus longis, voce virili. Lingua Greca et Latina valde eruditus, sed Grecam melius intellegere poterat quam loqui, Latinam vero sicut naturalem equaliter loqui poterat. Sensum vero in omnibus scripturis spiritalem et moralem necnon et anagogen optime noverat. Poetica carmina gentilia, quę, in iuventute didicerat, respuit nec legere nec audire nec docere voluit. Erat fortis in membris suis, agilis et impiger, tardus ad irascendum et facilis ad miserandum. Quociens mane in cottidianis diebus ad ęcclesiam perrexerat causa orationis, flexis genibus fronte tetigit pavimentum, humiliter diu orans, aliquando cum lacrimis. Et omnibus moribus bonis semper ornatus. In tantum largus, ut antea nec in antiquis libris nec modernis temporibus auditum est, ut villas regias, quę erant patris sui et avi et triavi, fidelibus suis tradidit eas in possessionem sempiternam, et praecepta constituit et anuli sui impressione cum subscriptione manu propria roboravit. Fecerat enim hoc diu temporis. Erat enim in cibo potuque sobrius et in indumentis suis moderabilis. Numquam aureo resplenduit vestimento nisi tantum in summis festivitatibus, sicut patres eius solebant agere. Tunc nihil illis diebus se induit praeter camisiam et femoralia, nisi cum auro texta: lembo aureo, balteo aureo praecinctus et ense auro fulgente, ocreas aureas et clamidem cum auro textam, et coronam auream in capite gestans, et baculum aureum in manu tenens. Numquam in risum exaltavit vocem suam, nec quando in summis festivitatibus ad lęticiam populi procedebant themilici, scurri et mimi cum coraulis et citharistis ad mensam coram eo, tunc ad mensuram ridebat populus coram eo, ille numquam nec dentes candidos suos in risum ostendit. Cottidie ante cibum ęlemosinarum largitionem pauperibus exhibuit, et ubicumque erat, semper xenodochia secum habebat. In mense autem augusto, quando cervi pinguissimi sunt, venatione vacabat, usquedum aprorum tempus advenerat. ## kap. 20 (MGH s. 204–210) [XX.] Omnia prudenter et caute agens, nihil indiscrete, faciens, praeter quod consiliariis suis magis credidit quam opus esset. Quod enim fecit occupatio psalmodie et lectionum assiduitas, et aliud, quod ille non incipiebat, quia iamdudum illa pessima consuetudo erat, ut ex vilissimis servis fiebant summi pontifices; hoc non prohibuit. Tamen maximum malum est in populo christiano, sicut testantur regum historiȩ, de Hieroboam filio Nadab, qui erat servus regis Salomonis et post eum principatum habebat super decem tribus filiorum Israel. Refert enim scriptura de eo: Post hęc verba non est reversus Hieroboam de via sua pessima, sed e contrario fecit de novissimis populi sacerdotes excelsorum. Quicumque volebat, implebat manum suam et fiebat sacerdos excelsorum. Et propter hanc causam peccavit domus Hieroboam et eversa est et deleta de superficie terrȩ.. Postquam illi tales culmen regiminis arripiunt, numquam sunt antea tam mansueti et sic domestici, ut non statim incipiant esse iracundi, rixosi, maliloqui, obstinati, iniuriosi, incontinentes, inpudici, et/ minas omnibus subiectis promittentes, et per huiuscemodi negocia cupiunt ab omnibus timeri ac laudari. Turpissimam cognationem eorum a iugo debite servitutis nituntur eripere et libertatem inponi. Tunc aliquos eorum liberalibus studiis instruunt, alios nobilibus feminis coniungunt et propinquas eorum filios nobilium in coniugium compellunt accipere. Nullus enim cum eis ȩquanimiter vivere potest, nisi hi soli, qui talem coniunctionem cum eis habent; cȩteri vero cum maxima tristicia, gemendo, flendo ducunt dies suos. Propinqui vero supradictorum, postquam aliquid intellegunt, senes nobiles derident atque despiciunt, sunt elati, instabiles, incontinentes, inpudici, inverecundi; unicuique tamen parvum bonum remanet. Postquam autem a se sanctam verecundiam proiciunt domini eorum, nolunt intellegere scripturam canonicam, quod apostolorum concilium nominatur; ibi enim praecepit dicens: Quod st episcopus pauperes parentes babuerit, tribuatur eis quasi pauperibus, ut non res ęcclesiastica pereat. Librum sancti Gregorii papae, qui praetitulatur Pastoralis, nolunt audire. Nullus enim credi potest, quomodo se continent, nisi hi soli, qui hoc malum sine ulla intermissione paciuntur. Propinqui vero eorum, postquam aliquid intellegunt, quod maximum periculum est dantibus et accipientibus, ad sacrum ordinem pertrahuntur. Et licet aliquid sint periti, tamen superat eorum doctrinam criminum multitudo. Fit plerumque, ut pastor in e,cclesia aliquos neglegentes noxios ausus non est canonica iusticia provocare propter crimina propinquorum; illud sacrum ministerium plerumque a nonnullis valde despicitur, propter quod a talibus exhibetur. Et ideo omnipotens Deus cum regibus suis et principibus hanc pessimam consuetudinem amodo et deinceps eradicare et suffocare dignetur, ut amplius non fiat in populo christiano. Amen. [XXL] Supradictus vero imperator denominavit filium suum Hlutharium, ut post obitum suum omnia regna, quȩ. tradidit ei Deus per manum patris sui, susciperet atque haberet nomen et imperium patris. Ceteri filii ob hoc indignati sunt. ## kap. 22 (MGH s. 210–212) [XXII.] Ipso eodemque anno Bernhardus, filius Pippini ex concubina natus, per exortationem malorum hominum extollens se adversus patruelem suum, voluit eum a regno expellere – habebat enim impios consiliarios hinc et inde. Quod audiens domnus imperator, perrexit de Aquisgrani palatio, pervenit Cauillonis civitatem, ubi obviam ei venit Bernhardus cum consiliariis suis impiis, et commendati sunt. Imperator vero celebravit ibidem natalem Domini. Inde revertens venit ad sedem suam Aquisgrani, et post pascha habuit conventum magnum populorum et omnes investigavit infidelium nequissimas conspirationes huius rei. Inventi sunt autem nonnulli in hac sedicione esse lapsos ex utrisque Francorum et Longobardorum, qui omnes iudicati sunt ad mortem praeter episcopos, qui postmodum depositi in confessione eorum facti sunt. Hoc fuit Anshelmus Mediolanensis et Uuoluoldus Cremonensis et Theodulfus Aurelianensis. Illud iudicium mortale, quod cȩteris factum fuerat, imperator exercere noluit; sed consiliarii Bernhardum luminibus privarunt, similiter et exortatores suos Eggitheum, Reginhardum obiit. Quod audiens imperator, magno cum dolore flevit multis temporibus, et confessionem dedit coram omnibus episcopis suis, et iudicio eorum pȩnitentiam suscepit propter hoc tantum, quia non prohibuit consiliariis suis hanc debilitatem agere. Ob hanc causam multa dedit pauperibus propter purgationem animę. suȩ. ## kap. 24 (MGH s. 214) [XXIIII.] Eodem tempore iussit fratres suos tonsurare, Druogonem, Hug et Theodericum, discordiam ad mitigandam, et liberalibus disciplinis iussit instrui. Quos postmodum honorifice constituit: Druogoni episcopatum dedit et Hugoni cenobia, monasteria. ## kap. 25 (MGH s. 214) [XXV.] Tunc perrexit domnus imperator partibus Brittanniȩ cum exercitu, et ibi Murcomannus dux eorum interfectus est, et omnem terram illam suȩ. dicioni subegit. Inde regrediens invenit Irmingardam reginam febricitantem, quȩ non post multos dies obiit in pace. ## kap. 26 (MGH s. 214) [XXVI.] Sequenti vero anno accepit 〈in coniugium〉 filiam Huuelfi ducis sui, qui erat de nobilissima progenie Baioariorum, et nomen virginis Iudith, quȩ erat ex parte matris, cuius nomen Eigiluui, nobilissimi generis Saxonici, eamque reginam constituit; erat enim pulchra valde. Eodem anno Ingilenheim in villa regia generale placitum suum inibi habuit. ## kap. 27 (MGH s. 216) [XXVII.] Sequenti anno exercitum suum transmisit adversus orientales Sclauos, quorum dux nominabatur Liudeuuit, quem in fugam verterunt, et terram illam vastaverunt. Inde regredientes venerunt domum. ## kap. 28 (MGH s. 216) [XXVIII.] Sequenti anno habuit placitum suum generale, et ibi Hlutharius, filius suus primogenitus ex regina 〈Irmingarda〉, suscepit in coniugium filiam Hugi comitis, qui erat de stirpe cuiusdam ducis nomine Etih, qui erat timidus super omnes homines: sic enim cecinerunt ei domestici sui, ut aliquando pedem foris sepe ponere ausus non fuisset. Iam tumc imminebat ei infidelitas, quam per suggestionem supradicti soceris sui et aliorum iniquorum multorum ostendit in patrem. Inde regrediens Hlutharius venit Uuormaciam cum uxore. ## kap. 29 (MGH s. 216) [XXVIIII.] Sequenti anno habuit generale placitum suum Attiniaco palacio. Inde direxit filium suum Hlutharium cum coniuge Irmingarda in Italiam. Domnus vero imperator perrexit inde et venit Franchonouurt ibique natalem Domini celebravit. ## kap. 30 (MGH s. 218) [XXX.] Postea misit legatos suos Adalungum venerabilem abbatem et presbyterum et Hunfridum, qui erat dux super Redicam, partibus Romę propter quandam insolenciam, quam Romanus populus super Romanum pontificem Paschalem dixit, inputantes ei, ut nonnullorum homicida fuisset. Qui supradictus pontifex cum iuramento purificavit se in Lateranensi patriarchio coram supradictis legatariis et populo Romano cum episcopis XXXIIII et presbyteris et diaconibus V. Illis missis abeuntibus, statim supradictus papa obiit. Cuius funus Romanus populus in ęcclesia beati Petri apostoli humari noluit, antequam Eugenius papa post eum successit, et ipse iussit sepelire corpus eius in loco, quem ipse vivus construxerat. ## kap. 31 (MGH s. 218) [XXXI.] Anno sequenti imperator perrexit alia vice in Brittanniam, et omnem terram illam plaga magna vastavit propter infidelitatem eorum. ## kap. 32 (MGH s. 218) [XXXII.] Alio anno erat Aquisgrani palacio cum magno exercitu, et ibi venerunt legati Bulgariorum portantes dona; quos benigne suscipiens, dimisit ire ad propria. ## kap. 33 (MGH s. 220) [XXXIII.] Sequenti vero anno erat in palatio regio Ingilenheim, et ibi ad eum venit Heriolt de Danais, quem domnus imperator elevavit de sacro fonte baptismatis, et uxorem elevavit de fonte domna Iudith augusta. Tunc domnus imperator magnam partem Fresonum dedit ei, et donis honorificis ornavit eum , et cum legatis suis dimisit eum ire cum pace. ## kap. 34 (MGH s. 220) [XXXIIII.] Alio anno direxit exercitum suum obviam Sarracenis. Sequenti vero anno perrexit de Ingilenheim post generale placitum suum, pervenit ad Commarciacum. ## kap. 35 (MGH s. 220) [XXXV.] Alio anno venit Vuormatiam, ubi et Karolo filio suo, qui erat ex Iudith augusta natus, terram Alamannicam et Redicam et partem aliquam Burgundię coram filiis suis Hluthario et ęquivoco suo tradidit. Et inde illi indignati sunt una cum Pippino germano eorum. ## kap. 36 (MGH s. 220–222) [XXXVI.] Alio vero anno perrexit domnus imperator de Aquisgrani palatio, pervenit ad Compendium, ibique venit obviam ei Pippinus filius eius cum magnatis primis patris sui, Hilduuuino archicapellano et Iesse Ambianensi episcopo, Hug et Matfrido, Elisachar abbate, Gotefrido et multis aliis perfidis, et voluerunt domnum imperatorem de regno expellere. Quod prohibuit dilectus ęquivocus filius eius. Supradicti impii obicientes ei multa contraria, quod impium est fari vel credi: dixerunt Iudith reginam violatam esse a quodam duce Bernhardo, qui erat de stirpe regali et domni imperatoris ex sacro fonte baptismatis filius, mentientes omnia. Suscipientes reginam Iudith eamque vi velantes et in monasterium mittentes, et fratres eius Chuonradum et Ruodolfum tondentes et in monasterium mittentes. ## kap. 37 (MGH s. 222–224) [XXXVII.] Ipso eodemque anno pervenit domnus imperator ad Nouiomagum castrum, quod situm est super fluvium, quod dicitur Uualum; et multitudo hominum ex omnibus regnis suis venit ad eum. Inter quos venerunt supradicti adversarii eius, et superaverat eos domnus imperator et divisit eos atque commendavit. Et Hlutharius filius eius cum iuramento fidelitatem promisit, ut post hoc numquam talia committere debuisset. Et ibi Iesse iusto iudicio episcoporum depositus est. Ibi fuit equivocus filius eius, qui in omnibus laboribus patris adiutor eius extitit. Inde venit domnus imperator Aquis ad sedem suam, et supradicta coniux venit ibi obviam ei, quam honorifice suscepit, iubente Gregorio Romano pontifice cum aliorum episcoporum iusto iudicio. ## kap. 38 (MGH s. 224) [XXXVIII.] Sequenti vero anno imperator in palacio Theodonis erat cum filiis suis Hluthario et Hludouuico, et ibi supradictus dux venit Bernhardus et purificavit se de supradicto stupro, postquam nullus inventus est, qui ausus fuisset, cum armis supradictam rem ei inponere. ## kap. 39 (MGH s. 224–226) [XXXVIIII.] Alio vero anno post pascha auditum est, quod equivocus filius eius cum consilio Hlutharii voluisset visitare patrem in hoste, et venit usque ad monasterium sancti Naza- rii, et modico tempore ibi residens, usquedum pater eius Magonciam veniens et coadunato exercitu secutus est eum. Filius vero eius supradictus revertens domum et expectavit adventum patris et voluit se defendere. Pater vero veniens iussit eum venire ad se; quem benigne suscipiens, habuerunt colloquium pacificum, et non post multos dies cum magno amore diviserunt se. Filius domi sedebat, et pater reversus est in Franciam. ## kap. 40 (MGH s. 226) [XL.] Cum ergo venit ad palacium Franchonouurt, ibi obviam ei venit Hlutharius filius eius, postulans patrem, ut semetipsum purificare licuisset, quod nec per voluntatem eius nec per exortationem eius frater ullam molestiam patri fecisset. Et quam verum hoc sit, nonnullis est cognitum. ## kap. 41 (MGH s. 226–228) [XLI.] Interim quo rex ibidem manebat, auditum est, quod Pippinus filius eius aliquam commotionem patri facere voluisset. Qui concite perrexit Limodiam civitatem obviam ei, iussit ire filium cum uxore et liberis in Franciam. Inprimis audiens imperium patris, incipiebat ire usque ad Theotuadum pala- cium; inde revertens perrexit in Aquitaniam. Imperator inde revertens venit Aquis ad sedem suam et fuit ibi non multum tempus. Inde regrediens venit Uuormaciam civitatem ante sanctum tempus quadragesimę. ## kap. 42 (MGH s. 228–230) [XLII.] Post pascha audivit, ut iterum filii sui ad eum venire voluissent non pacifice. Qui congregavit exercitum, perrexit obviam eis usque in magnum campum, qui est inter Argentoriam et Basilam, qui usque hodie nominatur Campus-Mendacii, ubi plurimorum fidelitas extincta est. Filii autem eius perrexerunt obviam ei cum Gregorio pappa Romano, et quicquid postulabant, nihil eis pater consenciens. Non post multos dies venerunt ad colloquium imperator et supradictus pontifex. Qui non diu loquentes, honoravit eum pontifex inprimis magnis et innumeris donis. Postquam uterque rediit ad tabernaculum, misit imperator dona regalia per Adalungum venerabilem abbatem atque presbyterum supradicto pontifici. Tunc consiliati sunt nonnulli, ut imperatorem derelinquerent et ad filios eius pervenirent, inprimis illi, qui eum antea offendebant, cęterisque sequentibus. Quadam nocte maxima pars dimisit eum, et tentoria eorum relinquentes pervenerunt ad filios. In crastinum aliqui, qui remanserant, venerunt ad imperatorem; quibus praecepit dicens: „Ite", ait, „ad filios meos. Nolo ut ullus propter me vitam aut membra dimittat". At illi infusi lacrimis recedebant ab eo. Iam tunc separatam habebant uxorem suam ab eo, cum iuramento confirmantes, ut nec ad mortem nec ad debilitacionem eam habere desiderarent. Quam statim miserunt partibus Italię in civitatem Tartunam, ibi eam habentes non multo tempore. Postea susceperunt patrem et duxerunt eum cum illis. Quo facto diviserunt se ibi, Pippinus perrexit in Aquitaniam, Hludouuicus in Baioariam. ## kap. 43 (MGH s. 230) [XLIII.] Hlutharius vero duxit secum patrem ad Compendium palacium, et ibi valde adflixit eum cum episcopis et cęteris nonnullis. Iusserunt eum, ut in monasterium iret et ibi fuisset omnibus diebus vitę suę. Quod ille rennuens, non consensit voluntati eorum. Omnes enim episcopi molesti fuerunt ei, et maxime hi, qui ex vilissima servili condicione honoratos habebat, cum his, qui ex barbaris nacionibus ad hoc fastigium perducti sunt. ## kap. 44 (MGH s. 232–238) [XLIIII.] Elegerunt tunc unum inpudicum et crudelissimum, qui dicebatur Ebo, Remensis episcopus, qui erat ex originalium servorum stirpe, ut eum inmaniter adflixisset cum confinctionibus cęterorum. Inaudita locuti sunt, inaudita fecerunt, cottidie inproperantes ei. Abstulerunt ei gladium a femore suo, iudicio servorum suorum induentes eum cilicio. Tunc impletum est epilogium Hieremię prophetę dicentis: Servi dominati sunt nostri. O qualem remunerationem reddidisti ei! Fecit te liberum, non nobilem, quod inpossibile est. Post libertatem vestivit te purpura et pallio, tu eum induisti cilicio. Ille te pertraxit inmeritum ad culmen pontificale, tu eum falso iudicio voluisti expellere a solio patrum suorum. Crudelis, cur non intellexisti praecepta dominica: Non est seruus super domnum suum? Quamobrem contempsisti praecepta apostolica illius, qui usque ad tercium cęlum raptus erat, ut inter angelos disceret, quid hominibus imperaret? Ille sic praecipit dicens: Omnibus potestatibus sublimioribus subiecti estote. Non est enim potestas nisi a Deo. Et iterum alius dicit: Deum timete, regem honorificate. Servi, subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam discolis. Hęc est enim gratia. Tu vero Deum non timuisti nec regem honorasti. Si unusquisque gratiam Dei adipisci poterit talia faciendo, profecto iram Dei habebit talia contempnendo. Crudelis, quis consiliarius tuus fuit aut ductor tuus? Nonne ille, qui est rex super omnes filios superbię? qui dicebat Deo creatori suo: Hęc omnia tibi dabo, si procidens adoraberis me? O Domine Iesu Christe, ubi erat angelus tuus, qui omnia primogenita Ęgypti una nocte facile delevit, et ille, qui in castris Assyriorum sub Sennacherib rege iniquo nocte una centum octuaginta quinque milia perfidorum extinxit, testante Esaia propheta? Aut ille, qui Herodem iuniorem concionantem percussit, ut statim scatere cępit vermibus? Et tu terra, quę eum sustinuisti illo in tempore, quare non aperuisti os tuum, ut devorares eum, sicut iam olim fecisti Dathan et Abiron? Tu non intellexisti triformem legem tuam, quae dicit: Cibaria et virga et honus asino, panis et disciplina et opus servo. Tibi vaticinavit Zacharias propheta dicens: Non vivas, quia mendacium locutus es in nomine Domini. Deus manifestavit malitiam tuam et conservavit illi regnum et gloriam suam. Propter cupiditatem et mendatium magna te impietate perdidisti, corrue nunc in obprobrium omnibus diebus vitę tuę! Per praecipitia cupidita- tis et falsitatis crescat ignominia tua de die in diem, sicut numerus parvus per artem arithmeticam surgit in maximum. Crudelis, adhuc inperfectum est canonicum iudicium tuum. Necesse est enim, ut perfectum fiat ad maiorem ignominiam tuam. Patres tui erant pastores caprarum, non consiliarii principum. Tu cum cęterorum iudicio Iesse a sacerdocio deposuisti, nunc iterum revocasti eum in gradum pristinum. Aut tunc aut nunc falsum iudicium exhibuisti. Imitator eius fuisti, de quo poeta in libro sexto Ęneidos canit: Infelix Theseus, Flegyasque miserrimus omnis Ammonet et magna testatur voce per umbras: „Discite iustitiam moniti et non tempnere divos". Vendidit hic auro patriam domnumque potentem Inposuit, fixit leges precio atque refixit. Quid possum tibi amplius dicere? Nisi linguam habuisse ferream et labia aenea, omnis nequicias tuas explanare nec enumerare potuisse. Sed si aliquis fuisset, qui poetico carmine omnia facinora tua rimari voluisset, forsitan Smirmanum vatem, vetustum Homerum, Mincianumque Maronem cum Ouidio superare potuisset. Sed temptatio piissimi principis, quam pertulit a nequissimis, nihil ob aliud fuisse creditur, nisi ut probaretur eius bonitas, sicut et pacientia beati Iob. Sed magna discretio erat inter persecutoribus utriusque: qui beato Iob insultabant, reges fuisse leguntur [in libro beati Tobię]; qui istum vero maxime adfligebant, legales servi eius fuerunt ac patrum suorum. ## kap. 45 (MGH s. 238) [XLV.] De Compendio postea duxerunt piissimum principem ad Aquisgrani palatium. Hoc audiens ęquivocus filius eius, recessit a Baioaria magno dolore compulsus ob iniuriam patris. Qui veniens ad palacium Franchonouurt, statim inde direxit legatos suos Gozbaldum abbatem et presbyterum et Morhardum palatinum comitem, postulans et imperans, ut erga patrem humaniorem exhibere sententiam. Quod frater suus Hlutharius benigne non susceperat. Postquam illi legati reversi sunt, statim alios destinavit ad patrem, qui prohibiti sunt, ne eum viderent. ## kap. 46 (MGH s. 238) [XLVI.] Postea perrexit Hlutharius de Aquisgrani palacio, pervenit Magonciam, ubi obviam venit ei frater, et colloquium inequale habuerunt ibi propter hoc, quia omnes, quos Hlutharius habebat secum, adversarii erant patris sui iniuste, quos autem Hludouuicus habebat secum, fideles erant patri suo ac sibi. Inde revertens Hlutharius venit Aquis palacium celebravitque ibi natalem Domini, adhuc clauso patre. ## kap. 47 (MGH s. 240) [XLVII.] Post sanctum diem epiphanie iterum Hludouuicus misit legatos suos ad patrem, Grimaldum venerabilem abbatem atque presby terum et Gebaardum nobilissimum atque fidelissimum ducem. Qui venientes Aquis, consensit eis Hlutharius, ut viderent patrem cum insidiatoribus, quorum unus vocabatur Othgarius episcopus, alter vero Righardus perfidus. Venientes legati ad conspectum principis, humiliter se prosternentes pedibus suis, post hęc salutaverunt eum ab ęquivoco filio suo. Secreta vero verba noluerunt ei indicare propter insidiatores praesentes, sed aliquo motu signorum fecerunt eum intellegi, ut ęquivocus filius eius hoc consentire noluisset supplicium patris. ## kap. 48 (MGH s. 240–242) [XLVIII.] Illis missis abeuntibus, statim Hlutharius compellens patrem, ut cum eo iret iterum ad Compendium. Qui consenciens filio perrexit cum eo. Hoc audiens ęquivocus filius eius, coadunata multitudine secutus est eos. Qui cum non longe esset ab eis, Hlutharius dimisit patrem et recessit ab eo cum consiliariis suis impiis. Ęquivocus vero filius eius pervenit ad eum et honorifice suscepit eum et reduxit iterum Aquis ad sedem suam, et Deo iubente restituit eum in regnum et in locum suum. Et ibi pariter sanctum pascha Domini celebraverunt. Hoc audiens Ebo, statim fugam iniit; qui comprehensus, coactus perductus est ad praesentiam principis, qui commendavit eum ad custodiendum. ## kap. 49 (MGH s. 242) [XLVIIII.] Eodem anno, qui est annus regni eius XXI., omnibus indulgentiam praestitit, qui eum coacti relinquerunt. Et hoc non sit ei et honerosum vel grave, qui est piissimus imperatorum, quod antea pepercit inimicis suis, implens illud evangelicum praeceptum, quod dictum est: Dimittite, et dimittetur vobis. Premium bonum et magnum praeparat ei, qui hoc praeceptum constituit: Quem enim diligit Dominus, corripit, flagellat autem omnem filium, quem recipit; et qui sponte correptiones Domini non suscipit, filius eius fieri non poterit. ## kap. 50 (MGH s. 242–244) [L.] Sed summopere praecavendum est, ne amplius fiat, ut servi sint consiliarii sui, quia si possunt, hoc maxime construunt, ut nobiles opprimant et eos cum vilissima propinquitate eorum exaltare studeant. Hoc non condecet sanctę dignitati suę, hoc raro contigerat temporibus sanctę memorię genitoris sui, ut aliquis de talibus ad honorem conscendit. Hunc maxima disciplina perdocuit, ne superbire inciperet. Hoc exemplum nunc exer- cere maximum opus est. Quando in temptatione sua erat mitissimus principum, hi tales tam molesti ei fuerunt, qui eis inmeritis omnem benignitatem exibuit. Quid subiectis faciant, nulli interrogandum opus est. ## kap. 51 (MGH s. 244) [LI.] Postquam praevaluit imperator, misit fideles legatos suos partibus Italię, ut reducerent coniugem suam sepe mendaciis afflictam. Qui venientes, susceperunt eam honorifice et perduxerunt eam cum iocunditate et leticia ad praesentiam principis, qui erat tunc temporis in Aquisgrani palacio. ## kap. 52 (MGH s. 244) [LII.] Hlutharius vero residens in civitate Cauillonum, ubi multa mala commiserat, expoliando ęcclesias Dei, fideles patris sui, ubicumque eos comprehendere potuerat – praeter legatos tantum –, martires exibuit. Insuper et sanctimonialis feminam, quę erat soror ducis Bernhardi nomine Gerbirch, iussit in vase vinatico claudere et proicere in flumen Ararim, de quo poeta canit: Aut Ararim Parthus bibet aut Germania Tygrim. Ibi eam diu affligens, quousque extinxit eam, iudicio coniugum impiorum consiliariorum eius, implens psalmodicam prophetiam: Cum sancto sanctus eris et cum perverso perversus. ## kap. 53 (MGH s. 246) [LIII.] Post hoc misit legatos suos imperator ad illum, Marachuuardum venerabilem abbatem cum cęteris fidelibus suis, cum epistolis exortatoriis, quibus ammonuit eum inprimis, ut recordatus fuisset omnipotentis Dei et mandatorum eius, ut averteret se a via sua prava et intellegeret, quam districtum iudicium esset Deum contempnere in praeceptis suis. Dicit enim Deus inter alia praecepta: Honora patrem et matrem, et: Qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur. Hoc praeceptum non per prophetas mandavit neque per apostolos, sed ipse Deus omnipotens scribendo observare praecepit. Et quam grave sit hoc praetermittere, in libro Deuteronomio postmodum ostendit dicens: Si genuerit homo filium contumacem et protervum, qui non audiat patris aut matris imperium et coercitus oboedire contempserit, adprehendent eum et ducent ad seniores civitatis illius et ad portam iudicii, dicentque ad eos: „Filius noster iste protervus et contumax est, monita nostra audire contempnit, comessacionibus vacat et luxurię atque conviviis"; lapidibus eum obruet populus civitatis, et morietur , ut auferatis malum de medio vestri, et universus Israel audiens pertimescat. ## kap. 54 (MGH s. 246–250) [LIIII.] Postquam Hlutharius locutus fuit cum supradictis missis, legationem eorum grave ac dure suscepit et minas eis promi- sit, quod adhuc non est impletum neque postmodum fiat. Illi revertentes ab eo venerunt ad imperatorem, nunciantes ei omnia, quę audierant et viderant. Inde pater eius ingemiscens congregavit multitudinem copiosam et perrexit post eum, ubi audierat eum esse. Venerunt filii eius obviam ei, Pippinus ab occidente et equivocus filius eius ab oriente, uterque cum magna multitudine ad obsequium patris. Cumque properarent Aurelianensium civitati, ubi erat Hlutharius prope cum seductoribus suis impiis, de quibus superius mencio facta est, noluit acquiescere exhortationibus patris, sed quadam nocte elongavit se ab eo quasi fugiendo. Tunc imperator misit legatos suos post illum, Badaradum episcopum Saxonicum et Gebehardum nobilissimum ac fidelissimum ducem et Berengarium sapientem propinquum suum. Qui venientes ad eum, statim supradictus episcopus praecepit ei cum edictu omnipotentis Dei sanctorumque omnium eius, ut se alienaret a societate impiorum seductorum eius, ut licuisset fideles imperatoris ostendere, si voluntas Dei esset, ut discordia eorum permaneret annon. Post legationem episcopi supranominati duces protulerunt, quod eis imperatum fuerat. Quos statim rogavit ad modicum tempus egredi foras, statim iterum revocavit deprecans eos, ut ei consilium dedissent de omnibus actis suis. At illi instruxerunt eum, ut veniret ad misericordiam patris cum cęteris seductoribus suis, promittentes pacem. Et ille cum illis promisit venire. Inde regredientes legati venerunt ad principem, nunciantes ei, quę gesta erant. ## kap. 55 (MGH s. 250) [LV.] Post eos venit Hlutharius, ubi erat imperator pater eius sedens in papilione suo, quod erat extensum in altum valde in campo magno, ubi eum omnis exercitus contemplari potuit, et filii eius fideles steterunt iuxta eum. Tunc veniens Hlutharius cecidit ad pedes patris, et post eum socer eius Hug timidus, tunc Matfridus et cęteri omnes, qui primi erant in facinore illo. Postquam surrexerunt de terra, confessi sunt se valde deliquisse. Post hęc iuravit Hlutharius patri suo fidelitatem, et ut omnibus imperiis suis obedire voluisset, et ut iret in Italiam et ibi maneret et inde non exiret nisi per iussionem patris. Tunc iuraverunt et cęteri. Post hęc piissimus princeps indulgentiam dedit eis, si hoc iuramentum conservarent. Dimisit eos habere patrimonia et omnia, quę habebant, praeter quod ipse manu propria tradidit eis. Diviserunt se ibi et Hlutharius perrexit in Italiam cum consentaneis suis pessimis, et statim Matfridus, qui erat maximus incentor omnium illorum malorum, mortuus est, et cęteri nonnulli. Hi vero qui remanserant, febre correpti sunt. ## kap. 56 (MGH s. 252) [LVI.] Imperator vero inde regrediens, venit ad palatium Theodonis et ibi totam hiemem peregit. Post natalem Domini altero anno habuit conventum magnum populorum, et ibi Ebo turpissimus rusticus venit, quem alii episcopi firmiter movere non ausi sunt, timentes, ut eorum proditor existere debuisset. Et ideo suaserunt eum, ut se concrederet, ministerium sacerdotale minime habere posse. Quod et ita fecit, et ideo sic plane dimissus est. Quod adhuc omnino emendare opus est, quia melius est iustum iudicium sanctorum patrum exercere in eo, quam falsam pietatem sub obtentu religionis demonstrare. ## kap. 57 (MGH s. 252) [LVII.] Ipso eodemque anno perrexit imperator partibus Lugdunensium, ubi obviam ei venerunt filii sui Pippinus et ęquivocus filius eius, qui adhuc imitator est filiorum suprascriptorum, qui natu iuniores fuerunt. Ibi sedebat imperator cum filiis suis, quousque legati sui in Italiam venerunt ad Hlutharium et inde revertentes pervenerunt ad eum. Inde reversus est imperator, venit Aquis ad sedem suam; et Pippinus reversus est in Aquitaniam, et ęquivocus imperatoris perrexit partibus Austrię. ## kap. 58 (MGH s. 254) [LVIII.] Eodem anno ipso in itinere obiit Berngarius dux fidelis et sapiens, quem imperator cum filiis suis luxit multo tempore. Iste est annus XXII. regni domni Hludouuici piissimi imperatoris, quem conservare et protegere diu in hoc saeculo dignetur feliciter commorantem, et post hęc discurrentia tempora perducere concedat ad societatem omnium sanctorum eius ille, qui est benedictus in saecula. Amen. ## bok fortsattning, inledning (MGH s. 254–258) 〈CONTINUATIO ANONYMA〉 Anno vero regni sui XXIII. habuit imperator colloquium cum fidelibus suis in praedio regali Theodonis mense maio. Et ibi venerunt legati Hlutharii a partibus Italic, Uualach qui erat abbas, et Rihhardus perfidus et Ebarhardus fidelis cum cęteris nonnullis, nunciantes eum libenter venire ad patrem, si pacifice potuisset. Tunc aliqui episcopi et cęteri optimates promiserunt ei fidem cum iuramento, 〈et legati promiserunt eum venire cum iuramento〉, si infirmitas non prohibuisset. Tunc praenunciavit domnus imperator generale concilium suum Uuormaciam civitatem habere, et iussit, ut Hlutharius ibi obviam venisset mediante mense septembrio. Cumque die statuto imperator Uuormaciam deveniret cum magna multitudine, et filii sui Pippinus et Hludouuicus cum exercitu eorum, ibi iterum venientes legati Hlutharii et nunciaverunt Hlutharium in febre bisinteria valde laborare et minime venire potuisse. Eodem anno supradictus Uualah mortuus est, et cęteri nonnulli infidelium. Eodem anno Hetti beatus Treuerensis archiepiscopus, divino iussu instinctus, asportavit corpus sancti Castoris de loco, in quo antea requiescebat, qui vocatur Caradona, ad locum, qui vocatur Confluentes, ubi Mosella in Rhenum intrat, ad monasterium, quod ipse supradictus archiepiscopus a fundamento construxerat, sicut ei in visu praeceperat sanctus Maternus, qui erat tercius Treuerensis archiepiscopus. Et in festivitate sancti Martini venit sanctum corpus ad Confluentes cum magno honore. Et in crastinum, die dominico, consecravit supradictus pontifex illam ęcclesiam in honore sancti Castoris et omnium sanctorum confessorum. Et post consecrationem suscepit sanctum corpus et collocavit illud in ęcclesia honorifice, sicut dignum erat. Octavo vero die post consecracionem, quod est XIII. kalendas decembris, die dominico, venit domnus imperator cum coniuge et liberis, et post missarum sollempnia obtulit ibi maxima dona in auro et argento. Et mansit ibi duos dies et totidem noctis; et honoravit eum supradictus pontifex cum coniuge et liberis et omni cum familia sua donis innumeris. Domnus imperator rediit Aquis ad sedem suam et ibi totam hiemem permansit. Anno vero 〈regni sui〉 XXIIII. praenunciavit imperator, ut cum omni exercitu voluisset ire Romam cum filiis suis Pippino et Hludouuico, et statuit sediciones in nonnullis locis contra Danaos. Illi vero Danai nave venientes ad unam sedictionem et interfecerunt ibi innumerabilem multitudinem Christianorum; et ibi cecidit Hemminch, qui erat ex stirpe Danorum dux christianissimus, et Eccihardus alius dux et multi optimates imperatoris, et aliqui comprehensi sunt et postea redempti. Hoc audiens imperator, dimisit iter, quod praenunciatum habebat, et revertens ad praedium Gundulfi, cum omni exercitu venit Nouiomagum castrum, quod situm est super fluvium Ualvm. Explicit origo regum atque acta.