# Grettis saga - **Verk:** Grettis saga (verk:saga:grettis_saga) - **Datering:** 1310/1330 - **Källsamling:** heimskringla.no och sagadb.org: Íslendinga sögur, fornaldarsagor, kungakrönikor och Grágás - **Utgåva:** Guðni Jónsson (utg.), Íslendinga sögur I–XIII, Reykjavík 1946–49. heimskringla.no. - **Språk:** non - **Typ:** original - **Licens:** Public domain enligt heimskringla.no ## kap. 3 3. Þá váru fyrir vestan haf margir ágætir menn, þeir er flýit höfðu óðul sín ór Noregi fyrir Haraldi konungi; því at hann görði alla útlæga, þá er í móti hánum höfðu barizt, ok tók undir sik eignir þeirra. Þá er Önundr var gróinn sára sinna, fóru þeir Þrándr til móts við Geirmund heljarskinn, því at hann var þá frægastr af víkingum fyrir vestan haf, ok spurðu, hvárt hann vildi nökkut leita aptr til ríkis þess, er hann átti á Hörðalandi, ok buðu hánum fylgd sína; þóttust þeir eiga þar eptir eignum sínum at sjá, því at Önundr var stórættaðr ok ríkr. Geirmundr kvað þá orðinn svá mikinn styrk Haralds konungs, at hánum þótti þess lítil ván, at þeir fengi þar sœmdir með hernaði, er þá fengu menn úsigr, er at var dreginn náliga allr landslýðr; kvezt ok eigi nenna at görast konungsþræll, ok biðja þess, er hann átti sjálfr; kvezt heldr mundu leita sèr annarra forráða; var hann þá ok af œskuskeiði. Fóru þeir Önundr þá aptr til Suðreyja, ok hittu þar marga vini sína. Úfeigr hèt maðr, ok var kallaðr grettir; hann var sonr Einars Ölvissonar barnakarls. Hann var bróðir Óleifs breiðs, föður Þormóðar skapta. Steinúlfr hèt ok sonr Ölvis barnakarls, faðir Unu, er átti Þorbjörn laxakarl. Steinmóðr var enn sonr Ölvis barnakarls, faðir Konáls, föður Áldísar hinnar barreysku. Son Konáls var Steinmóðr, faðir Halldóru, er átti Eilífr, son Ketils einhenda. Úfeigr grettir átti Ásnýju Vestarsdóttur, Hængssonar. Ásmundr skegglauss ok Ásbjörn váru sýnir Úfeigs grettis; en dœtr hans váru þær Áldís ok Ása ok Ásvör. Úfeigr hafði stokkit vestr um haf fyrir úfriði Haralds konungs, ok svá Þormóðr skapti, frændi hans, ok höfðu með sèr skuldalið sitt. Þeir herjuðu um Skotland, ok víða fyrir vestan haf. Þrándr ok Önundr trèfótr ætluðu vestr til Írlands á fund Eyvindar austmanns, bróður Þrándar. Hann hafði landvörn fyrir Írlandi. Móðir Eyvindar var Hlíf, dóttir Hrólfs Ingjaldssonar, Fróðasónar konungs, en móðir Þrándar var Helga, dóttir Öndotts kráku. Björn hèt faðir þeirra Eyvindar ok Þrándar, son Hrólfs frá Ám. Hann stökk ór Gautlandi fyrir þat, er hann brenndi inni Sigfast, mág Sölvers konungs. Síðan hafði hann farit til Noregs, ok var um vetrinn með Grími hersi, syni Kolbjarnar sneypis; hann vildi myrda Björn til fjár. Þadan fór Björn til Öndotts kráku, er bjó í Hvinisfirði á Ögðum. Hann tók vel við Birni, ok var hann með hánum á vetrum, en í hernaði á sumrum, þar til er Hlíf lèzt, kona hans. Eptir þat gipti Öndottr Birni Helgu dóttur sína, ok lèt Björn þá af herferðum. Eyvindr hafði þá tekit við herskipum föður síns, ok var nú orðinn höfðingi mikill fyrir vestan haf. Hann átti Raförtu, dóttur Kjarvals Írakonungs. Þeirra sýnir váru þeir Helgi hinn magri, ok Snæbjörn. En er þeir Þrándr ok Önundr kvámu í Suðreyjar, fundu þeir þá Úfeig gretti ok Þormóð skapta, ok görðist með þeim vinátta mikil, því at hverr þóttist annan ór helju heimt hafa, þann er eptir hafði verit í Noregi, meðan úfriðr var sem mestr. Önundr var hljóðr mjök; ok er Þrándr fann þat, spurði hann eptir, hvat hánum bjó í skapi. Önundr svarar ok kvað vísu: Glatt er-at mèr, sízt mœttum [margt hremmir til snemma] (oss stóð geigr af gýgi) galdri ellþrimu (skjaldar). Hygg ek, at þegnum þykki (þat er mest) koma flestum (oss til yndismissu einhlítt) til mín lítið. Þrándr kvað hann þar mundu þykkja röskvan mann, sem hann væri þá helzt. Er þèr sá til, at stadfesta ráð þitt ok kvángast; skal ek þar til leggja orð mín ok liðsinni, ef ek veit, hvar þú horfir á. Önundr kvað hánum drengiliga fara; en kvað þó horft hafa vænna um kvánföngin, þau er slœgr væri til. Þrándr svarar: Úfeigr á dóttur, er Ása heitir; megu vit þar til víkja, ef þú vilt. Önundr lèzt þat ok vilja. Síðan töluðu þeir þetta við Úfeig. Hann svarar vel, og kvezt vita, at maðr var stórættaðr ok ríkr at lausafè; en jarðir hans legg ek údýrt; þykki mèr hann ok eigi heill til ganga, en dóttir mín er barn at aldri. Þrándr kvað Önund röskvara, en marga þá, er heilfœttir væri; ok með liðveizlu Þrándar var þessu keypt. Skyldi Úfeigr gefa dóttur sinni heiman lausafè; því at jarðir þær, sem í Noregi váru, vildu hvárigir fè kaupa. Litlu síðar fèkk Þrándr dóttur Þormóðar skapta. Skyldu þær sitja í festum þrjá vetr. Síðan fóru þeir í hernað á sumrum, en váru í Barreyjum á vetrum. ## kap. 4 4. Vígbjóðr ok Vestmarr hètu víkingar tveir; þeir váru suðreyskir, ok lágu úti bæði vetr ok sumar. Þeir höfðu þrettán skip, ok herjuðu mest um Írland, ok görðu mörg illvirki, þar til er Eyvindr austmaðr tók þar landvörn. Síðan stukku þeir í Suðreyjar, ok herjuðu þar, ok allt inn í Skotlandsfjörðu. Þeir Þrándr ok Önundr fóru til móts við þá, ok spurðu, at þeir höfðu siglt inn til eyjar þeirrar, er Bótz hèt. Nú koma þeir Önundr þar með fimm skipum; ok er víkingar sjá skip þeirra, ok vita, hversu mörg eru, þykkjast þeir hafa nógan liðsafla, ok taka til vápna sinna, ok leggja skip sín millum hamra tveggja. Þar var mjótt sund ok djúpt; mátti þar einu megin at sœkja, ok eigi fleirum skipum, en fimm senn. Önundr var manna vitrastr, ok lèt hann leggja fimm skip fram í sundit, svá at þeir máttu þegar láta síga á hömlu, er þeir vildu, því at rúmsævi var mikit at baki þeim. Var ok hólmr nökkurr á annat borð; lèt hann þar liggja undir eitt skipit, ok fœrðu þeir grjót mikið fram á hamarinn, þar er eigi mátti sjá af skipunum. Víkingar lögðu at alldjarfliga, ok þóttu hinir kvíddir. Vígbjóðr spurði, hverir þessir væri, er þar váru svá kvíaðir. Þrándr segir, at hann var bróðir Eyvindar austmanns; ok síðan er hèr fèlagi minn, Önundr trèfótr. Þá hlógu víkingar, ok mæltu þetta: Tröll hafi trèfót allan, tröllin steypi þeim öllum! Ok er oss þat fásèð, at þeir menn fari til orrustu, er ekki mega sèr. Önundr kvað þat eigi vita mega, fyrr en reynt væri. Eptir þat lögðu þeir saman skipin. Tókst þar mikill bardagi, ok gengu hvárirtveggja vel fram. Ok er festist bardaginn, lèt Önundr sigast at hamrinum; ok þá er víkingar sá þat, hugðu þeir, at hann myndi flýja vilja, ok lögðu at skipi hans, ok undir hamarinn, sem þeir máttu við komast. I því bili kvámu þeir fram á bjargit, er til þess váru settir; fœrðu þeir á víkingana svá stort grjót, at ekki hèlzt við. Fèll þá fjöldi liðs af víkingum, en sumir meiddust, svá at eigi váru vápnfœrir. Þá vildu víkingar frá leggja, ok máttu eigi, því at skip þeirra váru þá komin þar sera mjóst var sundit. Þröngdi þeim þá bæði skipin ok straumr; en þeir Önundr sóttu at með kappi, þar er Vígbjóðr var fyrir; en Þrándr lagði at Vestmari, ok vannst þar lítið at. Þá er fækkaðist fólkit á skipi Vígbjóðs, rèdu menn Önundar þar til uppgöngu, ok hann sjálfr. Þat sá Vígbjóðr ok eggjadi með ákafa lið sitt. Snèri hann þá í móti Önundi, ok stukku flestir frá. Önundr bað sína menn sjá, hversu fœri með þeim; því at Önundr var rammr at afli. Þeir skutu stubba nökkurum undir knè Önundi, ok stóð hann heldr fast. Víkingrinn sótti aptan eptir skipinu, allt þar til er hann kvam at Önundi ok hjó til hans með sverði, ok kvam í skjöldinn, ok tók af þat er nam. Síðan hljóp sverðit í stubbann, þann er Önundr hafði undir knènu, ok varð fast sverðit. Vígbjóðr laut, er hann kippti at sèr sverðinu. Í því hjó Önundr á öxlina, svá at af tók höndina. Þá varð víkingrinn úvígr. Þá er Vestmarr vissi, at fèlagi hans var fallinn, hljóp hann á þat skip, er yzt lá, ok flýði, ok allir þeir, er því nádu. Eptir þat rannsökuðu þeir valinn. Vígbjóðr var þá kominn at bana. Önundr gekk at hánum, ok kvað: Sjáðu, hvárt sár þín blœða; sáttu nökkut mik hrökkva? auðslöngvir fèkk engva einfœttr af þèr skeinu. Meirr er mörgum snerru málskálp lagit Gjálpar brjót (er-at þegn í þrautir þrekvandr), en hyggjandi. Þeir tóku þar herfang mikit, ok forú aptr í Barreyjar um haustið. ## kap. 8 8. Þeir Önundr ok Ásmundr lètu í haf, er þeir váru búnir, ok höfðu samflota. Þá kvað Önundr þetta: Þótta ek hœfr at hrotta hreggvindi fyrr seggjum, þá er geirhríðar gnúði grand hvasst, ok Súgandi. Nú verðr á ske skorðu (skáldi sígr) at stíga út með einum fœti Íslands á vit (þvísa). Þeir höfðu útivist harða ok veðr þver mjök af suðri. Bar þá norðr í haf. Þeir fundu Ísland, ok váru þá komnir fyrir norðan Langanes, er þeir kenndust við. Þá var svá skammt í milli þeirra, at þeir töluðust við. Sagðí Ásmundr, at þeir myndi sigla til Eyjafjarðar, ok því játtuðu hvárirtveggja. Beittu þeir þá undir landit. Þá tók veðrit at styrma af landsuðri. En er þeir Önundr lögðu í nauðbeitu, þá lestist ráin. Felldu þeir þá seglit, ok í því rak þá til hafs undan. Ásmundr kvamst undir Hrísey, og beið til þess, er hánum byrjaði inn á Eyjafjörð. Hánum gaf Helgi hinn magri Krœklingahlíð alla. Hann bjó at Glerá hinni syðri. Ásgrímr bróðir hans kvam út nökkurum vetrum síðar. Hann bjó at Glerá hinni nyrðri. Hann var faðir Elliðagríms, föður Ásgríms Elliðagrímssonar. ## kap. 9 9. Nú er at segja frá Önundi trèfót, at þá rak undan nökkur dœgr. Síðan gekk veðrit á haf. Sigldu þeir þá at landinu. Kenndust þá við þeir er áðr höfðu farit, at þeir váru komnir vestr um Skaga. Sigldu þeir þá inn á Strandaflóa, ok nær suðströndunum. Þá rèru at þeim sex menn á teinæringi, ok kölluðu upp á hafskipit, hverr fyrir rèði. Önundr nefndi sik, ok spurði, hvaðan þeir væri. Þeir kváðust vera húskarlar Þorvalds frá Dröngum. Önundr spurði, hvárt numin væri öll lönd um Strandirnar. Þeir kváðu lítið únumit á innströndum, en ekki norðr þangat. Önundr spurði skipverja sína, hvárt þeir vildi leita fyrir vestan landit, eða hafa slíkt, er þeim var til vísat. Þeir kjöru at kanna landit fyrst. Sigldu þeir þá inn eptir flóanum, ok lögðu fyrst á víkina fyrir Árnesi; skutu þar báti, ok rèru til lands. Þá bjó þar ríkr maðr, Eiríkr snara, er land hafði numit í milli Ingólfsfjarðar ok Úfœru í Veiðileysu. En er Eiríkr vissi, at Önundr var þar kominn, bauð hann hánum af sèr at þiggja slíka hluti, sem hann vildi; en kvað lítið þat, er eigi væri numit áðr. Önundr kvezt sjá vilja fyrst, hvat þat væri. Fóru þeir þá inn yfir fjörðu, ok ór þeir kvámu inn til Úfœru, mælti Eiríkr: hèr er á at líta; hèðan frá er únumit, ok inn til landnáms Bjarnar. Þar gekk fjall mikit fram þeim megin fjarðanna, ok var fallinn á snjár. Önundr leit á fjallit, ok kvað vísu þessa: Rèttum gengr hin ranga (rennr sæfarinn) æfi (fákr um fold ok ríki fleinhvessanda þessum); hefi ek lönd ok fjöld frænda flýit, en hitt er nýjast: kröpp eru kaup ef hreppig Kaldbak, en ek læt akra. Eirikr svarar: margr hefir svá mikils misst í Noregi, at menn fá þess eigi bœtr. Hygg ek ok, at numin sè flestöll lönd í meginhèruðum; kann ek því eigi at fýsa þik í brutt hèðan. Man ek þat halda, at þú hafir af mínum jörðum þat er þèr hentar. Önundr kvezt þat piggja mundu; ok nam síðan land frá Úfœru, ok þær þrjár víkr: Byrgisvík ok Kolbeinsvík ok Kaldbaksvík allt til Kaldbakskleifar. Síðan gaf Eirikr hánum Veiðilausu alla, ok Reykjarfjórð, ok Reykjanes allt út þeim megin; en um rekann var ekki skilit, því at þeir váru svá nógir þá, at hverr hafði þat, er vildi. Önundr görði bú í Kaldbak, ok hafði mannmargt; en er fè hans tók at vaxa, átti hann annat bú í Reykjarfirði. Kolbeinn bjó í Kolbeinsvík, ok sat Önundr um kyrrt nökkura vetr. ## kap. 11 11. Þau Önundr ok Ása attu tvá sonu; hèt enn ellri Þorgeirr, en inn yngri Úfeigr grettir. Litlu síðar andaðist Ása. Eptir þat fèkk Önundr þeirrar konu, er Þórdis hèt; hon var dóttir Þorgríms frá Gnúpi í Midfirði, ok skyld Miðfjarðar Skeggja. Vid henni átti Önundr þann son, er Þorgrímr hèt: hann var snemma mikill maðr ok sterkr, búsýslumaðr mikill ok vitr maðr. Önundr bjó í Kaldbak til elli; hann varð sóttdauðr, og liggr í Trèfótshaugi. Hann hefir frœknastr verit ok fimastr einfœttr maðr á Íslandi. Þorgrímr var fyrir sonum Önundar, þótt aðrir væri ellri, en er hann var hálfþrítugr at aldri, þá hafði hann hærur í höfði; því var hann kallaðr hærukollr. Þórdis, móðir hans, giptist síðan norðr í Víðidal, Auðuni skökli; þeirra son var Ásgeirr at Ásgeirsá. Þeir Þorgrímr hærukollr ok brœðr hans áttu eignir miklar allir saman, ok skiptu engu með sèr. Eiríkr bjó í Árnesi, sem fyrr var getið. Hann átti Álöfu, dóttur Ingólfs ór Ingólfsfirði. Flosi hèt son þeirra; hann var efniligr maðr, ok átti marga frændr. Þá kvámu út hingat þrír brœðr, Ingólfr ok Úfeigr ok Eyvindr, ok námu þeir þá þrjá fjörðu, er við þá eru kenndir, ok byggðu þar síðan. Ólafr hèt son Eyvindar; hann bjó fyrst í Eyvindarfirði, en síðan at Dröngum, ok var mikill maðr fyrir sèr. Engi varð áskilnaðr með mönnum þar, meðan hinir ellri menn lifðu; en þá er Eiríkr var látinn, þótti Flosa Kaldbeklingar eigi hafa lögligar heimildir á jörðum þeira, er Eiríkr hafði gefit Önundi. Af því görðist sundrþykki mikit meðal þeirra; en þó hèldu þeir Þorgrímr, sem áðr. Ekki máttu þeir þá leika saman eiga. Þorgeirr var fyrir búi þeirra brœðra í Reykjarfirði, ok rèri jafnan til fiska, því at þá váru firðirnir fullir af fiskum. Nú göra þeir ráð sitt í Víkinni. Maðr hèt Þorfinnr; hann var húskarl Flosa í Árnesi. Þenna mann sendi Flosi til höfuðs Þorgeiri. Hann leyndist í naustinu. Þenna morgin bjóst Þorgeirr á sjá at róa, ok tveir menn með hánum, ok hèt annarr Hámundr, en annarr Brandr. Þorgeirr gekk fyrstr; hann hafði á baki sèr ledrflösku, ok í drykk. Myrkt var mjök; ok er hann gekk ofan frá naustinu, þá hljóp Þorfinnr at hánum, ok hjó með öxi á milli herða hánum, ok sökk öxin ok skvakkaði við. Hann lèt lausa öxina, því at hann ætlaði, at eigi mundi þurfa um at binda, ok vildi forða sèr sem skjótast. Er þat af Þorfinni at segja, at hann hljóp norðr í Árnes, ok kvam þar áðr enn alljóst var, ok sagði víg Þorgeirs, ok kvezt mundu þurfa ásjá Flosa; kvað þat ok eitt til, at bjóða sættir; ok bœtir þat helzt várt mál, svá mikit sem at er orðit. Flosi kvezt fyrst mundu hafa frèttir; ok ætla ek, at þú sèrt allhræddr eptir stórvirkin. Nú er at segja frá Þorgeiri, at hann snaraðist við höggit, ok kom öxin í flöskuna, en hann varð ekki sár. Þeir leituðu ekki mannsins, því at myrkt var at. Rèru þeir út eptir fjörðum, ok kvámu í Kaldbak, ok sögðu atburð þenna. Þeir gerðu at þessu kalls mikit, ok kölluðu hann Þorgeir flöskubak, ok svá hèt hann síðan. Þá var þetta kveðit: Fyrr lauguðu frægir fránhvítinga rítar rausnarmenn í ranni ræfrhvössu bensæfar; nú rauð, sá er var víða vómr frá tekinn sóma, benjaskóðs af bleyði bæði hlýr í sýru. ## kap. 12 12. Í þann tíma kom hallæri svá mikit á Ísland, at ekki hefir jafnmikit komit. Þá tók af náliga allan sjáfarafla ok reka. Þat stóð yfir mörg misseri. Á einu hausti urðu þangat sæhafa kaupmenn á hafskipi, ok brutu þar í víkinni. Flosi tók við þeim fjórum eða fimm. Steinn hèt sá, er fyrir þeim var. Víða vistuðust þeir þar um víkina, ok ætluðu at göra sèr skip ór skipbrotunum, ok varð þeim þat úhœgt. Skipit varð lítið til skutanna, en breitt um miðbyrdit. Um várit kom veðr mikit af norðri; þat hèlzt nær viku. Eptir veðrit könnuðu menn reka sína. Þorsteinn hèt maðr, er bjó á Reykjanesi. Hann fann hval rekinn innan fram á nesinu, þar sem hèt á Rifskerjum; þat var reyðr mikil. Hann sendi þegar mann til Flosa í Vík, ok svá til næstu bœja. Einarr hèt sá maðr, er bjó at Gjögri; hann var landseti, Kaldbeklinga, ok skyldi geyma reka þeirra þeim megin fjarða. Hann varð varr við, at hvalrinn var rekinn. Hann tók þegar skip sitt, og rèri yfir um fjörðuna til Byrgisvíkr. Þaðan sendi hann mann í Kaldbak; ok er þetta spurði Þorgrímr ok þeir brœðr, bjuggust þeir sem hvatast, ok váru tólf á teinæringi. Þeir Kolbeinssynir fóru ok með þeim, Ívarr ok Leifr, ok váru 6 saman. Allir bœndr, þeir er við komust, fóru til hvalsins. Nú er at segja frá Flosa, at hann sendi eptir frændum sínum norðr í Ingólfsfjörð ok Úfeigsfjörð, ok eptir Ólafi Eyvindarsyni, er þá bjó at Dröngum. Flosi kom fyrst, ok þeir Víkrmenn. Þeir tóku þegar til skurðar, ok var dreginn á land, sá er skorinn var. Þeir váru nær 20 menn í fyrstu; en skjótt fjölgaðist fólkit. Í því kómu Kaldbeklingar með 4 skip. Þorgrímr veitti tilkall til hvalsins, ok fyrirbauð Víkrmönnum skurð ok skipti ok brautflutning á hvalnum. Flosi bað hann sýna, ef Eiríkr hefði gefit Önundi trèfót með ákveðnum orðum rekann, ella kvezt hann mundu vígi verja. Þorgrímr þóttist liðfár, ok rèð því eigi til atgöngu. Þá rèri skip innan yfir fjörðu, ok sóttu knáliga róðrinn. Þeir kómu at brátt. Þar var Svanr af Hóli ór Bjarnarfirði, ok húskarlar hans. Ok þegar hann kom, bað hann Þorgrím eigi láta ræna sik; en þeir váru áðr vinir miklir, ok bauð Svanr hánum lið sitt. Þeir brœðr kváðust þat þiggja mundu. Lögðu þeir þá at röskliga. Þorgeirr flöskubakr rèð fyrst upp á hvalinn at húskörlum Flosa. Þorfinnr, er fyrr var getið, skar hvalinn. Hann var fram við höfuðit, ok stóð í spori, er hann hafði gört sèr. Þorgeirr mælti: þar fœri ek þèr öxi þína. Síðan hjó hann á hálsinn, svá at af tók höfuðit. Flosi var uppi á mölinni, er hann sá þetta. Hann eggjaði þá sína menn til móttöku. Nú berjast þeir lengi, ok veitti Kaldbeklingum betr. Fáir menn höfðu þar vápn, nema öxar þær, er þeir skáru með hvalinn, ok skálmir. Hrukku Víkrmenn af hvalnum í fjöruna. Austmenn höfðu vápn, ok urðu skeinuhættir. Steinn stýrimaðr hjó fót undan Ívari Kolbeinssyni; en Leifr, bróðir Ívars, laust fèlaga Steins í hel með hvalrifi. Þá var með öllu barit, því er til fèkkst, ok fèllu þar menn af hvárumtveggjum. Þessu næst kvámu þeir Ólafr frá Dröngum með mörgum skipum. Þeir veittu Flosa. Urðu Kaldbeklingar þá bornir ofrliði. Þeir höfðu áðr hlaðit skip sín. Svanr bað þá ganga á skip sín. Lètu þeir þá berast fram at skipunum. Víkrmenn sóttu þá eptir; ok er Svanr var kominn at sjánum, hjó hann til Steins stýrimanns, ok veitti hánum mikinn áverka. Síðan hljóp hann á skip sitt. Þorgrímr særði Flosa miklu sári, ok komst við þat undan. Ólafr hjó til Úfeigs grettis, ok særði hann til úlífis. Þorgeirr þreif Úfeig í fang sèr, ok hljóp með hann á skip. Rèru þeir Kaldbeklingar inn yfir fjörðu. Skildi þá með þeim. Þetta var kveðit um fundinn: Hörd, frá ek, heldr at yrði hervápn at Rifskerjum, mest því at margir lustu menn slyppir hvalklyppum; en málmgautar móti mjök fast hafa kastað (oss lízt ímun þessi úknyttin) þvestslyttum. Síðan varð komit á með þeim griðum, ok lögðu þeir málin til alþingis. Veittu þeir Kaldbeklingum, Þóroddr goði ok Miðfjarðar-Skeggi ok margir Sunnlendingar. Varð Flosi sekr, ok margir þeir, er at höfðu verit með hánum. Varð hánum þá fèskylft mjök, því at hann vildi einn halda upp fèbótum. Þeir Þorgrímr gátu eigi sýnt, at þeir hefði fè lagit fyrir jarðirnar ok rekann, er Flosi kærði eptir. Þorkell máni hafði þá lögsögn. Var hann þá beiddr órskurðar. Hánum kvezt þat lög sýnast, at nökkut hefði fyrir komit, þótt eigi væri fullt verð; því at svá gerði Steinvör hin gamla við Ingólf afa minn, at hón þá af hánum Rosmhvalanes allt, ok gaf fyrir heklu flekkótta, ok hefir þat aldri rift orðit; munu þar stœrri rið í vera. En hèr legg ek til ráð, segir hann, at skipt sè brotgeiranum, ok hafi hvárirtveggju at jafnaði; síðan sè þat lögtekit, at hverr eigi reka fyrir sinni jörðu. Þetta var gört. Var þá svá skipt til, at þeir Þorgrímr lètu Reykjarfjörð, ok allt út þeim megin, en þeir skyldu eiga Kamb. Úfeigr var bœttr miklu fè. Þorfinnr var úgildr. Þorgeiri var bœtt fyrir fjörráð. Síðan sættust þeir. Flosi rèzt til Noregsferðar með Steini stýrimanni, en seldi jarðir sínar í Víkinni Geirmundi hjúkatimbri. Bjó hann þar síðan. Skip þat, er kaupmenn höfðu gört, var mjök breiðvaxit. Þat kölluðu menn Trèkylli, ok þar er Víkin við kennd. Á því fór Flosi útan, ok varð aptrreka í Öxarfjörði. Þadan af gerðist saga Böðmóðs ok Grimúlfs ok Gerpis. ## kap. 14 14. Ásmundr hærulangr setti bú at Bjargi, mikit ok reisuligt, ok hafði mannmargt með sèr. Hann var vinsæll maðr. Þessi váru börn þeirra Ásdísar. Atli var ellstr. Hann var gegn maðr ok gæfr, hœgr ok hógværr; við hann líkaði hverjum manni vel. Annan son áttu þau, er Grettir var kallaðr. Hann var mjök údœll í uppvexti sinum; fátalaðr ok uþýðr, bellinn bæði í orðum ok tiltektum. Eigi hafði hann ástríki mikit af Ásmundi föður sínum; en móðir hans unni hánum mikit. Grettir Ásmundarson var friðr maðr sýnum, breiðleitr ok skammleitr, rauðhærðr ok næsta frekknóttr, eigi bráðgörr, meðan hann var á barnsaldri. Þórdis het dóttir Ásmundar, er síðan átti Glúmr, son Úspaks Kjarlakssonar af Skriðinsenni. Rannveig hèt önnur dóttir Ásmundar. Hana átti Gamli Þóraldsson, Vindlendingr. Þau bjuggu á Melum í Hrútafirði. Þeirra son var Grímr. Sonr Glúms ok Þórdísar Ásmundardóttur var Úspakr, er deildi við Odd Úfeigsson, sem segir í Bandamannasögu. Grettir óx upp at Bjargi, þar til er hann var tíu vetra gamall. Hann tók þá heldr við at gangast. Ásmundr bað hann starfa nökkut. Grettir sagði sèr þat eigi mundu vera vel hent, ok spurði þó at, hvat hann skyldi göra. Ásmundr svarar: þú skalt gæta heimgása minna. Grettir svarar ok mælti: lítið verk ok löðrmannligt. Ásmundr svarar; leys þú þett á vel af hendi, ok man þá batna með okkr. Síðan tók Grettir við heimgásunum. Þær váru 50, ok með kjúklingar margir. Eigi leið langt, áðr enn hánum þóttu þær heldr bágrækar, en kjuklingar seinfœrir. Hánum görði mjök hermt við þessu, því at hann var lítill skapdeildarmaðr. Nökkuru síðar fundu förumenn kjúklinga dauða úti ok heimgæss vængbrotnar. Þetta var um haustið. Ásmundi likaði stórilla, ok spurði, hvárt Grettir hefði drepit fuglana. Hann glotti at, ok svarar: Þat göri ek víst, er vetrar, ving ek háls á kjúklingum; enn þótt ellri finnist, einn berr ek af sèrhverri. Ok skaltu eigi lengr af þeim bera, sagði Ásmundr. Vinr er sá annars, er ills varnar, sagði Grettir. Fást man þèr verk annat, sagði Ásmundr. Fleira veit sá, er fleira reynir, sagði Grettir; eðr hvat skal ek nú göra? Ásmundr svarar: þú skalt strjúka bak mitt við eld, sem ek læt jafnan göra. Heitt man þat um hönd, sagði Grettir; en þó er verkit löðrmannligt. Fór nú svá fram um hríð, at Grettir heldr þessum starfa. Tekr nú at hausta; görðist Ásmundr heitfengr mjök, ok eggjar Gretti at strjúka fast bak sitt. Þat var háttr í þann tíma, at eldaskálar váru storir á bœjum. Sátu menn þar við langelda á öptnum. Þar váru borð sett fyrir menn, ok siðan sváfu menn upp frá eldunum. Konur unnu þar ok tó á daginn. Þat var eitt kveld, at Grettir skyldi hrífa bak Ásmundar, at karl mælti: nú mantu verða af þèr at draga slenit, mannskræfan, segir hann. Grettir segir: illt er at eggja úbilgjarnan. Ásmundr mælti: aldri er dugr í þèr. Grettir sèr nú, hvar stóðu ullkambar í setinu; tekr kambinn, ok lætr ganga ofan eptir baki Ásmundar. Hann hljóp upp, ok varð óðr við, ok vildi ljósta Gretti með staf sínum, en hann skauzt undan; þá kvam húsfreyja at, ok spurði, hvat þeir ættist við. Grettir kvað þá vísu þessa: Mik vill menja stökkvir (mjök kenni ek þess) brenna, (hoddagrund!) á höndum (höfugt ráð er þat) báðum. Læt ek á hringa hreyti, (hörgerðr!) tekit verða (gjör sè ek gildra sára gögl) úskornum nöglum. Illa þótti húsfreyju, er Grettir hafði þetta til bragðs tekit, ok kvað hann eigi fyrirleitinn verða mundu. Eigi batnaði frændsemi þeirra Ásmundar við þetta. Nökkurri stundu síðar talaði Ásmunðr til, at Grettir skyldi geyma hrossa hans. Grettir kvað sèr þat betra þikkja, enn bakeldagjörðin. Þá skaltu svá at fara, sagði Ásmundr, sem ek býð þèr. Hryssu á ek bleikalótta, er ek kalla Keingálu; hón er svá vís at um veðráttu ok vatnagang, at þat man aldri bresta, at þá man hríð eptir koma, ef hón vill eigi á jörð ganga; þá skaltu byrgja í húsi hrossin, en halda þeim norðr á hálsinn, þegar er vetr leggr á; þœtti mèr þurfa, at þú leystir þetta verk betr af hendi, en þau tvau, sem áðr hefi ek skipat þèr. Grettir svarar: þetta er kalt verk ok karlmannligt; en illt þykir mèr at treysta mèrrinni, því at þat veit ek öngvan fyrr gjört hafa. Nú tekr Grettir við hrossageymslunni, ok leið svá fram yfir jól; þá gjörði á kulda mikla með snjófum ok illt til jarða. Grettir var lítt settr at klædum, en maðr lítt harðnaðr; tók hann nú at kala, en Keingála stóð á, þar sem mest var svæðit, í hverju illviðri; aldri kvam hón svá snemma í haga, at hón myndi heim ganga fyrir dagsetr. Grettir hugsar þá, at hann skal gjöra eitthvert þat bellibragð, at Keingálu yrði goldit fyrir útiganginn. Þat var einn morgin snemma, at Grettir kvam til hrossahúss, lýkr upp, ok stóð Keingála fyrir stalli; því at þótt hrossum væri fóðr gefit, þeim er með henni váru, þá hafði hón þat ein. Nú fór Grettir upp á bak henni; hann hafði hvassan kníf í hendi, ok rekr um þverar herðar Keingálu, ok lætr svá ganga aptr tveim megin hryggjar. Hrossit bregðr nú við hart, því at þat var feitt ok fœlit; eyss svá, at hófarnir brustu í veggjunum. Grettir fèll af baki; ok er hann kvamst á fœtr, leitar hann til bakferðar; er þeirra viðreign en snarpasta, ok svá lýkr, at hann flær af henni alla baklengjuna aptr á lend; rekr síðan út hrossin, ok til haga. Eigi vildi Keingála bíta, nema til baksins; en er skammt var af hádegi, bregðr hón við, ok hleypr heim til húss. Grettir byrgir nú húsit, ok gengr heim. Ásmundr spyrr Gretti, hvar hrossin væri. Grettir kvezt geymt hafa í húsi eptir vanda. Ásmundr segir, at þá myndi skammt til hríðar, er hrossin vildu eigi á standa í þvíliku veðri. Grettir svarar: skýzt þeim mörgum visdómrinn, er betri ván er at. Líðr nú af nóttin, ok kvam eigi hríðin. Rekr Grettir hrossin, ok þolir Keingála eigi í haga. Undarligt þótti Ásmundi þat, en veðráttu brá eigi úr því, sem áðr hafði verit. Enn þridjá morgun fór Ásmundr til hrossanna, ok at Keingálu, ok mælti: illa þyki mèr hrossin við hafa orðit at jafngóðum vetri; en þú mant sízt bregðast at bakinu, Bleikála. Verðr þat, er varir, sagði Grettir, ok svá hitt, er eigi varir. Ásmundr strauk bakit á hrossinu, ok fylgdi þar húðin. Hánum þótti undarligt, hví svá var orðit, ok kvað Gretti þessu valda mundu. Grettir glotti at, ok svaraði öngvu. Bóndi fór heim, ok var málóði mjök. Hann gekk til eldaskála, ok heyrði, at húsfreyja mælti: vel skyldi nú reynzt hafa hrossageymslan frænda míns. Ásmundr kvað vísu: Fyrst hefir flegna trausta (fær prettað mik Grettir; fljóð eru flest hin prúðu fullmálug) Keingálu. Víst man venja flestar vitr drengr af sèr lengi (hróðr nemi hrings hin fríða hlín) kvaðningar mínar. Husfreyja svarar: eigi veit ek, hvárt mèr þykir meir frá móti, at þú skipar hánum jafnan starfa, eða hitt, at hann leysir alla einn veg af hendi. Nú skal ok um enda gjört fyrir þat, sagði Ásmundr; en hafa skal hann viðrgjörning því verra. Telì þá hvárigir á aðra, sagði Grettir; ok svá fór fram um stund. Ásmundr lèt drepa Keingálu. Mörg bernskubrögð gjörði Grettir, þau sem eigi eru í sögu sett. Hann gjörðist nú mikill vexti; eigi vissu menn gjörla afl hans, því at hann var úglíminn; orti hann jafnan vísur ok kviðlinga, ok þótti heldr níðskældinn. Eigi lagðist hann í eldaskála, ok var fátalaðr lengstum. ## kap. 16 16. Þorkell krafla gjörðist nú gamall mjök; hann hafði Vatnsdœla goðorð, ok var höfðingi mikill. Hann var aldavin Ásmundar hærulangs, sem tengdum þeirra hœfði. Hann var því vanr, at ríða til Bjargs hvert vár, at sœkja þangat til kynnis; ok enn gjörði hann svá næsta vár eptir þat, sem áðr var sagt, at hann fór til Bjargs. Tóku þau Ásmundr ok Ásdis við hánum báðum höndum; var hann þar þrjár nætr, ok töluðu þeir mágar marga hluti milli sín. Þorkell spurði, hversu Ásmundi segði hugr um sonu sína, hverìr iðnarmenn þeir mundu verða. Ásmundr kvezt ætla, at Atli yrði búmaðr mikill, forsjáll ok fèmaðr. Þorkell svarar: þarfr maðr ok þèr líkr: en hvat segir þú af Gretti? Ásmundr mælti: af hánum er þat at segja, at hann man verða sterkr maðr ok ústýrilátr; þykkjumikill ok þungr hefir hann mèr orðit. Þorkell svarar: eigi er þat heillavænligt, mágr, sagði hann; en hversu skulum vit skipa um þingferð okkra í sumar? Ásmundr svarar: ek gjörumst þungfœrr, ok vilda ek sitja heima. Viltu at Atli fari fyrir þik? sagði Þorkell. Hann þykjumst ek eigi missa mega, segir Ásmundr, fyrir sakir starfa ok atdráttar, en Grettir vill ekki starfa; er hann svá viti borinn, at ek get, at hann kunni halda upp lögsögn fyrir mik með þinni umsjá. Þú skalt ráða, mágr, segir Þorkell. Reið hann nú heim, þá er hann var búinn, ok leysti Ásmundr hann burt með góðum gjöfum. Nökkuru síðar bjóst Þorkell heiman til þings; hann reið með 60 manna, fóru þeir allir með hánum, er í hans goðorði váru. Kemr hann til Bjargs, ok reið Grettir þaðan með hánum. Þeir riðu suðr heiði þá, er Tvídœgra heitir. Áfangar váru litlir á fjallinu, ok riðu þeir mikinn ofan í byggðina; ok er þeir kvámu ofan í Fljótstungu, þótti þeim mál at sofa, ok hleyptu beizlum af hestum sínum, ok lètu ganga með söðlum. Lágu þeir [langt á dag fram ok sváfu; en er þeir vöknuðu, svipuðust menn at hestum sínum; höfðu hestarnir sinn veg farit hverr þeirra, en sumir höfðu velzt. Grettir fann seinast sinn hest. Þat var þá háttr, at menn vistuðu sik sjálfir til þings, ok reiddu flestir máli um söðla sína. Söðull var undir kviði niðri á hesti Grettis, en í burt malrinn; ferr hann nú ok leitar, ok fann eigi; sèr hann nú, hvar maðr gengr, sá fór hart. Grettir spyrr, hverr þar fœri. Hann svarar, ok kvezt Skeggi heita, ok vera húskarl norðan ór Ási í Vatnsdal; er ek í ferð með Þorkeli bónda, sagði hann, en mèr hefir tekizt til gálausliga, ek hefi týnt vistamal mínum. Grettir svarar; eindœmin eru verst, ek hefi ok týnt mál þeim, er ek átti, ok leitum nú báðir samt. Þat líkaði Skeggja vel. Ganga þeir nú um hríð; en er minnst varði, tekr Skeggi á rás upp eptir móunum ok grípr þar upp malinn. Grettir sá, er hann laut, ok spyrr, hvat hann tók upp. Malinn minn, segir Skeggi. Hverìr bera þat fleiri, enn þú? sagði Grettir; ok lát mik sjá, því at margt er öðru líkt. Skeggi kvað öngvan mann taka af sèr, þat er hann ætti. Grettir þreif til málsins, ok toguðust þeir um hann, ok vildi sitt mál hvárrtveggi hafa. Undarliga ætli þèr, segir húskarlinn, þó menn sè eigi jafnstórauðgir allir, sem þèr, Vatnsdœlar, at menn muni eigi þora at halda á sinu fyrir yðr. Grettir kvað þetta eigi eptir mannvirðingu ganga, þótt hverr hefði þat, er ætti. Skeggi mælti: of fjarri er nú Auðunn at kyrkja þik, sem við knattleikinn. Vel er þat, sagði Grettir; en eigi mantu mik kyrkja, hvern veg sem hitt hefir verit. Skeggi greip þá öxi, ok hjó til Grettis; en er Grettir sá þat, þreif hann vinstri hendi öxarskaptit fyrir framan hendr Skeggja, svá hart, at þegar varð laus öxin. Grettir setti þá sömu öxi í höfuð hánum, svá at þegar stóð í heila; fèll húskarl þá dauðr til jarðar. Grettir tók malinn, ok kastar um söðul sinn. Hann reið síðan eptir förunautum sínum. Þorkell reið undan, því at hann vissi eigi, at þetta myndi til hafa borit. Menn söknuðu nú Skeggja ór flokkinum; en er Grettir fann þá, spyrja þeir hann, hvat hann vissi til Skeggja. Grettir kvað þá vísu: Hygg ek, at hjlóp til Skeggja hamartröll með för ramri (blóð var á gunnar gríði gráð) fyrir stunda áðan. Sú gein um haus hánum harðmynnt er lítt sparði (var ek hjá viðreign þeira) vígtenn, ok klauf enni. Þá hlupu fylgdarmenn Þorkels upp, ok sögðu eigi mundu tröll hafa tekit manninn um ljósan dag. Þorkell þagnaði, ok mælti síðan: önnur efni munu í vera, ok man Grettir hafa drepit hann; eða hvat bar til? Grettir segir þá allan áskilnað þeirra. Þorkell mælti: all-illa hefir þetta til tekizt, því at Skeggi var fenginn til fylgdar við mik, en maðr góðættaðr, ok man ek taka málit á þann hátt, at ek man bœta slíku, sem dœmt verðr, en sektum má ek eigi ráða; eru tveir kostir fyrir hendi við þik, Grettir, hvárt þú vilt heldr fara til þings, ok hætta á, hvern veg til tekst, eða hverfa hèr aptr. Grettir kjöri at fara til þings, ok svá var, at hann fór. Var þetta mál kært af erfingjum hins vegna. Gekk Þorkell til handsala, ok hèlt upp fèbótum; en Grettir skyldi vera sekr, ok vera útan þrjá vetr. En er þeir riðu af þingi höfðingjarnir, áðu þeir uppi undir Sleðaási, áðr enn þeir skildu; þá hóf Grettir stein þann, er þar liggr í grasinu, ok nú heitir Grettishaf. Þá gengu til margir menn, at sjá steininn, ok þótti þeim mikil furða, at svá ungr maðr skyldi hefja svá mikit bjarg. Reið Grettir heim til Bjargs, ok sagði frá ferðum sínum. Ásmundr tók lítt á, ok kvað hann óeirðarmann verða mundu. ## kap. 17 17. Hafliði hèt maðr, er bjó á Reyðarfelli á Hvítársíðu; hann var siglingamaðr ok átti skip í för; þat stóð uppi í Hvítá. Sá maðr var á skipi með hánum, er Bárðr hèt; hann átti konu unga ok fríða. Ásmundr sendi mann til Hafliða, at hann skyldi taka við Gretti, ok sjá um með hánum. Hafliði kvað sèr sagt, at maðrinn væri vanstilltr; en fyrir sakir vináttu þeirra Ásmundar tók hann við Gretti. Bjóst hann þá til utanferðar. Engi vildi Ásmundr fararefni fá hánum, útan hafnest ok lítið af vaðmálum. Grettir bað hann fá sèr vápn nökkut, Ásmundr svarar: eigi hefir þú mèr hlýðinn verit, veit ek ok eigi, hvat þú munir þat með vápnum vinna, er þarft er; man ek ok þau eigi til láta. Grettir mælti: þá er eigi þat at launa, sem eigi er gjört. Síðan skildu þeir feðgar með litlum kærleikum. Margir báðu hann vel fara, en fáir aptr koma. Móðir hans fygldi hánum á leið; ok áðr þau skildu, mælti hón svá: eigi ertu svá af garði gjörr, frændi, sem ek vilda, svá vel borinn maðr, sem þú ert; þyki mèr þat mest á skorta, at þú hefir ekki vápn, þat er neytt sè, en mèr segir svá hugr um, at þú munir þeirra við þurfa. Hón tók þá undan skikkju sinni sverd búit; þat var allgóðr gripr. Hón mælti þá: sverð þetta átti Jökull föðurfaðir minn ok hinir fyrri Vatnsdœlar, ok var þeim sigrsælt; vil ek nú gefa þèr sverðit, ok njót vel. Grettir þakkaði henni vel gjöfina, ok kvað sèr þetta betra þykkja, en aðrir fèmunir, þótt meiri væri. Síðan fór hann veg sinn, en Ásdís bað hánum margra virkta. Grettir reið suðr um heiði, ok lètti eigi fyrr enn hann kom súðr til skips. Hafliði tók vel við hánum; fann hann Gretti, ok spurði at fararefnum hans. Grettir kvað vísu: Hygg ek, at heiman bjuggu heldr auðigir snauðan, blakkþollr byrjar skikkju, beiðendr móins leiðar. Enn rèð orðskvið sanna auðnorn við mik fornan ern, at bezt er barni, benskóðs fyrir gjöf, móðir. Hafliði kvað þat sýnt, at henni var mest um hann hugat. Lètu þeir í haf, þegar þeir váru búnir ok byr gaf; ok er þeir kvámu út yfir grunn öll, undu þeir segl. Grettir gjörði sèr gróf undir bátinum, ok vildi þaðan hvergi hrœra sik, hvárki til austra, nè at segli at gjöra, ok ekki starfa, þat sem hann átti at skipi at gjöra til jafnadar við aðra menn; eigi vildi hann ok kaupa af sèr. Þeir sigldu suðr um Reykjanes, ok svá suðr fyrir land, ok er landit var horfit, fengu þeir rètt mikinn. Skipit var heldr lekt, ok þoldi illa rèttinn; fengu þeir vás mikit. Grettir lèt þá fjúka í kviðlinga; þat líkaði mönnum stórilla. Einn dag var þat, at veðr var bæði hvasst ok kallt; þá kölluðu sveinar, báðu Gretti nú duga: því at oss kólnar á klónum. Grettir leit upp, ok mælti: Happ er, ef hèr skal kropna hverr fingr á kyrpingum. Eigi fengu þeir af hánum starfann, en líkaði nú verr enn áðr, ok kváðu hann skyldu taka gjöld á sjalfum sèr fyrir níð sitt, ok lögleysu þá, er hann gjörði; þykkir þèr betra, sögðu þeir, at klappa um kviðinn á konu Bárðar stýrimanns, enn at gjöra skyldu þína á skipi, ok er slikt úþolanda. Veðrit gekk upp at eins; stóðu þeir þá í austri, svá at dœgrum skipti. Þeir heituðust þá við Gretti. Ok er Hafliði heyrði þetta, gekk hann þar at, er Grettir lá, ok mælti: eigi þykki mèr samkeypi yðvart kaupmanna gott; þú gjörir þeim úlög, en níðir þá á svá gjört ofan, en þeir heitast at steypa þèr fyrir borð. Nú er slikt útiltœkiligt. Hví munu þeir eigi ráða tiltektum sínum? segir Grettir; en þat vilda ek, at eptir dveldist einn eðr tveir hjá mèr, áðr enn ek ganga fyrir borð. Slikt er úgjöranda, segir Hafliði; man oss aldri vel gefa, ef þèr berist þetta fyrir; man ek leggja ráð til með þèr. Hvert er þat? sagði Grettir. Þeir finna at við þik, at þú níðir þá; nú vil ek, sagði Hafliði, at þú kveðir til mín nökkura níðvísu, ok má vera, at þeir umberi betr við þik. Aldri kveð ek til þín, sagði Grettir, utan gott; gjöri ek þik eigi líkan kyrpingum. Hafliði mælti: kveða má svá, at fegri sè vísan, ef grafin er, þótt fyrst sè eigi allfögr. Þetta hefi ek ok nœgst til, sagði Grettir. Hafliði fór til þeirra skipverja, þar sem þeir váru at ausa, ok mælti: mikit er erfiði yðvart, ok ván, at yðr líki illá við Gretti. Verri þykkja oss kviðlingar hans, enn hvetvetna annat, segja þeir. Hafliði mælti þá hátt: hann man ok illa af því fara um síðir; en er Grettir heyrði Hafliða ámæla sèr, kvað hann vísu: Annat var þá, er at inni át Hafliði drafla (hann þóttist þá heima) hvellr, at Reyðarfelli. Ok dagverðar darra dómskreytandi neytir tysvar tveggja nesja takreins degi einum. Kaupmönnum þótti all-illa, ok sögðu, at hann skyldi eigi til einskis göra, at níða Hafliða bónda. Hafliði mælti þá: nóga hefir Grettir verðleika til þess, þótt þèr gjörðut hánum nökkura smán, en eigi vil ek hafa sœmd mína í veði til móts við illgirni hans ok forsjáleysi; nú munu vær þessa eigi at sinni hefna, meðan vær erum í svá miklum háska staddir, en minnist þessa þá, er þèr komit á land, ef yðr líkar. Þeir svöruðu: man oss eigi mega, sem þèr? hvert man oss heldr bíta níð hans, enn þik? Hafliði bað þá svá gjöra. Þadan frá vönduðu skipverjar miklu miðr um kviðlinga, enn áðr. Þeir höfðu harda útivist ok langa; kvámu þá lekar at skipinu, tóku menn þá at lýjast mjök á erfiði. Stýrimannskona sú hin unga var því jafnan vön, at sauma at höndum Grettis, ok höfðu skipverjar þat mjök í fleymingi við hann. Hafliði gekk þar til, er Grettir lá, ok kvað vísu: Stattu upp ór gröf, Grettir! Grefr knörr hola vörru; minnstu á mál við svanna meginkátr hinn glaðláta. Fast hefir hrund at höndum, hörnauma, þèr saumat; skorð vill, at þú vel verðir við, meðan lönd eru niðri. Grettir stóð skjótt upp, ok kvað: Stöndum upp, þó at undir all-tíðum skip ríði; veit ek, at víf man láta verr, ef ek ligg á knerri. Því man öllungis illa aldygg kona hyggja hvít, ef hèr skal láta hvert sinn fyrir mik vinna. Síðan hljóp hann aptr til, þar er þeir váru at austrinum, ok spurði, hvat þeir vildu, at hann gjörði. Þeir sögðu, at hann lítið gott gjöra mundu. Hann sagði: munr er at mannsliði. Hafliði bað þá eigi neita liði hans; má vera, at hann þykist leysa sínar hendr, ef hann býðr lið sitt. Þá var eigi dœluaustr á hafskipum; kölluðu menn þat byttuaustr eðr stampaustr. Hann var bæði vássamr ok erfiðr; skyldi þar hafa byttur tvær; fór þá önnur niðr, er önnur fór upp. Sveinar báðu, at Grettir skyldi sökkva byttunum; kváðu nú reyna skyldu, hvat hann mætti. Hann segir, at lítil raun myndi bezt um þat. Ferr hann þá niðr ok sökkvir byttunum, ok váru þá fengnir til tveir at ausa til móts við hann; hèldust þeir eigi lengi við áðr þeir váru yfirkomnir af mœði; þá gengu til fjórir, ok fór allt á sömu leið. Svá segja sumir menn, at átta jusu þeir við hann, áðr enn lauk, var þá ok upp ausit skipit. Þaðan af skiptist mjök um orðalag kaupmanna við Gretti, því at þeir sá, hvat hann átti undir sèr fyrir afls sakir, var hann ok þaðan frá hinn frœknasti til liðs, hvers sem við þurfti. Berr þá nú austr í haf, lagu á myrkr mikil; fundu þeir eigi fyrr eina nótt, enn þeir sigldu upp á sker skipinu, svá at undan gekk undirhlutrinn; var þá hrundit bátnum, og fluttar af konur ok allt þat, er laust var. Þar var hólmr lítill skammt frá þeim, ok fœrðu þeir þangat föng sín, sem þeir komust við um nóttina, en er lýsa tók, áttu þeir um at tala, hvar þeir váru komnir; kenndust þeir þá við, sem áðr höfðu faril milli landa, at þeir váru komnir at Sunnmœri í Noregi. Þar var ein ey skammt frá þeim til meginlands, er heitir Haramsey, þar var byggð mikil í eyjunni; þar var ok lends manns ból. ## kap. 18 18. Þorfinnr hèt lendr maðr, sá er þar átti bú í eyjunni; hann var son Kárs hins gamla, er þar hafði lengi búit. Þorfinnr var höfðingi mikill; ok er alljóst var orðit, sáu menn til ór eyjunni, at kaupmenn váru nauðuliga staddir. Var þá sagt til Þorfinni; hann brá við skjótt, ok lèt setja fram karfa stóran, er hann átti; rèru sextán menn á borð. Þeir váru á karfanum nær þrjátigi manna; fóru til sem hvatast, ok burgu fè kaupmanna, en hafskipit sökk niðr; týndist þar mikit góðs. Þorfinnr flutti alla menn heim af skipinu til sín, váru þeir þar viku, ok þurrkuðu varning sinn. Síðan fóru kaupmenn suðr í land, ok eru þeir ór sögunni Grettir var eptir hjá Þorfinni, ok lèt lítið um sik; var fátalaðr lengstum. Þorfinnr lèt gefa hánum mat, ok gaf sèr eigi mikit at hánum. Grettir var hánum úfylgjusamr, ok vildi eigi ganga með hánum úti á daginn; þat líkaði illa Þorfinni, en nennti þó eigi at kviðja hánum mat. Þorfinnr var hýbýlaprúðr ok gledimaðr mikill; vildi hann ok, at aðrir menn væri glaðir. Grettir var húsgöngull, ok fór á aðra bœi þar í eynni. Auðunn hèt maðr, er bjó þar, sem heitir á Vindheimi; þangat fór Grettir dagliga, ok gjörði sèr kært við hann; sat Grettir þar jafnan á dag fram. Þat var eitt kveld harðla síð, er Grettir bjóst heim at ganga, at hann sá eld mikinn gjósa upp á nesi því, er norðr var frá bœ Auðunar. Grettir spurði eptir, hvat nýjungu þat væri. Auðunn kvað hánum eigi á liggja þat at vita. Þat myndi mælt, sagði Grettir, ef slíkt sæist á váru landi, at þar brynni af fè. Bóndi svarar: sá einn man fyrir þeim eldi ráða, at eigi man gagn í um at forvitnast. Þó vil ek vita, segir Grettir. Þar á nesinu stendr haugr, segir Auðunn, stórr ok sterkligr, en þar var í lagðr Kárr hinn gamli, faðir Þorfinns; áttu þeir feðgar fyrst eitt bóndaból í eynni, en síðan Kárr dó, hefir hann svá aptr gengit, at hann hefir eytt á burt öllum bœndum þeim, er hèr áttu jarðir, svá at nú á Þorfinnr einn alla eyna, ok engum verðr þeim mein at þessu, er Þorfinnr heldr hendi yfir. Grettir kvað hann vel hafa sagt; man ek hèr koma á morgun, ok lát til reiðu graftól. Lèt ek þik, segir Auðunn, at fást þar við, því at ek veit, at Þorfinnr man fjandskap á þik leggja. Grettir kvezt hætta mundu á þat. Nú leið af nóttin; kemr Grettir þar snemma, váru þá til reiðu graftólin. Ferr bóndi með hánum til haugsins. Grettir braut nú hauginn, ok var at mikilvirkr; lèttir eigi fyrr, enn hann kemr at viðum, var þá mjök áliðinn dagrinn; síðan reif hann upp viðuna. Auðunn latti hann þá mjök at ganga í hauginn. Grettir bað hann geyma festar, en ek man forvitnast, hvat hèr býr fyrir. Gekk Grettir þá í hauginn; var þar myrkt ok þeygi þefgott. Leitast hann nú fyrir, hversu háttað var; hann fann hestbein, ok síðan drap hann sèr við stólbrúði, ok fann at þar sat maðr á stóli. Þar var fè mikil í gulli ok silfri borit saman, ok einn kistill settr undir fœtr hánum, fullr af silfri. Grettir tók petta fè allt, ok bar til festar, ok er hann gekk utar eptir hauginum, var gripit til hans fast; lèt hann þá laust fèit, en rèzt í mót þeim, ok tókust þeir þá til heldr úþyrmiliga. Gekk nú upp allt þat, er fyrir varð; sótti haugbúinn með kappi. Grettir fór undan lengi, ok þar kemr, at hann sèr, at eigi man duga at hlífast við. Sparir nú hvárrgi annan; fœrast þeir þangat, sem hestbeinin váru, kipptust þeir þar um lengi, ok fóru ýmsir á knè, en svá lauk, at haugbúinn fèll á bak aptr, ok varð af því dynkr mikill; ljóp Auðunn frá festarhaldinu, ok ætlaði, at Grettir myndi dauðr. Grettir brá nú sverðinu Jökuls-naut, ok hjó á hálsinn haugbúanum, svá at af tók höfuðit; setti hann þat við þjó hánum, gekk síðan til festar með fèit, ok var Auðunn allr í brutu; varð hann þá at handstyrkja upp festina. Hann hafði knýtt fènu í snœri, ok dróg þat upp síðan. Grettir var orðinn stirðr mjök af sameign þeirra Kárs; snýr nú heim til bœjar Þorfinns með fèit; þá var fólk allt undir borð komit. Þorfinnr hvessti á Gretti augun, er hann kom í drykkjustofuna, ok spurði, hvat hann ætti svá nauðsynligt at starfa, at hann geymdi eigi hátta með öðrum mönnum. Grettir mælti, margt er smátt, þat er til berr á síðkveldum. Lagði hann þá fram á borðit fè þat allt, er hann hafði tekit ór hauginum. Einn gripr var sá, er Gretti stóðu mest augu til; þat var sax eitt, svá gott vápn, at aldri kvezt hann sèt hafa betra; þat lèt hann síðast fram. Þorfinnr varð lèttbrúnn við, er hann sá saxit, því at þat var menjagripr þeirra, ok hafði aldri ór ætt gengit. Hvaðan kom þèr fè þetta? sagði Þorfinnr. Grettir kvað vísu: Mèr hefir-a brugðizt, báru blikrýrandi, (at skýru brátt spyrì bragnar þetta) bauga ván í haugi. Þó sè ek hitt, at hrotta hriðullr muni síðan fár at Fáfnis mýri fullteitr þinnig leita Þorfinnr svarar: eigi man þèr allt í augu blœða, ok engan hefir þessa fýst fyrr, at brjóta hauginn; en fyrir því, at ek veit, at þat fè er illa komit, er fólgit er í jörðu eðr í hauga borit, þá man ek eigi gefa þèr hèr skuld fyrir, með því at þú fœrðir mèr; eðr hvar náðir þú saxinu góða? Grettir svaraði, ok kvað: Fèkk ek í firna dökkum (fèll draugr) tekit haugi sax, þat er seggja vexir sár, hyrlestir báru. Ok skýldi mèr aldri, álms, dýrr logi hjálma, ýtum hættr, ef ek ætta, angrs, hendi firr ganga. Þorfinnr svarar: vel er til mælt, en sýna skaltu nökkut aðr, þat er frægð þykki í vera, enn ek gefi þèr saxit, því at þat fèkk ek aldri af feðr mínum, meðan hann lifði. Grettir svarar: eigi má vita, hverjum at mestu gagni kemr, um þat er lýkr. Þorfinnr tók við fènu, ok geymdi saxit hjá sæng sinni. Leið svá vetrinn framan til jóla, at eigi bar fleira til frásagna. ## kap. 19 19. Þetta sumar hit næsta áðr bjóst Eiríkr jarl Hákonarson ór landi vestr til Englands, á fund Knúts konungs hins ríka, mágs síns, en hann setti eptir til ríkis í Noregi Hákon son sinn, ok fèkk hann í hendr Sveini jarli bróður sínum til forsjá ok ríkisstjórnar, því at Hákon var barn at aldri. En áðr Eiríkr jarl fór ór landi, stefndi hann til sín lendum mönnum ok ríkum bóndum; töluðu þeir margt um lög ok landsskipan, því at Eiríkr jarl var stjórnsamr; þótti mönnum þat mikill úsiðr í landinu, at úthlaupsmenn eðr berserkir skoruðu á hólm göfga menn til fjár eðr kvenna; skyldu hvárir úgildir falla, sem fèllu fyrir öðrum; fengu margir af þessu smán ok fjármissu, en sumir líftjón með öllu, ok því tók Eiríkr jarl af allar hólmgöngur í Noregi; hann gerði ok útlaga alla ránsmenn ok berserki, þá sem með úspektir fóru. Var í þessarri skipan ok rádagjörð með jarli Þorfinnr Kársson ór Haramsey, því at hann var vitr maðr ok kærr vinr jarlanna. Tveir brœðr eru nefndir til, at verstir váru; hèt annarr Þórir þömb, en annarr Ögmundr illi; þeir váru háleygskir at ætt, meiri ok sterkari enn aðrir menn; þeir gengu berserksgang, ok eirðu engu, þegar þeir reiddust; þeir tóku á burt konur manna, ok höfðu við hönd sèr viku eðr hálfan mánuð, ok fœrðu síðan aptr þeim, sera átta; þeir ræntu, hvar sem þeir kómu, eðr gjörðu aðrar úspektir. Eiríkr jarl gerði þá útlæga fyrir endilangan Noreg; gekk Þorfinnr mest manna fyrir sekt þeirra; þóttust þeir hánum eiga fullan fjandskap at gjalda. Síðan fór jarl ór landi, sem segir í sögu hans, en Sveinn jarl hafði yfirvald í Noregi ok ríki. Þorfinnr fór heim til bús síns, ok sat heima mjök til jóla, sem fyrr er sagt. Í móti jólum býst Þórfinnr at fara til bús síns, þangat sem heitir í Slysfirði; þat er á meginlandi. Hafði hann boðit þangat mörgum vinum sínum. Húsfreyja Þorfinns mátti eigi fara með bónda, því at dóttir þeirra frumvaxta lá sjúk, ok váru þær báðar heima. Grettir var heima ok húskarlar átta. Þorfinnr fór nú við þrjátigi frelsingja til jólaveizlunnar; var þar hinn mesti mannfagnaðr ok gleði. Nú kemr atfangadagr jóla; þá var veðr bjart ok kyrrt. Grettir var lengstum úti um daginn, ok sá, at skip fóru suðr ok norðr með landi, því at hverr sótti til annars, þangat sem samdrykkjan var sett. Bóndadóttur var þá batnat, svá at hón gekk með móður sinni. Leið nú á daginn; þá sá Grettir, at skip rèri at eynni; þat var eigi mikit, ok skarat skjöldum milli stafna, skipit var steint fyrir ofan sjá. Þeir rèru knáliga, ok stefndu at naustum Þorfinns; ok er skipit kenndi niðr, hlupu þeir fyrir borð, sem á váru. Grettir hafði tölu á mönnum þessum, at þeir váru tólf saman. Eigi þótti hánum þeir friðliga láta; þeir tóku upp skip sitt ok bára af sjá; eptir þat hlupu þeir at naustinu; þar stóð inni karfinn Þorfinns sá hinn stóri, hann settu aldri færri menn á sjó, enn 30, en þeir tólf rykktu hánum þegar fram á fjörugrjótið; síðan toku þeir upp sitt skip, ok báru inn í naustið. Þá þóttist Grettir sjá, at þeir myndi ætla at bjóða sèr sjálfir beina; hann gekk þá til móts við þá ok fagnaði þeim vel, ok spyrr, hverìr þeir væri, eðr hversu formaðr þeirra hèt. Sá svarar skjótt, er til var mælt, ok kvezt Þórir heita, ok kallaðr þömb, ok bróðir hans Ögmundr ok aðrir kompánar þeirra; væntir ek, sagði Þórir, at Þorfinnr húsbóndi yðvarr hafi heyrt vár getið; eðr hvárt er hann heima? Grettir svarar: gæfumenn miklir munu þèr vera, því at þèr hafit hèr góða atkvámu, ef þeir eru mennirnir, sem ek ætla; bóndi er heiman farinn með all á heimamenn, þá sem frjálsir eru, ok ætlar eigi heim fyrr enn á bak jólunum; húsfreyja er heima ok bóndadóttir, ok ef ek þœttumst nökkurn mótgang eíga at gjalda, þá vilda ek þann veg helzt at koma, því at hèr er hvetvetna þat, er hafa þarf, bæði öl ok annarr fagnaðr. Þórir þagði, meðan Grettir lèt ganga töluna; síðan mælti hann til Ögmundar: fór nökkut fjarri því, sem ek gat til? sagði hann; ok væri mèr þat í hug at hefna Þorfinni, er hann hefir gjört oss útlaga; er þessi maðr ok góðr af tíðindum, þurfum vèr eigi at togast eptir orðum við hann. Orða sinna á hverr ráð, sagði Grettir, ok gjöra skal ek yðr slíkan forbeina, sem ek má, ok gangit heim með mèr. Þeir báðu hann hafa þökk fyrir, kváðust hans boði hlíta mundu; en er þeir kvámu heim at bœnum, tók Grettir í hönd Þóri, ok leiddi hann til stofu; Grettir var þá málreifr mjök. Húsfreyja var í stofunni, ok lèt tjalda hana ok búast um vel, en er hón heyrði til Grettis, nam hón staðar á gólfinu, ok spyrr, hverjum Grettir fagnaði svá alvarliga. Hann svarar: þat er ráð, húsfreyja, at taka vel við gestum; hèr er kominn Þórir bóndi þömb ok þeir tólf saman, ok ætla hèr at sitja um jólin, er þat allgott, því at vær áttum heldr fámennt áðr. Hón svarar: eigi tel ek þá með bóndúm eðr góðum mönnum, því at þeir eru hinir verstu ránsmenn ok illvirkjar; vilda ek gjarna hafa gefit til mikinn hlut eigu minnar, at þeir hefði hèr eigi komit í þetta sinn; launar þú ok illa Þorfinni fyrir þat, er hann tók þik af skipbroti fèlausan, ok hefir haldit þik í vetr sem frjálsan mann. Grettir svarar: betra er nú fyrst at taka vásklæði af gestunum, enn at ámæla mèr; þess man lengi kostr. Þórir mælti þá: ver eigi stygg, húsfreyja; engi missir skal þèr í verða, þó at bóndi sè eigi heima, því at fá skal mann í stað hans, ok svá dóttur þinni ok öllum heimakonum. Slíkt er karlmannliga talat, sagði Grettir; mega þær þá eigi yfir sinn hlut sjá. Nú stukka fram konur allar, ok slo á þær úhug miklum ok gráti. Grettir mælti til berserkjanna: selìt mèr þat í hendr, sem þèr vilìt af leggja, vápn ok vásklæði, því at eigi man oss fólkit stýrilátt, meðan þat er óhrætt. Þórir kvazt eigi hirða, hvat konur nögguðu, en mikinn mun eigu vèr at gjöra þín eðr annarra heimamanna; lízt mèr, sem vèr munun þik hafa at trúnaðarmanni. Sjái þèr fyrir því, sagði Grettir, en eigi gjöri ek mèr alla menn jafna. Síðan lögðu þeir af flestöll vápn. Eptir þat mælti Grettir: ráðligt þykkir mèr, at þèr farit til borðs, ok drekkit nökkut, því at yðr man þyrsta af róðrinum. Þeir kváðust þess álbunir, en sögðu sèr úkunnigt til kjallara. Grettir spyrr, hvárt þeir vildi hlíta hans forsjá ok umgangi. Berserkirnir lètust þat gjarna vilja. Grettir ferr til ok sœkir öl, ok gefr þeim at drekka. Þeir váru mjök móðir, ok sulgu stórum, lætr hann úspart ölit, þat er áfengast var til, ok gekk því lengi, hann segir þeim ok margar kátligir sögur. Varð af þessu öllu saman háreysti til þeirra at heyra. Eigi fýsti heimamenn til þeirra at koma. Þá mælti Þórir: eigi hefi ek þann mann fundit úkunnan, er svá vel vildi við oss gjöra, sem þessi maðr, eðr hver laun viltu af oss fèlögum þiggja fyrir þína þjónustu? Grettir svarar: eigi ætla ek hèr til launa fyrir at svá gjörvu, en ef vèr erum þvílíkir virir, þá er þèr farit á burt, sem nú horfist á, þá man ek ráðast til lags með yðr, en þó at ek mega minna, enn einhverr yðar, þá man ek eigi letja stórræðanna. Þeir urðu mjök glaðir við, ok vildu þegar binda fèlag sitt með fastmælum. Grettir kvað þat eigi skyldu; því at þat er satt, sem mælt er, at öl er annarr maðr; ok skal eigi bráðabug at þessu gjöra, framar enn áðr hefi ek sagt; erum vèr litlir skapdeildarmenn hvárirtveggja. Þeir sögðust eigi ætla þessu at bregða. Leið nú á kveldit, svá at mjök tók at myrkva; þá sèr Grettir, at þeir gjörast mœddir nökkut af drykknum. Hann mælti þá: þykkir yðr eigi mál at fara til svefns? Þórir kvað svá vera skyldu, ok skal efna þat, er ek hèt húsfreyju. Grettir gekk fram, ok mælti hátt: gangit til sængr, konur, segir hann; svá vill Þórir bóndi skipa. Þær báðu hánum ills á móti; var hinn mesti úlfaþytr til þeirra at heyra. Berserkirnir kvámu fram í þessu. Grettir mælti: göngum út, ok man ek sýna yðr fatabúr Þorfinns. Þeir lètu þat leiðast. Kvámu þeir at útibúri ákafliga stóru; þar váru á útidyrr, ok sterkr láss fyrir; þat var allsterkt hús. Þar var hjá salerni mikit ok sterkt, ok eitt skjaldþili milli húsanna; húsin stóðu hátt, ok var nökkut rið upp at ganga. Berserkirnir gjörðust nú umfangsmiklir, ok skotruðu Gretti; hann fór undan í flœmingi; ok er þeim var minnst ván, hljóp hann út ór húsinu, ok greip í hespuna, ok rekr aptr húsit ok setr lás fyrir. Þórir ok hans fèlagar ætluðu fyrst at svarfazt myndi aptr hafa hurðin, ok gáfu sèr ekki at; þeir höfðu ljós hjá sèr, því at Grettir hafði sýnt þeim marga gripi, þá er Þorfinnr átti, litu þeir þar á um stund. Grettir flýtir ferðinni heim at bœnum; ok þegar hann kemr í dyrnar, kallar hann hátt, ok spyrr, hvar húsfreyja væri. Hón þagði, því at hón þorði eigi at svara. Hann mælti: hèr er næsta veiðarefni; eðr eru nökkur vápn, þau sem neyt eru? Hón svarar: eru vápnin, en eigi veit ek, til hvers þèr koma. Tölum síðar um þat, segir hann; dugi nú hverr sem má, eigi man síðar vænna. Húsfreyja mælti: nú væri guð í garði, ef nökkut mætti um bœtast várn hag; yfir sæng Þorfinns hangir krókaspjótið stóra, er átt hefir Kárr hinn gamli; þar er ok hjálmr ok brynja, ok saxit góða, ok munu eigi bila vápnin, ef þèr dugir hugrinn. Grettir þrífr hjálminn ok spjótid, en gyrðir sik með saxinu, ok gengr út skjótt. Husfreyja kallar á húskarla, ok bað þá fylgja svá góðum dreng. Þeir hlupu til vápna fjórir, en aðrir fjórir þorðu hvergi nærri at koma. Nú er at segja frá berserkjunum, at þeim þótti Gretti dveljast aptrkváman. Grunar þá nú, hvárt eigi muni vera svik í, hlaupa þeir á hurðina, ok finna, at hón var læst; treysla nú á timbrveggina, svá brakar í hverju trè. Hèr kemr um síðir, at þeir fá brotið skjaldþilit, ok kvámust svá fram í gangrúmit, ok þar út á ríðit; kemr á þá berserksgangr, ok grenja sem hundar. I því bili kvam Grettir at; hann tvíhenti spjótið á Þóri miðjum, er hann ætlaði ofan fyrir riðit, svá þegar gekk í gegnum hann. Fjöðrin var bæði löng ok breið á spjótinu. Ögmundr illi gekk nær Þóri, ok bratt hánum á lagit, svá allt gekk upp at krókunum; stóð þá spjótið út um herðarnar á Þóri, ok svá framan í brjóstið á Ögmundi; steyptust þeir báðir dauðir af spjótinu. Þá hljóp þar hverr út af riðinu, sem kominn var. Grettir sótti at sèrhverjum, gjörði ýmist, at hann hjó með saxinu, eða lagði með spjótinu, en þeir vörðust með trjám, er lágu á vellinum, ok öllu því, er þeir fengu til; var þat hin mesta mannhætta, at fást við þá, fyrir afls sakir, þó at þeir hefði eigi vápn, Grettir drap þá tvá af Háleygjum þar í túninu. Húskarlar fjórir kvámu þá at; höfðu þeir eigi ásáttir orðit, hver vápn at hverr skyldi hafa; sóttu þá at, þegar berserkirnir hörfuðu undan, en er þeir snèrust á mót, hrukku húskarlar upp undir húsin. Sex fèllu þar víkingar, ok varð Grettir banamaðr allra. Síðan leituðu aðrir sex undan; bárust þeir þá ofan at naustinu ok inn í naustið; vörðust þeir þá með árum. Fèkk Grettir þá stór högg af þeim, svá at við meiðingum var búit. Húskarlar fóru þá heim, ok sögðu mikit af framgöngu sinni. Húsfreyja bað þá vita, hvat af Gretti yrði, en þat fèkkst eigi af þeim. Tvá drap Grettir í naustinu, en fjórir kvámust út hjá hánum. Fóru þá sinn veg hvárir tveir; hann elti þá, sem nær hánum váru. Gjörði nú myrkt af nótt. Þeir hlupu í kornblöðu nökkura á þeim bœ, sem fyrr var nefndur, er á Vindheimi hèt. Þar áttust þeir lengi við, en um síðir drap Grettir báða; var hann þá ákafliga móðr ok stirðr, en mikit var af nótt; veðr gerði kalt mjök með fjúki. Nennti hann þá eigi at leita víkinganna þeirra tveggja, er þá váru eptir. Gekk hann nú heim til bœjar. Húsfreyja lèt kveikja ljós í hinum efstum loptum við gluggana, at hann hefði þat til leiðarvísis. Var ok svá, at hann fat af því heim, er hann sá ljósit. En er hann kvam í dyrnar, gekk húsfreyja at hánum, ok bað hann vera velkominn; ok hefir þú, segir hón, mikla frægð unnit, ok leyst mik ok hjú mín frá þeirri skemmd, er vèr hefðim aldri bót fengit, nema þú hefðir borgit oss. Grettir svarar: ek þikjumst nú mjök hinn sami, ok í kveld, er þèr töluðut hrakligast við mik. Húsfreyja mælti svá: vær vissum eigi, at þú værir slíkr afreksmaðr, sem nú höfum vèr reynt; skal þèr allt sjálfboðit innanbœjar, þat sem ek hefi til at veita, en þèr sœmd í at þiggja, en mik varir, at Þorfinnr launi þèr þó betr, er hann kemr heim. Grettir svarar: lítils man nú við þurfa fyrst um launin, en þiggja man ek boð þitt, þar til er bóndi kemr heim; en þess væntir mik, at þèr megit sofa í náðum fyrir berserkjunum. Grettir drakk lítið um kveldit, ok lá með vápnum sínum um nóttina. Um morgininn þegar lýsa tók, var mönnum saman stefnt um eyna; var þá farit at leita berserkjanna, þeirra sem undan höfðu komizt um kveldit. Þeir fundust at áliðnum degi undir einum steini, ok váru þá dauðir af kulda ok sárum. Síðan váru þeir fœrðir íflœðarurð eina, ok dysjaðir þar. Eptir þat fóru þeir heim, ok þóttust eyjarskeggjar í frið þegnir. Grettir kvað vísu þessa, er hann kvam heim til húsfreyju: Tólf höfum gröf hjá gjálfri gunnelds búit runnum; einn nam ek öllum vinna útrauðr bráðan dauða. Hver munu gild of gjörvast, (gulls vel-borin selja) verk, þau er einn fær orkat (ítr), ef slík eru lítil? Húsfreyja mælti: víst ertu fárra manna líki, þeirra sem nú eru uppi. Setr hón hann í öndugi, ok gjörði til hans alla hluti vel. Leið nú svá fram, unz Þorfinns var heim ván. ## kap. 21 21. Björn hèt maðr, er þar var á vist með Þorkeli; hann var ákafamaðr í lyndi ok góðrar ættar, skyldr nökkut Þorkeli. Eigi var hann vinsæll maðr af alþýðu, því at hann afflutti mjök fyrir þeira mönnum, er váru með Þorkeli; kvam hann svá mörgum á brott. Fátt kvam á með þeim Gretti; þótti Birni hann lítils verðr hjá sèr, en Grettir var útillátssamr, ok kvam til hverúðar með þeim. Björn var hávaðamaðr mikill, ok gjörði um sik mikit; fylgdu hánum at því margir ungir menn, ok höfðu þeir opt á kveldum slentr mikit úti. Þat bar til á öndverðum vetri, at híðbjörn einn grimmr hljóp ór híði sínu, ok varð svá grimmr, at hann eirði hvárki mönnum nè fè; ætluðu menn, at hann myndi vaknat hafa af háreysti því, er Björn hafði gjört með kumpánum sínum. Gjörðist dýrit svá illt viðfangs, at þat reif niðr hjörð fyrir mönnum; hafði Þorkell af þessu mestan skaða, því at hann var maðr ríkastr í þessu byggðarlagi. Á nökkurn dag kvaddi Þorkell til fylgdar menn sína, at leita, hvar híð bjarnarins væri; þeir fundu þat í sjáfarhömrum; var þar háfr klettr einn, ok hellisskúti framan í hamrinum einum, en einn stígr til at ganga[; bjarg var undir hellinum, ok urð við sjóinn; var þar víss bani því, er ofan hrapaði. Lá björninn í híðinu á daginn, en leitaði á burt jafnan er náttaði. Hèldu engar grindr fènu fyrir hánum. Kvámu þeir eigi hundum við. Þótti mönnum þetta hit mesta vandræði. Björn, frændi Þorkels, kvað vera at gjört hit mesta, er híðit var fundit; skal ek nú prófa, sagði hann, hversu leikr ferr með okkr nöfnum. Eigi lèt Grettir, sem hann vissi, hvat Björn talaði um þetta. Jafnan bar svá til á kveldum, þá er menn fóru at sofa, at Björn hvarf út. Þat var eina nátt, at Björn fór til híðsins; hann varð varr við, at dýrit var þar fyrir, ok grenjaði illiliga. Björn lagðist niðr við einstigit, ok hafði yfir sèr skjöldinn, ok ætlaði at bíða, þar til er dýrit leitaði á burt eptir vanda. Bessi hafði veðr af manninum, ok seinkaði heldr ferðinni. Björn syfjaði heldr mjök, þar sem hann lá, ok getr eigi vakat; ok í þessu ræðr dýrit ór híðinu; getr nú sèt, hvar maðrinn liggr, krœkir til hramminum, ok hnykkir af hánum skildinum, ok kastar ofan fyrir bjargit. Björn bregðr við hart, er hann vaknar, tekr hann til fóta ok hleypr heim; var þá búit við, at dýrit myndi grípa hann. Vissu þetta fèlagar hans, því at þeir höfðu njósn á um ferðir Bjarnar; fundu þeir skjöldinn um morgininn, ok gjörðu at þessu hit mesta gabb. Á jólum fór Þorkell sjálfr til híðsins, ok þeir átta saman; þar var þá Björn ok Grettir ok aðrir fylgdarmenn Þorkels. Grettir hafði yfir sèr loðkápu, ok lagði hana af sèr, meðan þeir sóttu at dýrinu. Þar var uhœgt á at sœkja, því eigi mátti við koma nema spjótalögum, ok heit hann þau af sèr. Björn eggjaði þá mjök til atsóknar, en þó gekk hann eigi svá nær, at hánum væri við nökkuru hætt; ok er minnst varði, þrífr Björn kápu Grettis, ok kastaði í híðit til bjarnarins. Ekki gátu þeir at gjört, ok hurfu aptr, er á leið daginn; en er Grettir bjóst heim at ganga, saknar hann feldar síns. Hann gat sèt, at björninn hafði drepit undir sik kápuna. Hann mælti þá: hverr hefir sveina gletzt við mik, ok kastat feldi mínum í híðit. Björn svarar: sá einn man þat gjört hafa, er þora man við at ganga. Grettir svarar: eigi legg ek slikt langt upp. Þá snèru þeir heim á leið; ok er þeir höfðu gengit um hríð, slitnaði hosnasterta Grettis. Þorkell bað þá bíða hans. Grettir kvað þess eigi þurfa. Þá mælti Björn: eigi þurfit þèr þat at ætla, at Grettir renni frá kápu sinni; man hann vilja hafa frægð af, ok drepa einn dýrit, þat er vèr höfum frá gengit átta; þá væri hann slíkr, sem hann er sagðr, en allslæliga hefir hann fram gengit í dag. Eigi veit ek, sagði Þorkell, hversu þèr ferr af, en eigi munu þit jafnir hreystimenn vera, ok legg þú fátt til hans. Björn kvað hvárnigan þeirra kjósa orð ór munni sèr. Nú bar leiti á milli; Grettir snèri þá aptr at einstiginu; var þá eigi at metast við áðra um atgöngu; hann brá þá sverðinu Jökulsnaut, en hann hafði hönk á meðalkaflanum á saxinu, ok smeygði á hönd sèr; því gerði hann svá, at hann þóttist heldr mega taka til þess, er hann vildi, ef laus væri höndin. Hann gekk þegar í einstigit; ok er dýrit sá manninn, hljóp þat upp með grimmd mikilli ok í móti Gretti, ok laust til hans með hramminum, þeim er firr var berginu. Grettir hjó í móti með sverðinu, ok kvam á hramminn fyrir ofan klœrnar, ok tók þar af. Þá vildi dýrit ljósta með þeim fœtinum, sem heill var, ok skauzt á stúfinn, ok varð hann lægri, enn hann ætlaði, ok fèll þá dýrit í fang Gretti. Hann þrífr þá meðal hlusta dýrinu, ok hèlt því frá sèr, svá þat náði eigi at bíta hann. Svá hefir Grettir sagt, at hann þóttist þá aflraun mesta gjört hafa, at halda dýrinu; en með því at dýrit brauzt um fast, en rúmit lítið, þá ruku þeir báðir ofan fyrir bjargit. Nú var dýrið þyngra, ok kvam þat fyrr niðr á úrðina; varð Grettir þá efri, en dýrit lamdist þá mjök þeim megin, sem niðr vissi. Grettir þrífr þá til saxins, ok lagði björninn til hjartans, ok var þat hans bani. Eptir þat fór hann heim, ok tók feld sinn, ok var hann allr rifinn í sundr. Hann hafði með sèr þat er hann hafði höggvit af hramminum. Þorkell sat at drykkju, þá er Grettir kvam í stofuna; hlógu þeir at feldarslitrinu, er Grettir hafði yfir vèr. Hann setr nú upp á borðit þat er hann hafði höggvit af hramminum. Þorkell mælti: hvar er nú Björn frændi minn? aldri sá ek þèr svá bíta járnin, ok vil ek, at þú bjóðir Gretti sœmd fyrir þessa svívirðing, sem þú hefir til hans gjört. Björn kvað þat frestast mundu; ok hirði ek aldri, hvárt hánum likar vel eða illa. Grettir kvað vísu þessa: Opt kvam heim í húmi, hræddr þá engum blœddi, sá er vetrliða vitja vígnjörðr í haust gjörði. Sá engi mik sitja síð fyrir bjarnar híði; þó kvam ek ullar otra út ór helliskúta. Bæði er, sagði Bjorn, at þú hefir vel fram gengit, enda berr þú okkr úlíkt söguna; skil ek, at þú mant þykjast mèr þessa sneið stinga. Þorkell mælti: þat vilda ek, Grettir, sagði hann, at þú hefnir þín eigi á Birni, en ek man bœta fyrir hann fullum manngjöldum, ok sè þit sáttir. Björn kvað hann verja mega betr fè sínu, enn bœta fyrir þetta; þykir mèr þat ráð, at hèr hafi eik, þat er af annarri skefr, er við Grettir eigumst við. Grettir kvað sèr þat allvel líka. Þá mantu, Grettir, sagði Þorkell, gjöra þat fyrir mína skuld, at gera eigi á hluta Bjarnar, á meðan þit erut hjá mèr. Þat skal vera, sagði Grettir. Björn kvazt úhræddr ganga skyldu fyrir Gretti, hvar sem þeir fyndist. Grettir glotti at, en vildi eigi þiggja fèit fyrir Björn, ok váru þeir þar um vetrinn. ## kap. 22 22. Um várit fór Grettir norðr í Vága með byrðingsmönnum; skildu þeir Þorkell með vináttu; en Björn fór vestr til Englands, ok var fyrir skipi Þorkels, því er þangat fór. Hafðist Björn þar við um sumarit, ok keypti til handa Þorkeli þá hluti, sem hann hafði hánum um boðit. Sigldi hann vestan, er á leið haustið. Grettir var í Vágum til þess, er flotinn leysti. Siðan sigldi hann norðan með byrðingsmönnum nökkurum, þar til er þeir kvámu í höfn þá, er í Gaulkum heitir; þat er fyrir Þrándheims munni, ok tjölduðu þar yfir sèr; ok er þeir höfðu um búizt, sigldi skip at höfninni sunnan fyrir land. Þeir kenndu brátt, at þat var Englandsfar. Þessir lögðu at utar við ströndina, og gengu á land. Grettir ok hans fèlagar viku til móts við þá; en er þeir fundust, sèr Grettir, at Björn er þar í liði, ok mælti: þat er vel, at vit höfum hèr fundizt; munn vit nú taka til hinna fornu greina okkarra; vil ek nú reyna, hvárr okkar meira má. Björn kvað sèr þat fornt vera; en ef þat hefir nökkut verit, þá vil ek bœta, svá at þú þykist vel haldinn af. Grettir kvað þá vísu: Ígultanna gat ek unnit (orð lèk á því forðum); feld reif hart af höldi hugstríðr meginsíðan. Baugs olli því bellinn baldr, en nú skal gjalda, (opt þykkjumst ek ekki allhœlinn) í kappmælum. Björn sagði bœtt hafa verit fyrir stœrri sakir, enn þessar. Grettir kvað fá til hafa orðit, at gera sèr öfundarbrögð, enda lèzt hann aldri fè hafa á tekit, ok sagði, at enn myndi svá fara; skulu vit báðir eigi hèðan heilir ganga, ef ek má ráða; legg ek nú bleyðiorð á bak þèr, ef þú þorir eigi at berjast. Björn sá nú, at hánum tjáði eigi undan at mælast; tók nú vápn sín ok gekk á land. Síðan hlupust þeir at, ok börðust, ok eigi lengi, áðr enn Björn varð sárr, ok því næst fèll hann dauðr til jarðar. En er þat sá fylgdarmenn Bjarnar, gengu þeir á skip sitt; snèru norðr með landi til móts við Þorkel, ok sögðu hánum þenna atburð. Hann kvað þat eigi fyrr hafa fram komit, enn ván var at. Brátt eptir þetta fór Þorkell suðr til Þrándheims, ok fann þar Svein jarl. Grettir fór suðr á Mœri eptir víg Bjarnar, ok hitti Þorfinn vin sinn, ok sagði hánum þat sem til hafði borit. Þorfinnr tók vel við hánum; ok er þat gott, sagði hann, at þú ert vinþurfi, skaltu með mèr vera, þar til er lýkr þessum málum. Grettir þakkadi hánum fyrir boð sitt, ok kvazt þat nú þiggja mundu. Sveinn jarl sat inn í Þrándheimi at Steinkerum, þá er hann spurði víg Bjarnar. Þá var þar með hánum Hjarandi, bróðir Bjarnar; hann var hirðmaðr jarls. Hann varð við reiðr mjök, er hann spurði víg Bjarnar, ok beiddi jarl liðveizlu til málsins. Jarl hèt hánum því. Sendi hann þá menn til Þorfinns, ok stefndi þeim Gretti báðum á sinn fund. Bjóst hann þegar, ok þeir Grettir báðir eptir boði jarls, ok fóru inn í Þrándheim á hans fund. Átti jarl þá stefnu at málinu, ok bað Hjaranda hjá vera. Hjarandi kvazt eigi mundu bera bróður sinn í sjoð; skal ek annathvárt fara slíka för, sem hann, ella hefna hans, sagði hann. Nú er málit var skoðat, fannst jarli, sem margar sakir hefði Björn gjört við Gretti; en Þorfinnr bauð fèbœtr eptir því, sem jarli þœtti erfingjar sœmdir af, ok talaði um þat langt eyrindi, hvert frelsi at Grettir hefði unnit mönnum norðr í landi, þá er hann drap berserkina, sem fyrr var sagt. Jarl svaraði: satt segir þú þat, Þorfinnr, þat var hin mesta landhreinsun, ok vel samir oss at taka fèbœtr fyrir þín orð; er ok Grettir frægr maðr fyrir sakir afls ok hreysti. Hjarandi vildi eigi sættum taka, ok skildu þeir málstefnuna. Þorfinnr fèkk til Arnbjörn, frænda sinn, at ganga með Gretti hvern dag, því at hann vissi, at Hjarandi sat um líf hans. ## kap. 24 24. Gunnarr var í bœnum, ok sat um Gretti, nær sem fœri gæfi á hanum. Þat bar til á einhverjum degi, at Grettir sat í búð nökkurri ok drakk, því at hann vildi eigi verða fyrir Gunnari, ok er hann varði minnst, var hlaupit á hurðina svá hart, at hón brotnaði í sundr. Þar hlupu inn fjórir menn alvápnaðir; var þar kominn Gunnarr ok fylgdarmenn hans. Þeir sóttu at Gretti. Hann þreif vápn sín, er hèngu uppi yfir hánum; hopaði hann þá upp í hyrninguna, ok varðist þaðan, hann hafði fyrir sèr skjöldinn, en hjó með saxinu. Sóttist þeim eigi fljótt; kvam hann þá höggi á einn fylgdarmann Gunnars; þurfti sá eigi fleiri. Rýmdi Grettir þá fram á gólfit; hrukku þeir þá utar eptir búðinni; fèll þar annarr maðr af Gunnari. Þá vildi Gunnarr undan leita, ok hans förunautar; kvamst sá til dyranna ok drap fótunum í þrepskjöldinn, ok lá fallinn ok komst seint upp. Gunnarr hafði fyrir sèr skjöldinn, ok hopaði undan Gretti, en hann sótti at með kappi, ok hljóp upp í þverpallinn við dyrnar; bar þá hendr Gunnars inn ór dyrunum, ok svá skjöldinn. Grettir hjó þá niðr í milli Gunnars ok skjaldarins, ok af hánum báðar hendrnar í úlfliðinum; fèll hann á bak aptr út ór dyrunum. Grettir hjó hann banahögg, ok í því kvamst sá á fœtr, er hánum hafði fylgt, ok fór þegar á fund jarls, ok sagði hánum þessi tidendi. Sveinn jarl varð ákafliga reiðr við þessa sögu, ok stefndi þegar þing í bœnum; en er þeir Þorfinnr ok Þorsteinn drómundr vissu þetta, heimtu þeir at sèr tengdamenn sína ok vini, ok fjölmenntu mjök til þingsins. Jarl var allstyggr, ok mátti lítt orðum við hann koma. Þorfinnr gekk fyrst fyrir jarl, ok mælti: því er ek hèr kominn, at ek vil bjóða yðr sátt ok sœmd fyrir víg þessi, er Grettir hefir vegit; skulu þèr einir skera ok skapa, ef maðrinn hefir grið. Jarl svarar reiðr mjök: seint leiðist þèr et biðja griða til handa Gretti, en grunar mik, at þú hafir þar eigi gott at sök: hefir hann nú drepit þrjá brœdr, hvern á fœtr öðrum, váru þeir svá hraustir menn í sèr, at engi þeirra vildi annan í sjóð bera. Nú tjár þèr, Þorfinnr, eigi at biðja fyrir Gretti, því at ek vil eigi leiða svá inn rangindi í landit, at taka bœtr fyrir slík úhœfuverk. Þá gekk fram Bessi Skáldtorfuson, bað jarl taka sættum; vil ek, sagði hann, þar til bjóða mitt góðs, því at Grettir er maðr stórættaðr ok góðr vin minn; megi þèr sjá, herra, at betra er at gefa einum manni grið, ok hafa í móti margra manna þökk, en ráða einn fèsektum, heldr enn brjótast í móti sœmd sinni, ok hætta, hvárt þèr náit manninum, eða eigi. Jarl svarar: vel ferr þèr, Bessi, þetta, ok sýnir þú þat jafnan, at þú ert góðr drengr, en þó nenni ek eigi, at brjóta svá landslögin, at gefa þeim grid, sem úlífismenn eru. Þá gekk fram Þorsteinn drómundr, ok kvaddi jarl, ok bauð boð fyrir Gretti, ok fór þar um mörgum fögrum orðum. Jarlinn spurði, hvat hánum gengi til at bjóða boð fyrir þenna mann. Þorsteinn sagði, at þeir váru brœðr. Jarl kvazt þat eigi vitað hafa; en drengskapr er þèr í, þó at þú vildir hjálpa hánum. En fyrir því, at vèr höfum eigi ætlað at taka fèbœtr fyrir þessi mál, þá munu vèr hèr alla jafndýra um gjöra; skulu vèr hafa líf Grettis, hvat er kostar, þegar vær komumst við. Hljóp jarl þá upp, ok vildi eigi á líta um sættirnar. Þeir Þorfinnr gengu þá heim í garð Þorsteins, ok bjuggust þar um. En er jarl sá þetta, lèt hann vápnast alla hirð sína, gengr síðan með fylktu liði þangat; ok áðr liðit kvam at, skipuðust þeir til varnar fyrir garðshliðinu. Stóðu þeir fremstir Þorfinnr ok Þorsteinn ok Grettir, ok þá Bessi; hafði hverr þeirra mikla sveit manna. Jarl báð þá selja fram Gretti, ok halda sik eigi í úfœru. Þeir buðu öll hin sömu boð, sem fyrr. Jarl vildi þat eigi heyra. Þeir Þorfinnr ok Þorsteinn kváðu jarli skyldu meira fyrir verða at ná lífi Grettis, því at eitt skal yfir oss ganga, ok man þat mælt, at þèr vinnit mikit til eins manns lífs, ef vèr erum allir við velli lagðir. Jarl kvazt engvan þeirra spara skyldu. Var þá við sjálfu búit, at þeir myndi berjast. Þá gengu at jarli margir góðgjarnir menn, ok bádu, at hann hèldi eigi til svá mikils vandræðis; sögðu, at þeir myndi mikit afhroð gjalda, áðr þeir væri drepnir. Jarl fann, at þetta var heilræði; lèt hann þá heldr sefast. Síðan var dregin saman sættin; váru þeir Þorfinnr ok Þorsteinn þess fúsir, þegar Grettir næði griðum. Jarl mælti: þat skula þèr vita, sagði hann, þó at ek gjöri hèr mikit miðlunarmál um víg þessi, at ek kalla þetta enga sætt, en eigi nenni ek at berjast við menn mína, þó at ek sjái, at þèr metið mik lítils í þessu máli. Þá mælti Þorfinnr: þetta er yðr meiri sœmd, herra, því þèr skulut einir ráða fègjöldum. Jarl sagði þá, at Grettir skyldi fara í fríði fyrir hánum út til Íslands, þegar skip ganga, ef þeim líkaði þá vel. Þeir kváðust þat piggja mundu. Luku þeir jarli fè, svá hánum gazt at, ok skildu með engum kærleikum. Fór Grettir með Þorfinni. Skildust þeir Þorsteinn bróðir hans með vináttu. Varð Þorfinnr frægr af fylgd þeirri, er hann hafði veitt Gretti, við slíkt ofrefli, sem hann átti at eiga. Engi af þeim mönnum kvamst í kærleika við jarl þaðan frá, þeirra er Gretti höfðu lið veitt, nema Bessi einn. Svá kvað Grettir: Var Þorfinnr, Þundar sessi aldar, alinn oss til hjálpar: þá er mik víf í valskorum lukt ok læst, lífs um kvaddi.   Var stórskip stálgoðs bana Rauða hafs ok Regins skáli, er Býlests bróðurdóttur manna mest mèr varnaði. Ok enn þessa: Þótti þá þengils mönnum eigi dælt við oss at sóknum, er hlèbarðr hlífar eldi bragða borg brenna vildi. Grettir fór með Þorfinni norðr aptr, ok var með hánum þar til, er hann kvam hánum í skip með kaupmönnum þeim, er út ætluðu til Íslands, ok gaf hánum mörg góð þing í klæðum, ok söðul steindan ok bitil með. Skildu þeir með vináttu; bað Þorfinnr hann sín vitja, ef hann kvæmi aptr til Noregs. ## kap. 27 27. Þorgils bjó þá á Reykjahólum; hann var son Ara Márssonar, Atlassonar hins rauða, Úlfssonar hins skjálga, er nam Reykjanes. Móðir Þorgils Arasonar var Þorgerðr, dóttir Álfs ór Dölum. Önnur dóttir Álfs var Þórelfr, móðir Þorgeirs Hávarðssonar. Átti Þorgeirr þar traust mikit fyrir frændsemis sakir, því at Þorgils var mestr höfðingi í Vestfirðingafjórðungi. Hann var svá mikill þegnskaparmaðr, at hann gaf hverjum frjálsum manni mat, svá lengi sem þiggja vildi; varð af þessu jafnan fjölmennt á Reykjahólum. Hafði Þorgils rausn mikla af búnaði sínum. Hann var góðgjarn maðr, ok forvitr. Þorgeirr var með Þorgils á vetrum, en fór á Strandir á sumrum. Eptir víg Þorgils Mákssonar fór Þorgeirr á Reykjahóla, ok sagði Þorgils þessi tíðendi. Þorgils sagði hánum þar vist til reiðu hjá sèr; en þat hygg ek, segir hann, at þeir verði þungir í málinu, en ek em úfúss at auka vandræðum. Nú man ek senda mann til Þorsteins, ok bjóða fèbœtr fyrir víg Þorgils; en ef hann vill eigi sættum taka, þá man ek þetta mál eigi með kappi verja. Þorgeirr kvazt hans forsjá hlíta mundu. Um haustið sendi Þorgils mann til Þorsteins Kuggasonar at leita um sættir, en hann var þverr í því, at taka fè fyrir vígsmálit við Þorgils, en um önnur víg kvazt hann gjöra mundu eptir skynsamra manna tillögum; ok er Þorgils frètti þetta, kallar hann Þorgeir á tal við sik, ok spyrr, hver liðveizla hánum þœtti sèr þá hallkvæmust. Þorgeirr kvazt helzt vildu utan fara, ef hann yrði sekr. Þorgils sagði, at þessa mundi freistað verða. Skip stóð uppi í Norðrá í Borgarfirði; í því skipi keypti Þorgils á laun far til handa þeim fóstbrœðrum. Leið svá af vetrinn. Þorgils frètti, at þeir Þorsteinn fjölmenntu mjök til alþingis, ok sátu í Ljárskógum. Því frestaði hann heiman at ríða, at hann vildi, at þeir Þorsteinn væri undan suðr riðnir, þá er hann kvæmi vestan; ok svá varð. Reið Þorgils suðr, ok þeir fóstbrœðr með hánum. Í þessi ferð drap Þorgils Böggul-Torfa at Márskeldu; þá drap hann ok þá Skuf ok Bjarna í Hundadal. Svá segir Þormóðr í Þorgeirsdrápu: Kapp lèt höldr (með heppni hríð gerðist þá sverða: hrátt gat hrafn at slíta hold) Máks syni goldit. Enn var (vígs) at vígi viggríðandi síðan (kœnn bar greipr at gunni gjarna) Skúfs ok Bjarna. Þorgils sættist þar þegar á vígin Skúfs ok Bjarna þar í dalinum, ok dvaldist hánum lengr, enn hann hafði áðr ætlat. Fór Þorgeirr til skips, en Þorgils til þings, ok kvam eigi fyrr enn gengit var til dóma. Þá bauð Ásmundr hærulangr til varna um vígsmálit Þorgils Mákssonar; Þorgils gekk at dóminum, ok bauð fèbœtr fyrir vígit, ef Þorgeirr yrði þá sýkn. Hann leitaði til varna í málinu, hvárt þeir ætti eigi allan veiðiskap frjálsan á almenningum. Var þá lögmaðr at spurðr, hvárt þetta væri lögvörn. Skapti var þá lögmaðr, ok fylgði hann Ásmundi fyrir frændsemis sakir; sagði hann, at þat væri lög, ef þeir væri jafnir menn, en sagði, at fyrr ætti at taka bœndr, enn einhleypingar. Ásmundr sagði, at Þorgils hefði boðit þeim fóstbrœðrum jafnaðarskipti á þeim hvalnum, sem úskorinn var, þá er þeir kvámu til, ok var þá lokit þeirri vörn. Gengu þeir Þorsteinn ok frændr hans þá at með kappi, ok lètu sèr eigi annat líka, enn Þorgeirr væri sekr gjörr. Sá Þorgils, at þá varð annathvárt at gjöra, at ganga at með fjölmenni, en þó uvist, hvat í aflaðist, eða láta þá fara fram, sem þeim líkaði; ok við þat, at Þorgeiri var í skip komit, leiddi Þorgils hjá sèr málit. Var Þorgeirr sekr gjörr, en fyrir Þormóð váru teknar fèbœtr, ok skyldi hann sýkn vera. Þeir Ásmundr ok Þorsteinn þóttu mikit vaxa af þessu eptirmáli. Riðu menn þá heim af þinginu. Töluðu sumir menn, at Þorgils hefði lítt fylgt málinu, en hann gaf sèr fátt at því, ok lèt hvern tala hèr um slikt er vildi. En er Þorgeirr frètti sekt sína, sagði hann svá: þat munda ek vilja, at þeir, er mik hafa sekan gjört, hefði þessa full gjöld áðr enn lýkr, ef ek mætti ráða. Gautr hèt maðr, ok var kallaðr Sleituson; hann var frændi Þorgils Mákssonar. Gautr var ráðinn í skip þetta, er Þorgeirr skyldi sigla í. Hann ýfðist mjök við Þorgeir, ok lèt úfrýnliga; en er kaupmenn fundu þat, þótti þeim eigi einsætt, at þeir fœri í einu skipi. Þorgeirr sagðist eigi hirða, hversu Gautr lèti síga brýnnar, en þó var þat til ráðs tekit, at Gautr rèzt ór skipinu, ok fór norðr til sveita. Vard ekki at með þeim Þorgeirr at því sinni, en þó reis af þessu sundrþykki með þeim, sem síðar bar raun á. ## kap. 28 28. Grettir Ásmundarson kvam þetta sumar út í Skagafirði. Hann var þá svá frægr maðr fyrir sakir afls ok hreysti, at engi þótti þá slíkr af ungum mönnum. Hann reið brátt heim til Bjargs, ok tók Ásmundr þá við hánum sœmiliga. Atli hafði þá busforráð; fèll vel á með þeim brœðrum. Þá gjörðist ofsi Grettis svá mikill, at hánum pótti sèr ekki úfœrt. Þá gjörðust þeir margir fullhraustir menn, er þá váru ungir, er Grettir var at leikum á Miðfjarðarvatni með þeim, áðr enn hann fór utan. Einn af þeim var Auðunn, er þá bjó á Auðunarstöðum í Víðidal; hann var Ásgeirsson, Auðunarsonar, Ásgeirssonar œðikolls. Auðunn var góðr bóndi ok gegn maðr; allra manna var hann sterkastr norðr þar; hann þótti hinn gæfasti í byggðarlagi. Gretti kvam nú þat í hug, at hann þóttist hafa orðit varhluta fyrir Auðuni at knattleiknum, sem áðr er sagt, ok vildi hann prófa, hvárr þeirra meira hefði við gengizt síðan. Af því gjörir Grettir heiman ferð sína á Auðunarstaði; þat var um öndverðan sláttutíma. Grettir barst á mikit, ok reið í steindum söðli mjök vönduðum, er Þorfinnr gaf hánum. Hann hafði ok góðan hest, ok vápn öll hinu beztu. Grettir kvam snemma dags á Auðunarstaði, ok drap á dyrr. Fátt var manna heima. Grettir spurði, hvárt Auðunn væri heima. Menn sögðu, at hann væri farinn til sels eptir mat. Grettir hleypli beizli af hesti sínum. Túnit var úslegit, ok gekk hestrinn þangat, sem loðnast var. Grettir gekk til skála, ok settist niðr á setstokkinn, ok síðan sofnaði hann. Litlu síðar kvam Auðunn heim; hann sá, at hestr var í túninu með steindum söðli. Auðunn bar mat á tveimr hestum, ok bar skyr á hesti, ok var þat i húðum, ok bundit fyrir ofan; þat kölluðu menn skyrkylla. Auðunn tók af hestum, ok bar inn skyr í fangi sèr; hánum var myrkt fyrir augum. Grettir rètti fótinn fram af stokkinum, ok fèll Auðunn á fram, ok varð undir hánum skyrkyllirinn, ok gekk af yfirbandit. Auðunn spratt upp, ok spurði, hvat skelmi þar væri. Grettir nefndi sik. Auðunn mælti: þann veg var úspakliga farit; eða hvert er eyrindi þitt? Ek vil berjast við þik, sagði Grettir. Sjá man ek fyrst ráð fyrir mat mínum, sagði Auðunn. Vel má þat, sagði Grettir, ef þú mátt eigi öðrum mönnum at því hlíta. Auðunn laut þá niðr, ok þreif upp skyrkyllinn, ok sletti framan í fang Grettis, ok bað hann fyrst taka við því, er hánum var sent. Grettir varð allr skyrugr. Þótti hánum þat meiri smán, enn þó Auðunn hefði veitt hánum mikinn áverka. Síðan rèðust þeir á, ok glímdu heldr sterkliga. Sœkir Grettir með ákefð, en Auðunn ferr undan; finnr hann þó, at Grettir hefir dregit undan hánum. Gengr upp allt þat, er fyrir þeim verðr, ok rekast þeir víða um skálann. Sparði hvárrgi af, en þó verðr Grettir drjúgari, ok fellr Auðunn at lyktum; hann hafði slitið öll vápnin af Gretti. Knýjast þeir fast, ok verðr brak mikit um þá, ok þá kemr dynr mikill undir bœinn, ok heyrir Grettir, at riðit var at húsunum, ok af baki stigit, ok inn gengit snúðigt. Sèr hann, at maðr gengr inn, þrifligr, í rauðum kyrtli, ok hafði hjálm á höfði. Sjá snèri til skálans, því at hann heyrði umfang mikit, er þeir áttust við. Hann spurði, hvat í skálanum væri. Grettir nefndi sik, eða hverr spyrr at? Barði heiti ek, sagði sá er kominn var. Ertu Barði Guðmundarson ór Ásbjarnarnesi? Sá er maðr hinn sami, sagði Barði: eða hvat hefstu at? sagði hann. Grettir svarar: vit Auðunn eigum hèr gamanleika. Eigi veit ek um gaman þat, sagði Barði, er ok eigi jafn komit á með ykkr; þú ert újafnaðarmaðr ok ofrkappsfullr, en hann er gæfr ok góðfengr, ok láttu hann upp standa skjótt. Grettir svarar: margr seilist um hurð til lokunnar, þœtti mèr þèr nær at hefna Halls bróður þíns, enn at hlutast til með okkr Auðuni, hvat vit eigumst við. Jafnan heyri ek þat, sagði Barði, en eigi veit ek, hvárt þess verðr nökkut hefnt, en þó vil ek, at þú látir Auðun vera í náðum, því at hann er spakr maðr. Grettir gjörði svá fyrir tillögur Barða, ok líkaði þó illa. Barði spurði, hvat til saka væri með þeim. Grettir kvað vísu: Eigi veit, nema utan, Jálfaðr, at þèr sjálfum kverk fyrir kapp ok orku (kvelling er þat) svelli; svá bannaði sinnir seimgauts, er vark heima, ungum endr fyrir lóngu ákall þinul fjalla. Barði kvað þat víst várkunn, ef hann ætti sín í at hefna. Man ek nú gjöra með ykkr, sagði Barði; vil ek, at þit skilìt at svá gjörvu, ok sè nú slítið með ykkr, ok þat lètu þeir haldast, því at þeir váru skyldir, ok líkaði Gretti heldr illa við Barða ok brœðr hans. Riðu á burt allir saman. Ok er þeir váru á veg komnir, þá mælti Grettir: þat hefi ek spurt, at þú ætlar suðr til Borgarfjarðar í sumar; nú vil ek bjóða þèr, Barði, at fara suðr með þèr, ok þykkjumst ek þá gjöra við þik verðleikum betr. Barði varð gladr við þetta, ok játaði skjótt þessu, ok bað hann hafa þökk fyrir; síðan skildu þeir. Þá veik Barði aptr ok mælti: þat vil ek til skilja, segir hann, at þú farir eigi, nema Þórarinn fóstri minn leyfi, því hann skal ráða ferðinni. Vel þœtti mèr þú mega einhlítr vera at ráðum þínum, á ek eigi, sagði Grettir, ferðir mínar undir öðrum mönnum, en illa man mèr þykja, ef þú gjörir mik liðrækan. Nú fóru sína leið hvárir, ok kvazt Barði skyldu gjöra Gretti vissu, ef Þórarinn vildi, at þú farir, en ella skyldi hann sitja um kyrrt. Grettir reið heim til Bjargs, en Barði til bús síns. ## kap. 31 31. Barði Guðmundarson ok brœðr hans riðu heim í Ásbjarnarnes, þá er þeir Grettir skildust; þeir váru synir Guðmundar Sölmundarsonar. Móðir Sölmundar var Þórlaug, dóttir Sæmundar hins suðreyska, fóstbróður Ingimundar hins gamla. Barði var göfugmenni mikit. Hann reið nú brátt at finna Þórarin hinn spaka, fóstra sinn. Hann fagnaði Barða vel, ok spurði, hvat hann hefði þá um árnat liðveizluna, því at þeir höfðu áðr gjört ráð um ferð Barða. Barði svarar, at hann hefir fengit þann mann til fylgdar við sik, er hánum þœtti betra hans lið, enn tveggja annarra. Þórarinn þagnaði við, ok mælti: þat man vera Grettir Ásmundarson. Spá er spaks geta, sagði Barði, sá er maðr hinn sami, fóstri minn. Þórarinn svarar: satt er þat, at mikit afbragð er Grettir annarra manna, þeirra er nú er kostr á váru landi, ok seint man hann vápnum verða sóttr, ef hann er heill, en grunar mik um, hversu heilladrjúgr hann verðr, ok mantu þess þurfa, at eigi sè allir úgæfumenn í þinni ferð, ok nóg man at gjört, þó eigi fari hann með; skal hann hvergi fara, ef ek ræð. Eigi varði mik þess, fóstri minn, sagði hann, at þú myndir fyrirmuna mèr hins vaskasta manns, hvat sem í gjörist; má eigi fyrir öllu sjá, þá er menn verða svá neyddir til, sem ek þykkjumst vera. Duga man þèr, sagði Þórarinn, þó at ek sjái fyrir. Varð nú svá at vera, sem Þórarinn vildi, at Gretti váru engi orð send, en Barði fór suðr til Borgarfjarðar, ok urðu þá Heiðarvígin. Grettir var at Bjargi, er hann frètti, at Barði var suðr riðinn. Hann brást við reiðr, er hánum váru engi orð gjör, ok kvað þá eigi svá búit skyldu skilja. Hafði hann þá spurn af, nær þeirra væri sunnan ván, ok reið hann þá ofan til Þóreyjargnúps, ok ætlaði at sitja þar fyrir þeim Barða, þá er þeir riði sunnan. Hann fór frá bœnum í hlíðina, ok beið þar. Þenna sama dag riðu þeir Barði sunnan af Tvídœgru frá Heiðarvígum. Þeir váru sex saman, ok allir sárir mjök; ok er þeir kvámu fram fyrir bœinn, þá mælti Barði: maðr er þar uppi í hlíðinni, mikill, með vápnum, eða hvern kenni þèr þar? Þeir sögðust eigi vita, hverr var. Barði mælti: þat hygg ek, sagði hann, at þar sè Grettir Ásmundarson, ok ef svá er, þá man hann vilja oss finna; get ek hánum hafa mislíkat, er hann hefir eigi farit með oss, en mèr þykkir vèr nú eigi vel við látnir, ef hann gjörir nökkura úvissu af sèr; man ek nú senda eptir mönnum til Þóreyjargnúps, ok eiga eigi undir újafnaði hans. Þeir segja þat allráðligt, ok svá gjörðu þeir. Síðan riðu þeir Barði veg sinn. Grettir sá ferð þeirra, og snèri þegar fyrir þá, ok er þeir fundust, heilsa hvárir öðrum. Grettir spurði at tíðendum, en Barði segir úfelmtliga slík sem váru. Grettir spurði, hvat manna væri í ferð með hánum. Barði kvað þar vera brœðr sína ok Eyjúlf mág sinn. Af þèr hefir þú rekit ámælit nú, sagði Grettir, enda er nú ok næst, at vit reynim með okkr, hvárr hèr má meira. Barði mælti: legit hafa mèr annvirki nær garði, enn at berjast við þik fyrir sakleysi, ok þykkjumst ek nú hafa rekit þat af mèr. Grettir svaraði: bleyðast þykki mèr þú, Barði, sagði Grettir, ef þú þorir eigi at berjast við mik. Kalla þú þat sem þú vilt, sagði Barði, en í öðrum stað vilda ek, at þú kvæmir fram újafnaði þínum, enn við mik; er þat eigi úlíkligt, því at nú gengr ór hófi offers þitt. Gretti þótti illar spár hans, ok efar nú fyrir sèr, hvárt hann skyldi ráða til einhvers þeirra, ok sýnist hánum þat úforsjáligt, er þeir váru sex, en hann einn, ok í því bili kvámu menn heiman frá Þóreyjargnúpi til liðs við þá Barða; lætr Grettir þá dragast sundr með þeim, ok snýr til hests síns, en Barði ok hans fèlagar fóru leiðar sinnar, ok varð eigi af kveðjum með þeim at skilnaði. Eigi áttust þeir Barði ok Grettir fleira við, svá þess sè getið. Svá hefir Grettir sagt, at hann þóttist öruggr til vígs við flesta menn, þó at þrír væri saman, en hann myndi eigi flýja fyrir fjórum at úreyndu, en því at eins berjast við fleiri, nema hann ætti hendr sínar at verja, sem segir í þessarri vísu: Treysti ek mèr við, Mistar mótkennandi, þrenna, hvat er í Hildar veðri heiptminnigt skal vinna; vilk eigi fleiri, enn fjórum, farsætendum mœta at gnýfengnum gungnis gráð, ef ek skal ráða. Eptir skilnað þeirra Barða fór Grettir aptr til Bjargs. Þá þótti Gretti mikit mein, er hann mátti hvergi prófa afl sitt, ok frèttist fyrir, ef nökkut væri þat, er hann mætti við fást. ## kap. 32 32. Þórhallr hèt maðr, er bjó á Þórhallsstöðum í Forsæludal. Forsæludalr er upp af Vatnsdal. Þórhallr var Grímsson, Þórhallssonar, Friðmundarsonar, er nam Forsæludal. Þórhallr átti þá konu, er Guðrún hèt. Grímr hèt son þeirra, en Þuríðr dóttir; þau váru vel á legg komin. Þórhallr var vel auðigr maðr, ok mest at kvikfè, svá at engi maðr átti jafnmargt ganganda fè, sem hann. Eigi var hann höfðingi, en þó skilríkr bóndi. Þar var reimt mjök, ok fèkk hann varla sauðamann, svá at hánum þœtti duga. Hann leitaði ráðs við marga menn, hvat hann skyldi til bragðs taka, en engi gat þat ráð til gefit, er dygði. Þórhallr reið til þings hvert sumar. Hann átti hesta góða. Þat var eitt sumar á alþingi, at Þórhallr gekk til búðar Skapta lögmanns Þóroddssonar. Skapti var manna vitrastr, ok heilráðr, ef hann var beiddr. Þat skildi með þeim feðgum. Þóroddr var forspár, ok kallaðr undirhyggjumaðr af sumum mönnum, en Skapti lagði þat til með hverjum manni, sem hann ætlaði at duga skyldi, ef eigi væri af því brugðit; því var hann kallaðr feðrbetrungr. Þórhallr gekk í búð Skapta; hann fagnaði vel Þórhalli, því hann vissi, at hann var ríkr maðr at fè, ók spurði, hvat at tíðendum væri. Þórhallr mælti: heilræði vilda ek af yðr þiggja. Í litlum fœrum em ek til þess, sagði Skapti; eða hvat stendr þik? Þórhallr mælti: þat er svá háttað, at mèr helzt lítt á sauðamönnum, verðr þeim heldr klaksárt, en sumir gjöra engar lyktir á; vill nú engi taka, sá er kunnigt er til, hvat fyrir býr. Skapti svarar: þar man liggja meinvættr nökkur, er menn eru tregari til at geyma síðr þíns fjár, enn annarra manna. Nú fyrir því, at þú hefir at mèr ráð sótt, þá skal ek fá þèr sauðamann, þann er Glámr heitir, ættaðr ór Svíðþjóð, ór Sylgsdölum, er út kvam í fyrra sumar, mikill ok sterkr, ok eigi mjök við alþýðu skap. Þórhallr kvazt eigi um þat gefa, ef hann geymdi vel fjárins. Skapti sagði öðrum eigi vænt horfa, ef hann geymdi eigi fyrir afls sakir ok áræðis. Þórhallr gekk þá út. Þetta var at þinglausnum. Þórhalli var vant hesta tveggja ljósbleikra, ok fór sjálfr at leita; af því þykkjast menn vita, at hann var eigi mikilmenni. Hann gekk upp undir Sleðás, ok suðr með fjalli því, er Ármannsfell heitir; þá sá hann, hvar maðr fór ofan ór Goðaskógi, ok bar hrís á hesti. Brátt bar saman fund þeirra. Þórhallr spurði hann at nafni, en hann kvezt Glámr heita. Þessi maðr var mikill vexti ok undarligr í yfirbragði, bláeygðr ok opineygðr, úlfgrár á hárslit. Þórhalli brá nökkut í brún, er hann sá þenna mann, en þó skildi hann, at hánum myndi til þessa vísat. Hvat er þèr bezt hent at vinna? sagði Þórhallr. Glámr kvað sèr vel hent at geyma sauðfjár á vetrum. Viltu geyma sauðfjár míns? sagði Þórhallr; gaf Skapti þik á mitt vald. Svá man þèr hentust mín vist, at ek fara sjálfráðr, því ek em skapstyggr, ef mèr líkar eigi vel, sagði Glámr. Eigi man mèr mein at því, sagði Þórhallr, ok vil ek, at þú farir til mín. Gjöra má ek þat, sagði Glámr; eða eru þar nökkur vandhœfi á? Reimt þykkir þar vera, sagði Þórhallr. Eigi hræðumst ek flykur þær, sagði Glámr, ok þykkir mèr at údaufligra. Þess mantu við þurfa, sagði Þórhallr, ok hentar þar betr at vera eigi alllítill fyrir sèr. Eptir þat kaupa þeir saman, ok skal Glámr koma at vetrnáttum. Síðan skildu þeir, ok fann Þórhallr hesta sína, þar hann hafði nýleitað. Reið Þórhallr heim, ok þakkaði Skapta sinn velgjörning. Sumar leið af, ok frètti Þórhallr eigi til sauðamanns, ok engi kunni skyn á hánum, en at ánefndum tíma kvam hann á Þórhallsstaði. Tekr bóndi við hánum vel, en öllum öðrum gazt eigi at hánum, en húsfreyju þó minnst. Hann tók við fjárvarðveizlu, ok varð hánum lítið fyrir því; hann var hljóðmikill ok dimmraddaðr, ok fèit stökk allt saman, þegar hann hóaði. Kirkja var á Þórhallsstöðum; eigi vildi Glámr til hennar koma; hann var úsöngvinn ok trúlauss, stirfinn ok viðskotaillr; öllum var hann hvimleiðr Nú leið svá þar til er kemr atfangadagr jóla; þá stóð Glámr snemma upp, ok kallaði til matar síns. Húsfreyja svarar: eigi er þat háttr kristinna manna at matast þenna dag, því at á morgin er jóladagr hinn fyrsti, segir hón, ok er því fyrst skylt at fasta í dag. Hann svarar: marga hindrvitni hafi þèr, þá er ek sè til einskis koma; veit ek eigi, at mönnum fari nú betr at, heldr enn þá, er menn fóru eigi með slíkt; þótti mèr þá betri siðr, er menn váru heiðnir kallaðir, ok vil ek hafa mat minn, en engar refjur. Húsfreyja mælti: víst veit ek, at þèr man illa farast í dag, ef þú tekr þetta illbrigði til. Glámr bað hana taka mat í stað; kvað henni annat skyldu vera verra. Hón þorði eigi annat, enn at gjöra sem hann vildi; ok er hann var mettr, gekk hann út, ok var heldr gustillr. Veðri var svá farit, at myrkt var um at litast, ok flögraði ór drífa, ok gnýmikit, ok versnaði mjök sem á leið daginn. Heyrðu menn til sauðamanns öndverðan daginn, en miðr er á leið daginn. Tók þá at fjúka, ok gjörði á hríð um kveldit. Kvámu menn til tíða, ok leið svá fram at dagsetri. Eigi kvam Glámr heim. Var þá um talat, hvárt hans skyldi eigi leita, en fyrir því, at hríð var á ok niðamykr, þá varð eigi af leitinni. Kvam hann eigi heim jölanáttina; biðu menn svá fram um tíðar. At ærnum degi fóru menn í leitina, ok fundu fèit víða í fenum, lamit af ofviðri, eða hlaupit á fjöll upp. Því næst kvámu þeir á traðk mikinn ofarliga í dalnum; þótti þeim því líkt, sem þar hefði glímt verit heldr sterkliga, því at grjótið var víða upp leyst, ok svá jörðin. Þeir hugðu at vandliga, ok sá, hvar Glámr lá skammt á burt frá þeim. Hann var dauðr, ok blár sem hel, en digr sem naut. Þeim bauð af hánum úþekkt mikla, ok hraus þeim mjök hugr við hánum, en þó leituðu þeir við at fœra hann til kirkju, ok gátu eigi komit hánum, nema á einn gilsþröm þar skammt ofan frá sèr, ok fóru heim við svá búit, ok sögðu bónda þenna atburð. Hann spurði, hvat Glámi myndi hafa at bana orðit. Þeir kváðust rakit hafa spor svá stór, sem keraldsbotni væri niðr skellt þaðan frá, sem traðkrinn var, ok upp undir björg þau, er þar váru ofarliga í dalnum, ok fylgdu þar með blóðdrefjar miklar. Þat drógu menn saman, at sú meinvættr, er áðr hafði verit, myndi hafa deytt Glám, en hón myndi fengit hafa hèr nökkura áverka, þá er tekit hafi til fulls, því at við þá meinvætti hefir aldri vart orðit síðan. Annan dag jóla var farit at leita við enn at fœra Glám til kirkju; váru eykir fyrir beittir, ok gátu þeir hvergi fœrt hann, þegar slèttlendit var ok eigi var forbrekkis at fara; gengu nú frá við svá búit. Hinn þriðja dag fór prestr með þeim, ok leituðu allan daginn, ok fannst Glámr eigi. Eigi vildi prestr optar til fara, en sauðamaðr fannst, þegar prestr var eigi í ferð. Lètu þeir þá fyrir vinnast, at fœra hann til kirkju, ok dysjuðu hann þar, sem þá var hann kominn. Litlu síðar urðu menn varir við þat, at Glámr lá eigi kyrr; varð mönnum at því mikit mein, svá at margir fèllu í úvit, ef sá hann, en sumir hèldu eigi vitinu. Þegar eptir jólin þóttust menn sjá hann heima þar á bœnum. Urðu menn ákafliga hræddir; stukku þá margir menn í burt. Því næst tók Glámr at ríða húsum á nætr, svá at lá við brotum; gekk hann þá náliga nætr ok daga. Varla þorðu menn at fara upp í dalinn, þó at ætti nóg eyrindi. Þótti mönnum þar í hèraðinu mikit mein at þessu. ## kap. 37 37. Snemma um varit eptir kvam skip út af Noregi; þat var fyrir þing. Þeir kunnu at segja mörg tíðendi: þat fyrst, at höfðingjaskipti var orðit í Noregi; var þá kominn til ríkis Ólafr konungr Haraldsson, en Sveinn jarl ór landi stokkinn, um várit eptir Nesjaorrustu. Váru margir merkiligir hlutir sagðir frá Ólafi konungi, ok þat með, at hann tók þá menn alla bezt, sem váru atgjörfismenn um nökkura hluti, ok gjörði sèr þá handgengna. Við þetta urðu glaðir margir ungir menn, ok fýstust til utanferðar; ok svá sem Grettir spurði þessi tíðendi, gjörist hánum hugr á at sigla; vænti hann sèr sœmdar, sem aðrir, af konunginum. Skip stóð uppi at Gásum í Eyjafirði; þar tók Grettir sèr far, ok bjóst til utanferðar; eigi hafði hann enn mikil fararefni. Ásmundr gjörðist nú mjök hrumr af elli, ok reis nú lítt ór rekkju. Þau Ásdís áttu ungan son, er Illugi hèt, manna efniligastr. Atli tók nú við allri búsýslu ok fjárvarðveizlu; þótti þat mikit batna, því at hann var gæfr ok forsjáll. Grettir fór til skips. Í þetta sama skip hafði ráðízt Þorbjörn ferðalangr, aðr enn þeir vissu, at Grettir myndi þar í sigla. Löttu margir Þorbjörn at sigla samskipa við Gretti, en Þorbjörn kvezt fara mundu fyrir allt þat. Bjóst hann til utanferðar, ok varð heldr síðbúinn; kvam hann eigi fyrr norðr á Gáseyri, enn skipit var albúit. Áðr Þorbjörn fœri vestan, hafði Ásmundr hærulangr tekit krankleika nökkurn, ok reis þá eigi ór rekkju. Þorbjörn ferðalangr kvam síð dags í sandinn; váru menn þá búnir til borða, ok tóku handlaugar úti hjá búðinni. En er Þorbjörn reið fram í búðarsundit, var hánum heilsat, ok spurðr tíðinda. Hann lèzt engi segja kunna: utan þess get ek, at kappinn Ásmundr at Bjargi sè nú dauðr. Margir tóku undir, at þar fœri gildr bóndi af heiminum, sem hann var; eða hversu bar þat til, sögðu þeir? Hann svarar: lítið lagðist nú fyrir kappann, því at hann hafnaði í stofureyk, sem hundr, en eigi var skaði at hánum, því at hann gjörðist nú gamalœrr. Þeir svara: þú talar undarliga við þvílíkan mann, ok eigi myndi Gretti vel líka, ef hann heyrði. Þola má ek þat, sagði Þorbjörn, ok hærra man Grettir bera verða saxit, enn í fyrra sumar á Hrútafjarðarhálsi, ef ek hræðumst hann. Grettir heyrði fullgjörla, hvat Þorbjörn sagði, ok gaf sèr ekki at, meðan Þorbjörn lèt ganga söguna; en er hann hætti, þá mælti Grettir: þat spái ek þèr Ferðalangr, sagði hann, at þú deyir eigi í stofureyknum, ok þó má vera, at þú verðir eigi ellidauðr, en þat er undarliga gjört, at tala sneyðiliga til saklausra manna. Þorbjörn mælti: eigi man ek aptra mèr at þessu, ok eigi þótti mèr þú svá snœfrliga láta, þá er vèr tókum þik undan, er þeir Melamenn börðu þik sem nautshöfuð. Grettir kvað þá vísu: Jafnan verðr til orða of löng boga slöngvi (því kemr þar til sumra þung hefnd fyrir) tunga. Margr hefir beiðir borgar benlinns sakir minni, Ferðalangr, þótt fengir fjörtjón, enn þú gjörvar. Þorbjörn mælti: jafnfeigr þykkjumst ek, sem áðr, þótt þú skjalir slíkt. Grettir svarar: eigi hafa spár mínar átt langan aldr hèr til, ok enn man svá fara; vara þik ef þú vilt, eigi man síðar sýnna. Síðan hjó Grettir til Þorbjarnar, en hann brá við hendinni, ok ætlaði svá at bera af sèr höggit; en höggit kvam á höndina fyrir ofan úlfliðinn, ok síðan hljóp saxit á hálsinn, svá at af fauk höfuðit. Kaupmenn sögðu hann stórhöggvan, ok slíkt væri konungsmenn, ok eigi þótti þeim skaði at, þótt Þorbjörn væri drepinn, því at hann hafði bæði verit kífinn ok köllsugr. Litlu síðar lètu þeir í haf, ok kvámu at áliðnu sumri til Noregs suðr við Hörðaland. Frèttu þeir þá, at Ólafr konungr sat norðr í Þrándheimi. Fèkk Grettir sèr far með byrðingsmönnum norðr þangat, því at hann vildi fara á konungs fund. ## kap. 40 40. At jólum kvam Grettir til þess bónda, er Einarr hèt; hann var ríkr maðr ok kvæntr, ok átti dóttur gjafvaxta, er Gyríðr er nefnd; hón var fríð kona, ok þótti harðla góðr kostr. Einarr bauð Gretti með sèr at vera um jólin, ok þat þá hann. Þat var þá víða í Noregi, at markamenn ok illvirkjar hlupu ofan af mörkum, ok skoruðu á menn til kvenna, eðr tóku á burt fè manna með ofríki, þar er eigi var liðsfjöldi fyrir. Svá bar hèr til, at þat var einn dag á jólunum, at kvámu til Einars bónda illvirkjar margir saman; hèt sá Snækollr, sem fyrir þeim var; hann var berserkr mikill. Hann skoraði á Einar bónda, at hann skyldi leggja upp við hann dóttur sína, eða verja hana, ef hann þœttist maðr til. En bóndi var þá af œskuskeiði ok engi styrjaldarmaðr; þótti hanum nú mikill vandi at höndum kominn, ok spurði Gretti í hljóði, hvat hann vildi til leggja, því at þú ert kallaðr frægr maðr. Grettir bað hann því einu játa, er hánum þótti sèr smánarlaust. Berserkrinn sat á hesti, ok hafði hjálm á höfði, ok eigi spennt kinnbjörgunum; hann hafði skjöld járni rendan fyrir sèr, ok lèt hann hit ógurligasta. Hann mælti við bónda: kjós skjótt annanhvárn kostinn, eða hvat ræðr sá þèr hinn mikli hrottinn, er þar stendr hjá þèr? eða er eigi þat, at hann vilì eiga leik við mik? Grettir sagði: jafnkomit er á með okkr bónda, því at hèr er hvárrgi skefinn maðr. Snækollr mælti: heldr man ykkr œgja við mik at fást, ef ek reiðumst. Þá veit þat, er reynt er, sagði Grettir. Berserkrinn fann nú undandrátt í málinu; tók hann þá at grenja hátt, ok beit í skjaldarröndina, ok setti skjöldinn upp í munn sèr, ok gein yfir hornit skjaldarins, ok lèt allólmliga. Grettir varpaði sèr um völlinn; ok er hann kemr jafnfram hesti berserksins, slær hann fœti sínum neðan undir skjaldarsporðinn svá hart, at skjöldrinn gekk upp í munninn, svá at rifnaði kjaptrinn, en kjálkarnir hlupu ofan á bringuna; hann hafði þá allt eitt atriðit, at hann þreif í hjálminn vinstri hendi, ok svipti víkinginum af baki, en hœgri hendi brá hann saxinu, er hann var gyrðr með, ok setti á hálsinn, svá af tók höfuðit. En er þetta sá fylgdarmenn Snækolls, flýði sinn veg hverr þeirra. Eigi nennti Grettir at elta þá, því at hann sá, at engi var hugr í þeim. Þakkaði bóndi hánum vel fyrir þetta verk, ók margir menn aðrir. Þótti þessi atburðr bæði vera af hvatleik ok harðfengi unninn. Var Grettir þar um jólin vel haldinn, leysti bóndi hann vel af garði. Fór Grettir síðan austr til Túnsbergs, ok hitti Þorstein bróður sinn. Tók hann við Gretti með blíðu, ok spurði at ferðum hans, ok at hann vann berserkinn. Grettir kvað vísu: Snart at snæðings porti Snækolls, þrimu rœkis, ímunbukl, þat er ökla áspyrnu fèkk þyrnis. Svá tvískipti tóptum tanngarðs hinn járnvarði broddagangs, at á bringu, bálkr rifnuðu kjálkar. Þorsteinn mælti: slyngt yrði þèr um margt, frændi, ef eigi fylgdi slysin með. Grettir svarar: þess verðr þó getið,er gjört er. ## kap. 47 47. At áliðnu sumri kvam Grettir Ásmundarson út í Hvíta í Borgarfirði; fóru menn til skips um hèraðit. Þessi tíðindi kvámu öll senn til Grettis: þat fyrst, at faðir hans var andaðr, annat þat, at bróðir hans var veginn, þat þriðja, at hann var sekr gjörr um allt landit. Þá kvað Grettir vísu þessa: Allt kvam senn at svinnum, sekt mín, bragar tíni: föður skal drengr af dauða drjúghljóðr, ok svá bróður; þó skal margr í morgin (mótrunnr Hèðins snótar) brjótr um slíkar sútir sverðs daprari verða. Svá segja menn, at Grettir brygði engan veg skapi við þessar frèttir ok var jafnglaðr, sem áðr. Nú sat Grettir við skip um hríð, því at hann fèkk engan fararskjót, sem hánum gazt at. Sveinn hèt maðr, er bjó at Bakka, upp frá Þingnesi; hann var góðr bóndi ok kátr maðr, ok kvað opt, svá at gaman var at. Hann átti merhryssi eitt, brúntat lit, allra hrossa skjótast; þat kallaði Sveinn Söðulkollu. Grettir fór eina nátt burt af Völlum, því at hann vildi eigi at kaupmenn yrði varir við. Hann fèkk sèr kufl svartan, ok steypti útan yfir klæði, ok duldist svá. Hann gekk upp hjá Þingnesi, ok svá upp til Bakka; var þá ljóst orðit. Hann sá brúnt hross við túnit, ok fór til ok lagði við beizl, steig á bak ok reið upp með Hvítá, ok fyrir neðan Bœ, ok svá til Flókadalsár, ok svá upp á götur fyrir ofan Kálfanes. Vinnumenn á Bakka stóðu upp í þann tíma, ok sögðu til bónda, at maðrinn var á bak kominn. Hann stóð upp ok brosti at, ok kvað þetta: Hèðan reið á burt beiðir barðells nær garði; þjófr lèt hönd um hrífa, hjálmþollr, Söðulkollu; sá man Freyr at fleirum fullsterkr svaðilverkum, Þundar skýss, enn þessu; þat man hellr, at hann man bellinn. Síðan tók hann hest sinn, ok reið eptir. Grettir reið þar til, er hann kvam upp fyrir bœinn á Kroppi; þar fann hann mann, er nefnðist Halli ok kvazt fara skyldu ofan til skips á Völlu. Grettir kvað vísu: Segðu í breiðar bygðir, bráðlyndr, at þú fyndir uppi allt hjá Kroppi, álmþollr, Söðulkollu. Þar var staddr á steddu (strjúktu allmikinn Halli) drengr sá, er drýgir löngum dufl, í svörtum kufli. Ok nú skilja þeir, ok fór Halli ofan eptir götum, ok allt ofan at Kálfanesi, áðr Sveinn kvam á móti hánum. Þeir kvöddust skjótt. Þá kvað Sveinn: Sáttu, hvar reið hinn reitni (raun er oss mikil) hrossi, slyttimákr (at slíku), slœgr frá næstum bœjum? Hèraðsmenn skulu hvinni hefning fyrir þat nefna; bera skal búk at hváru blán, ef ek nái hánum. Máttu þat af því, kvað Halli, ek fann þann mann, er ríða kvazt Söðulkollu, ok bað mik þat segja ofan í byggðina ok hèraðit; var sá mikill vexti, ok var í svörtum kuíli. Eiga þykkist hann nökkut undir sèr, kvað bóndi, ok skal ek vita, hverr hann er, ok reið síðan eptir hánum. Grettir kvam í Deildartungu. Var þar úti kona; Grettir fann hana at máli, ok kvað vísu: Fœrðu hafloga hirði (hèr ferr braut gripr lautar) allvelborin vella vígdís, gamanvísu. Ek vilda svá jöldu, Yggs liðgjafi, ríða œst, at ek man gista, orðrakkr, at Gilsbakka. Konan nam vísuna. Hann reið eptir þat leið sína. Sveinn kvam þar litlu síðar, ok var hón eigi inn gengin, ok þegar hann kvam, kvað hann þetta: Hverr reið hóti fyrri hèðan í róstuveðri hart á hrossi svörtu hjörgráðs boði áðan? Hann man heldr at sönnu hundeygr í dag undan djarfr ok dáðum horfinn drengr sá rekast lengi. Hún sagði þá slíkt, sem henni var kennt. Hann hugsaði vísuna, ok mælti: eigi er úlíkligt, at þessi maðr sè eigi mín leika, en þó skal ek finna hann. Reið hann nú eptir byggðinni; sá jafnan hvárr annars ferð. Veðr var bæði hvasst ok vátt. Grettir kvam á Gilsbakka um daginn; ok er Grímr Þórhallsson vissi þat, fagnaði hann hánum harðla vel, ok bauð hánum með sèr at vera. Hann þekktist þat; hann lèt lausa Söðulkollu, ok sagði Grími, hversu hón var til komin. Þá kvam Sveinn, ok steig af baki, ok sá þar hross sitt: hann kvað þetta: Hverr reið hryssu várri? Hver verðr raun á launum? Hverr sá hvinnit stœrra? Hvat man kuflbúinn dufla? Grettir var þá farinn af vásklæðum sínum, ok heyrði stökuna. Heim reið ek hryssu at Grími (hann er gildr hjá kotmanni), þat man ek launa litlu; láttu okkr vera sátta. Svá skal jafnt vera, sagði bóndi, ok er fulllaunut hrossreiðin. Eptir þat kvað hvárr sínar vísur, ok kvazt Grettir eigi mundu at finna við þat, er hann átti eptir sínu at sjá. Var bóndi þar um náttina, ok þeir báðir, ok gjörðu at þessu gaman mikit. Þetta kölluðu þeir Söðulkolluvísur. Um morguninn reið bóndi heim, ok skildust þeir Grettir vel. Grímr sagði Gretti marga hluti norðan ór Miðfirði, þá sem gjörzt höfðu meðan hann var útan, ok þat, at Atli var engu bœttr, en uppgangr Þorbjarnar öxnamegins var svá mikill, at væri úvíst, at Ásdís húsfreyja gæti setið á Bjargi, ef svá stœði. Nú dvaldist Grettir fáar nætr með Grími, því at hann vildi, at engi frètt fœri fyrir hánum norðr um heiðar. Grímr bað hann vitja sín, ef hann þyrfti ásjár við, en forðast man ek lög, at verða sekr um bjargir við þik. Grettir kvað hánum vel fara, en þat er líkara, at síðar muna ek meir við þurfa. Reið Grettir nú norðr Tvídœgru, ok svá til Bjargs, ok kvam þar á náttarþeli; var fólk allt í svefni, útan móðir hans. Hann gekk á bak húsum, ok þær dyrr, er þar váru, því at hánum váru þar kunnig göng, ok svá til skála, ok at rekkju móður sinnar, ok þreifaðist fyrst fyrir. Hún spurði, hverr þar væri. Grettir sagði til sín. Hón settist þá upp, ok hvarf til hans, ok blès við mœðiliga, ok mælti: ver velkominn, frændi, sagði hón, en svipul verðr mèr sonaeignin, er sá nú drepinn, er mèr var þarfastr, en þú útlægr gjörr ok úbótamaðr, en hinn þriði er svá ungr, at ekki má at hafast. Þat er fornt mál, sagði Grettir, at svá skal böl bœta, at bíða annat meira; en fleira er mönnum til hugganar, enn fèbœtr einar, ok er þat líkast, at hefnt verði Atla, en þat er til mín kemr, þá munu þar ýmsir sínum hlut fegnir, er vær eigumst við. Hón kvað þat eigi úlíkligt. Var Grettir þar nú um hríð á fárra manna vitorði, ok frèttist fyrir um atferli hèraðsmanna. Höfðu menn eigi spurt til þess, at Grettir væri kominn til Miðfjarðar. Hann spurði, at Þorbjörn öxnamegin var heima, ok var fámennt hjá hánum; þetta var eptir túnannir. ## kap. 48 48. Einn veðrdag góðan reið Grettir vestr yfir hálsa til Þóroddsstaða; hann kvam þar nærri hádegi, ok drap á dyrr. Konur gengu út, ok heilsuðu hánum; þær kendu hann eigi. Hann spurði at Þorbirni. Þær sögðu hann farinn á engjar at binda hey, ok með hánum son hans sextán vetra gamlan, er Arnórr hèt. Þorbjörn var starfsmaðr mikill, ok var nær aldri iðjulauss; ok er Grettir hafði þetta spurt, bað hann þær vel lifa, ok reið á burt, ok fram á veginn til Reykja. Þar gengr ein mýrr ofan úr hálsinum, ok var þar á slatta mikil, ok hafði Þorbjörn látið slá þar mikit hey, ok var þá fullþurrt; ætlaði hann þat heim at binda, ok sveinninn með hánum, en kona tók rökin. Grettir reið nú neðan á teiginn, en þeir feðgarnir váru ofar, ok höfðu bundit eina klyf, en váru þá at annarri. Þorbjörn hafði sett skjöld sinn ok sverð við klyfina, en sveinninn hafði handöxi hjá sèr. Þorbjörn sá manninn, ok mælti við sveininn: maðr ríðr þar at okkr, ok skulu vit hætta at binda heyit, ok vita, hvat hann vill; ok svá gjörðu þeir. Grettir steig af baki; hann hafði hjálm á höfði, ok gyrðr saxinu, ok spjót mikit í hendi, ok engir krókarnir á, ok var silfrrekinn falrinn á; hann settist niðr, ok drap ór geirnaglann, því at hann vildi eigi, at Þorbjörn mætti aptr senda. Þá mælti Þorbjörn: þetta er mikill maðr, ok eigi kann ek mann á velli at sjá, ef þat er eigi Grettir Ásmundarson, ok man hann þykkjast eiga œrnar sakir við oss, ok verðum við röskliga, ok látum engan bilbug á okkr sjá; skulu vit fara at með ráðum, ok man ek ganga at hánum framan, ok sjá, hversu til tekst með okkr, því at ek treysti mèr við hvern mann, ef ek á einum at mœta, en þú gakk á bak hánum, ok högg tveim höndum í milli herða hánum með öxinni; þarftu eigi at varast, at hann gjöri þèr mein, síðan er hann snýr baki at þèr. Engan hafði Þorbjörn hjálm, ok hvárrgi þeirra. Grettir gekk á mýrina, ok þegar hann kemr í skotmál við þá, skaut hann spjóti at Þorbirni, en þat var lausara á skaptinu, enn hann ætlaði, ok geigaði á fluginu, ok hljóp af skaptinu, ok niðr í jörðina. Þorbjörn tók skjöldinn ok setti fyrir sik, en brá sverðinu, ok snèri á móti Gretti, er hann kenndi hann. Grettir brá þá saxinu, ok sveipaði því til nökkut, svá at hann sá, hvar piltrinn stóð á baki hánum, ok því hafði hann sik lausan við; er hann sá, at piltrinn var kominn í höggfœri við sik, þá reiddi hann hátt saxit, laust hann bakkanum saxins í höfuð Arnóri svá hart, at haussinn brotnaði, ok var þat hans bani. Þá hljóp Þorbjörn mót Gretti, ok hjó til hans, en hann brá við buklara hinni vinstri hendi, ok bar af sèr, en hann hjó fram saxinu, ok klauf skjöldinn af Þorbirni, ok kvam saxit í höfuðit hánum svá hart, at í heilanum stóð, ok fèll hann af þessu höggi dauðr niðr. Eigi veitti Grettir Þorbirni fleiri áverka. Leitaði hann þá at spjóti sínu, ok fann eigi. Gekk hann þá til hests síns, ok reið út til Reykja, ok lýsti þar vígunum. Kona sú, er var á engiteignum, sá á vigin; hljóp hón þá heim felmsfull, ok sagði, at Þorbjörn var veginn, ok þeir feðgar báðir. Þetta kvam mjök á þá úvara, er heima váru, því at engi vissi um ferðir Grettis. Var þá sent eptir mönnum á næstu bœi; kvam þar brátt margt manna; fœrðu líkin til kirkju. Þóroddr drápustúfr tók við eptirmáli um vígin, ok hafði hann þegar flokk uppi. Grettir reið heim til Bjargs, ok fann móður sína, ok sagði þenna atburð. Hón varð glöð við þetta, ok kvað hann nú hafa líkzt í ætt Vatnsdœla, en þó man þetta upphaf ok undirrót sekta þinna; veit ek þat víst, at þú mátt eigi hèr langvistum vera sakir frænda Þorbjarnar, en þó mega þeir nú vita, at þèr kann nökkut at þykkja. Grettir kvað þá vísu: Varð í veðrafirði vápnsóttr í byr Þróttar (œst fór arfs ok gneista aflfang) vinr Hafla. Nú er, ósjötlat, Atla andrán, þat er var, hánum (dauðr hnè hann fyrr á fríðri fold) makliga goldit. Ásdís húsfreyja kvað satt vera; en eigi veit ek, hvat er þú ætlar nú til ráða at taka. Grettir kvazt nú mundu leita til vina sinna ok frænda vestr til sveita, en engi vandræði skal þèr af mèr leiða, sagði hann. Bjóst hann þá til ferðar, ok skildu þau mœðgin með kærleikum. Fór hann fyrst til Mela í Hrútafjörð, og sagði Gamla mági sínum allt þat, sem til hafði borit um vígit Þorbjarnar. Gamli bað, at hann skyldi flýta sèr ór Hrútafirði, meðan þeir halda flokkinum, frændr Þorbjarnar, en veita skulu vèr þèr at eptirmáli um víg Atla, slíkt er vèr megum. Eptir þat reið Grettir vestr yfir Laxárdalsheiði, ok lètti eigi fyrr, enn hann kvam í Ljárskóga til Þorsteins Kuggasonar, ok dvaldist þar lengi um haustið. ## kap. 52 52. Þá er Grettir kvam yfir Þorskafjarðarheiði í Langadal, lèt hann sópa greipr um eignir smábœnda, ok hafði af hverjum þat, er hann vildi; tók hann af sumum vápn, en sumum klæði; lögðu þeir allmisjafnt af, en allir sögðust nauðgir láta, þegar hann var á burtu. Þá bjó í Vatnsfirði Vermundr enn mjófi, bróðir Vígastyrs; hann átti Þorbjörgu dóttur Ólafs pá Höskuldssonar; hón var kölluð Þorbjörg en digra. Vermundr var þenna tíma til þings riðinn, er Grettir var í Langadal. Hann fór ofan yfir háls til Laugabóls; þar bjó sá maðr, er Helgi hèt; hann var þar helzt fyrir bœndum. Þaðan hafði Grettir góðan hest, er bóndi átti. Þaðan fór hann inn til Gjörfidals; þar bjó sá maðr, er Þorkell hèt; hann var vel birgr at kosti, ok þó lítilmenni; hafði Grettir þaðan slíkt, sem hann vildi, ok þorði Þorkell eigi at at finna, eðr á at halda. Þaðan fór Grettir til Eyrar, ok svá út þeim megin fjarðar, ok hafði af hverjum bœ vist ok klæði, ok gjörði mörgum harðleikit, ok þótti flestum þungt undir at búa. Grettir fór nú djarfiliga, ok hafði engi varðhöld á sèr; hann fór nú unz er hann kvam í Vatnsfjarðardal, ok fór þar til sels; dvaldist hann þar margar nætr, ok lá þar í skógum ok svaf, ok hugði eigi at sèr. En er smalamenn vissu þat, fóru þeir til bœjar, ok sögðu, at sá dólgr væri kominn í byggðina, at þeim þótti eigi dæll viðfangs. Söfnuðust þá bœndr saman, ok höfðu þrjá tigu manna; leyndust þeir í skóginum, svá at Grettir vissi ekki til, ok lètu smalamann halda njósnum til, nær fœri gæfi á Gretti, en þó vissu þeir úgjörla, hverr maðrinn var. Nú bar svá til einn dag, þá er Grettir láok svaf, at bœndr kvámu at hánum; ok er þeir sáu hann, áttu þeir ráðagjörð um, hversu þeir skyldi taka hann, svá at minnst yrði manntjón í, ok skipuðu til, at tíu skyldi á hann hlaupa, en sumir skyldi bera bönd at fótunum. Þeir gjörðu nú svá, ok fleygðu sèr ofan á hann, en Grettir brá við svá hart, at þeir hrutu af hánum; en hann kvamst á knè, ok í því gátu þeir kastað böndum á hann ok fœtr hánum. Þá spyrndi Grettir svá fast við eyrun á tveimr, at þeir láu í roti. Nú hljóp á hann hverr at öðrum, en hann ruddist um fast ok lengi, en þó gátu þeir hlaðit hánum um síðir, ok bundu hann. Eptir þat áttu þeir um at tala, hversu við hann skyldi gjöra; báðu þeir Helga af Laugabóli taka við hánum ok annast hann, þar til at Vermundr kvæmi heim af þingi. Hann svarar, at annat ætla ek mèr þarfara, enn láta húskarla mína sitja yfir hónum, því at ek á lönd erfið, ok kemr hann aldri í mína ferð. Þá báðu þeir Þorkel í Gjörfidal við hánum at taka; kváðu hann vera nógtamann. Þorkell mælti í móti, ok kvað engan kost á því, þar sem ek ligg einn í húsi ok kerling mín, en hvar fjarri öðrum mönnum, ok komi þèr eigi þeim kassa á mik, sagði hann. Þú Þórálfr á Eyri, sögðu þeir, tak við Gretti, ok gjör til hans vel um þingit; ella fœr þú hann af þèr til næsta bœjar ok ábyrgst, at hann verði eigi lauss; sèt hann svá bundinn niðr, sem nú tekr þú við hánum. Hann svarar: eigi vil ek við Gretti taka, því at ek hefi hvárki til föng nè fè at halda hann; hefir hann ok eigi á minni jörðu tekinn verit, lízt mèr heldr vandræði, enn virðing, við hánum at taka, eðr gjöra nökkut með hánum, ok hann kemr aldri í mín hús inn. Eptir þat leituðu þeir við hvern búanda, ok mæltu allir í móti, ok eptir þessu viðtali þeirra hafa kátir menn sett frœði þat, er Grettisfœrsla hèt, ok aukit þar í kátligum orðum til gamans mönnum. En er þeir höfðu þetta talat lengi, þá kvam þat ásamt með þeim, at þeir myndi eigi gjöra happ sitt at úhappi, ok fóru til, ok reistu gálga þar þegar í skóginum, ok ætluðu at hengja Gretti, ok hlömmuðu nú mjök yfir þessu. Þá sá þeir ríða sex menn neðan eptir dalnum; var einn í litklæðum. Þeir gátu, at þar myndi fara Þorbjörg húsfreyja ór Vatnsfirði, ok svá var; ætlaði hón til sels. Hón var skörungr mikill ok stórvitr; hón hafði hèraðsstjórn ok skipaði öllum málum, þegar Vermundr var eigi heima. Hón veik þangat at, sem mannfundrinn var, ok var hón af baki tekin. Bœndr fögnuðu henni vel. Hón mælti þá: hvat þingi hafi þèr? eðr hverr er þessi hinn hálsdigri, er hèr sitr í böndum? Grettir nefndi sik, ok heilsaði henni. Hón svarar: hvat rak þik til þess, Grettir, sagði hón, at þú vildir gjöra hèr úspektir þingmönnum mínum? Eigi má nú við öllu sjá; vera varð ek nökkurstaðar. Slíkt er mikit gæfuleysi, segir hón, at vesalmenni þessi skyldi taka þik, svá at ekki lagðist fyrir þik, eða hvat ætlit þèr nú af hánum at gjöra? Bœndr sögðu henni, at þeir ætluðu at festa hann á gálga fyrir úspektir sínar. Hón svarar: vera má, at Grettir hafi sakir til þess, en ofráð man þat verða yðr Ísfirðingum at taka Gretti af lífi, því at hann er maðr frægr ok stórættaðr, þó at hann sè eigi gæfumaðr; eðr hvat viltu nú vinna til lífs þèr, Grettir, ef ek gef þèr líf? Hann svarar: hvat mælir þú til? Þú skalt vinna eið, sagði hón, at gjöra engar úspektir hèr um Ísafjörð, engum skaltu hefna, þeim sem í atför hafa verit at taka þik. Grettir kvað hana ráða skyldu. Síðan var hann leystr; ok þá kvazt hann mest bundizt hafa at sínu skaplyndi, at hann sló þá eigi, er þeir hœldust við hann. Þorbjörg bað hann fara heim með sèr, ok fèkk hánum hest til reiðar. Fór hann þá heim í Vatnsfjörð, ok beið þar til þess, er Vermundr kvam heim, ok gjörði húsfreyja vel við hann. Varð hón af þessu mjök fræg víða um sveitir. Vermundr var úfrýnn, er hann kvam heim, ok spurði, hví Grettir væri þar. Þorbjörg sagði allt, sem farit hafði með þeim Ísfirðingum. Hvers naut hann at því, sagði Vermundr, er þú gaft hánum líf? Margar greinir váru til þess, sagði Þorbjörg; þat fyrst, segir hón, at þú mant þykkja meiri höfðingi, enn áðr, er þú áttir þá konu, er slíkt þorði at gjöra; þá myndi þat ok ætla Hrefna frændkona hans, at ek mynda eigi láta drepa hann; þat hit þriðja, at hann er hinn mesti afreksmaðr í mörgum greinum. Vitr kona ertu, sagði Vermundr, í flestu, ok haf þökk fyrir. Þá mælti hann til Grettis: lítið lagðist nú fyrir þik, þvílíkr garpr sem þú ert, er vesalmenni skyldi taka þik, ok ferr svá jafnan úeirðarmönnum. Grettir kvað þá vísu þessa: Mitt var gilt gæfuleysi í marþaks miðjum firði, er gamlir grísir skyldi halda mèr at höfuðbeinum. Hvat vildu þeir af þèr gjöra, kvað Vermundr, þá er þeir höfðu tekit þik? Grettir kvað: Sögðu mèr, þau er Sigarr veitti, mægða laun margir hœfa, unz lofgróinn laufi sœmdar reynirunn rekkar fundu. Vermundr mælti: hvárt mundu þeir hafa hengt þik, ef þeir einir hefði um vælt? Grettir kvað: Mynda ek sjálfr í snöru egnda helzti brátt höfði stinga, ef Þorbjörg þessu skáldi (hón er allsnotr) eigi byrgi. Vermundr mælti: hvárt bauð hón þèr til sín: Grettir svarar: Mik bað hjálp handa tveggja Sifjar vers með sèr fara; sú gaf þveng Þundar beðju góðan hest, er mik gœddi friði. Mikil man verða æfi þín ok erfið, segir Vermundr, ok er þèr kennt at varast úvini þína, en eigi nenni ek at halda þik, ok hafa þar fyrir þykkju margra ríkra manna; er þèr enn bezt at leita til frænda þinna, en fáir munu verða til at taka þik, ef öðru megu við koma; ertu ok eigi auðkvæðr til fylgdar við flesta menn. Grettir var í Vatnsfirði nökkura hríð, ok fór þaðan til Vestfjarða, ok leitaði til margra göfugra manna, ok bar jafnan eitthvert við, þat er engi tók við hánum. ## kap. 54 54. Grettir fór ór Tungu upp til Haukadals, ok þaðan norðr á Kjöl, ok hafðist þar við um sumarit lengi, ok var nú eigi traust, at hann tœki eigi af mönnum plögg sín, þeim sem fóru norðr eðr norðan um Kjölinn, því at hánum varð illt til fèfanga. Þat var einn dag, at Grettir var jafnan norðr á Dúfunesskeiði, at hann sá, at maðr reið norðan eptir Kilinum; sá var mikill á baki, ok hafði góðan hest, ok beizl háseymt, vel tornað. Annan hest hafði hann í taumi, ok á töskur. Þessi maðr hafði síðan hatt á höfði, ok sá úglöggt í andlit hánum. Gretti leizt vel á hestinn ok þing hans, ok fór til móts við hann, ok heilsaði hánum, ok spurði hann at nafni, en hann kvazt Loptr heita; veit ek, hvat þú heitir, sagði hann, þú mant vera Grettir hinn sterki Ásmundarson, eðr hvert viltu fara? Ekki hefi ek staðnefnt um þat, sagði Grettir, en þat er eyrindi mitt, at vita, ef þú vilt af leggja nökkurt plagg af því, sem þú ferr með. Loptr svarar: hví man ek fá þèr þat, sem ek á? eðr hvat viltu við gefa? Grettir svarar: hefir þú eigi spurt þat, at ek legg eigi fè í móti? ok sýnist þó þat flestum, at ek fái þat, sem ek vil. Loptr mælti: bjóð þú þeim þessa kosti, er þeir þykkja góðir, en eigi vil ek svá láta þat, er ek á, ok fari hvárir sinn veg; ok reið fram hjá Gretti, ok keyrði hestinn. Grettir mælti: eigi munu vit svá skjótt skilja, ok þreif í taumana á hesti Lopts fyrir framan hendr hánum, ok hèlt báðum höndum. Loptr mælti: far þú veg þinn, ekki fær þú af mèr, ef ek get á haldit. Þat man nú reynt verða, segir Grettir. Loptr seildist niðr með kinnleðrunum, ok tók taumana milli hringanna ok handa Grettis, heimtandi svá fast, at hendr Grettis hrukku niðr eptir taumunum, þar til sem hann dró af hánum allt beizlit. Grettir leit eptir í lófana, ok sá, at þessi maðr myndi hafa afl í krummum heldr enn eigi, ok leit eptir hánum ok mælti: hvert ætlar þú nú at fara? Loptr svarar, ok kvað: Ætla ek regns í hrunketil steypi niðr frá stórfrerum; þar má hængr hitta grundar lítinn stein ok land hnefa. Grettir mælti: eigi er víst at leita eptir byggðum þínum, ef þú segir eigi ljósara. Hann mælti þá, ok kvað: Er-at mèr dælt at dylja þik, ef þú vilt vitja þangat; þat er ór byggð Borgfirðinga, þat er Balljökul bragnar kalla. Síðan skildu þeir. Sèr Grettir þá, at hann hefir eigi afl við þessum manni. Þá kvað Grettir vísu: Mèr stóð málma skúrar, mundangshvatr ok Atli (staddr vilda ek svá sjaldan), snarr Illugi fjarri: þá er úfœlinn álar endr dró mèr ór hendi (bruðr strýkr horsk, ef hræðumst, hvarma) Loptr hinn armi. Eptir þetta fór Grettir suðr af Kilinum, ok reið til Hjalla, ok fann Skapta, ok beiddi hann ásjár. Skapti svarar: þat er mèr sagt, at þú farir heldr úspakliga, ok grípir fyrir mönnum góðs sitt, ok samir þèr þat illa, svá stórættuðum manni. Nú væri allt betra um at tala, ef þú ræntir eigi, en með því, at ek skal heita lögmaðr í landinu, þá stenzt mèr eigi at taka við útlegðarmönnum, ok brjóta svá lögin. Ek vil, at þú leitir þangat nökkur, at þú þyrftir eigi at leggjast á fè manna. Grettir kvazt þat gjarna vildu, en sagði þó, at hann þóttist varla einn saman vera mega fyrir myrkfœlni. Skapti kvað hann eigi því einu mundu mega við hlíta, er hánum þœtti bezt, ok trú þú engum svá vel, at þèr verði svá, sem í Vestfjörðum; hefir þat mörgum at bana orðit, at hann hefir oftryggr verit. Grettir þakkaði hánum fyrir heilræði sín, ok snèri aptr til Borgarfjarðar um haustið, ok fann Grím Þórhallsson, vin sinn, ok sagði tillögur Skapta. Grímr bað hann fara norðr til Fiskivatna á Arnarvatnsheiði, ok svá gjörði hann. ## kap. 57 57. Á alþingi frètti Þórir ór Garði dráp Þóris rauðskeggs; þóttist hann nú sjá, at eigi var auðvelt við at eiga. Tók hann þá þat til ráðs, at hann reið vestr yfir heiðar enar neðri af þinginu, ok hafði nær átta tigu manna, ok ætlaði at fara at taka Gretti af lífi. En er Grímr Þórhallason vissi þat, þá gjörði hann Gretti orð, ok bað hann vera varan um sik. Grettir hugði jafnan at mannaferðum. Þat var einn dag, at hann sá margra manna reið, ok stefndu til byggða hans; hljóp hann þá í hamraskarð eitt, ok vildi eigi renna, því at hann sá eigi liðit allt. Í því kvam Þórir at með allt liðít, ok bað þá nú ganga í milli bols ok höfuðs á Gretti, ok kvað lítið mundu fyrir illmennit leggjast. Grettir svarar: eigi er sopit, þó at í ausuna sè komit; hafi þèr ok langt til sótt, ok munu nökkurir fá leiksmark, áðr enn vèr skiljum. Þórir eggjaði mjök menn til atsóknar. Hamraskarðit var mjótt, svá at hann gat vel varit öðru megin, en þat undraðist hann, at aldri var at baki hánum gengit, svá at hánum yrði mein at því. Fèllu þá menn af Þóri, en sumir urðu sárir; en þeir gátu ekki at gjört. Þá mælti Þórir: þat hefi ek spurt, sagði hann, at Grettir væri afbragðsmaðr fyrir hreysti sakir ok hugar, en þat vissa ek aldri, at hann væri svá fjölkunnigr, sem nú sè ek, því at þar falla hálfu fleiri, sem hann horfir bakinu við. Nú sè ek, at hèr er við tröll at eiga, en eigi við menn. Biðr hann þá frá hverfa, ok svá var gjört. Grettir undraðist, hví svá mátti verða; en þó var hann ákafliga móðr. Þórir snèri á burt ok hans menn, ok riðu norðr á sveitir; þótti mönnum þeirra ferð en sneypiligasta. Hafði Þórir látið átján menn, en margir sárir. Grettir veik nú upp í skarðit, ok fann þar mann mikinn vexti; hann sat upp við hamarinn, ok var sárr mjök. Grettir spurði hann at nafni, en hann sagðist Hallmundr heita, en þat má ek segja þèr til kenningar, at þèr þótti ek fast taka í taumana á Kili um sumarit, er vit fundumst; þykkjumst ek nú þat hafa launat þèr. Þat er víst, sagði Grettir, at mèr þykkir þú hafa sýnt mèr mikinn drengskap, hvenær sem ek get þat launat þèr. Hallmundr sagði: þat vil ek nú, at þú komir til heimkynna minna, því at þèr man langt þykkja hèr á heiðinni. Grettir kvezt þat gjarna vildu. Nú fóru þeir báðir samt suðr undir Balljökul; þar átti Hallmundr helli stóran, ok dóttur, gilda vexti ok sköruliga. Þau gjörðu vel við Gretti, ok grœddi hón þá báða. Þar dvaldist Grettir lengi um sumarit; hann kvað flokk um Hallmund, ok er þetta þar í: Hátt stígr höllum fœti Hallmundr í sal fjalla. Þessi vísa er þar í: Varð í viðris firði vígfúss á benstíga naðr í Virfils veðri vápnhríðar fram skríða. Kostr man köppum traustum Keldhverfinga at erfa. Olli hvatr ór helli Hallmundr, er ek kvamst undan. Svá hafa þeir frá sagt, at Grettir dræpi sex menn á fundinum, en Hallmundr tólf. Þá er á leið sumarit, fýsti Gretti aptr til byggða, at finna vini sína ok frændr. Hallmundr bað hann sín vitja, er hann fœri suðr um land, ok hèt Grettir því. Fór hann þá vestr til Borgarfjarðar, ok þaðan til Breiðafjarðardala, ok leitaði ráða við Þorstein Kuggason, hvert hann skyldi þá á leita, en Þorsteini þótti nú fjölgast mótstöðumenn hans, ok kvað fá mundu við hánum taka; en fara máttu suðr á Mýrar, ok vita, hvat þar býr fyrir. Grettir fór nú suðr á Mýrar um haustið. ## kap. 59 59. Maðr hèt Gísli; hann var sonr Þorsteins, sem Snorri goði lèt drepa. Gísli var mikill maðr ok sterkr, ok afburðarmaðr í vápnum ok klæðum, ok gjörði um sik mikit, ok nökkut sjálfhœlinn. Hann var siglingamaðr, ok kvam þat sumar út í Hvítá, er Grettir hafði einn vetr verit í fjallinu. Þórðr Kolbeinsson reið til skips. Gísli fagnaði hánum vel, ok bauð hánum varning sinn, sem hann vildi. Þórðr þá þat, ok tóku þeir tal með sèr. Gísli mælti: er þat satt, sem mèr er sagt, at þèr verðr ráðfátt at koma í burt skógarmanni þeim, er yðr gjörir margt mein. Þórðr sagði: eigi höfum vèr til reynt, en mörgum lízt hann torsóttligr vera, ok hefir at því mörgum vorðit. Ván þykkir mèr, at yðr veiti þungt við Björn, er þèr rekit eigi þenna af yðr; er því verr, at ek man of fjarri í vetr, at ek mætti bœta af þessu ráði. Spyrja man þèr bezt þykkja við hann at eiga. Eigi þarftu at segja mèr frá Gretti, sagði Gísli; reynt hefi ek brattara, þá er ek var í herförum með Knúti konungi hinum ríka, ok fyrir vestan haf, ok þótti ek verja mitt rúm, ok kvæma ek í fœri við hann, þá treysti ek mèr ok vápnum mínum. Þórðr kvað hann eigi til einskis vinna skyldu, ef hann rèði Gretti af, er ok meira fè lagt til höfuðs hánum, enn nökkurum öðrum skógarmanni; ok váru áðr sex merkr silfrs, en í sumar lagði til Þórir ór Garði þrjár merkr, ok ætla menn, at sá muni nóg til vinna, er hlýtr. Allt verðr til fjárins unnit, sagði Gísli, ok er oss eigi sízt kaupmönnum, en nú skulu vit hljótt fara með þessu tali; kann vera, at hann sè varari um sik, sagði hann, þegar hann veit, at ek er í ráðum með þèr ok yðr. Ek ætla at vera í vetr úti á Snjófellsnesi á Ölduhrygg; eða er nökkut bœli hans á veginum? Man hann eigi við þessu sjá; skal ek eigi fjölmenni draga at hánum. Þórði líkaði vel þessi ráðagjörð. Reið hann heim síðan, ok lèt kyrrt um þetta. Hèr fór, sem mælt er, at opt er í holti heyrandi nær. Þeir menn höfðu verit hjá viðrtali þeirra Gísla, sem váru vinir Bjarnar í Hítardal, ok sögðu hánum inniliga frá; en er þeir Grettir fundust, gat Björn um fyrir hánum; sagði nú reyna mundu, hversu hann stœði á móti; væri eigi úgaman, sagði Björn, þó at þú hrektír fyrir hánum, en drepir hann eigi, ef þú mátt annat. Grettir glotti við, ok gaf sèr fátt um. Nær rèttum um haustið fór Grettir ofan í Flysjuhverfi, ok sótti sèr sauði; hann gat náð fjórum geldingum. Bœndr urðu varir við ferð hans, ok fóru eptir hánum; þat var mjök jafnsnemma, at hann kvamst undir hlíðina, ok hinir kvámust at, ok vildu elta frá hánum sauðina, en eigi báru þeir vápn at hánum; þeir váru sex saman, ok flœktust á veginn fyrir hann. Hánum gjörði hermt við sauðina, ok þreif tvá, ok kastaði forbrekkis, svá þeir lágu í úviti; ok er hinir sáu þat, gengu þeir at údjarfligar. Grettir tók sauðina, ok krœkti saman á hornunum, ok kastaði um sína öxl sínum tveimr; gekk síðan upp í bœli sitt. Bœndr hurfu aptr, ok þóttu illt hafa af fengit, ok undu þeir nú verr, enn áðr, sínum hlut. Gísli sat við skip um haustið, þar til er því var til hlunns ráðit. Bar hánum margt til dvala, ok varð af því síðbúinn, ok reið litlu fyrir vetrnætr. Fór hann þá sunnan, ok gisti undir Hrauni fyrir sunnan Hítará. Um morguninn, áðr Gísli reið þaðan, talaði hann til fylgdarmanna sinna: nú skulu vèr ríða í litklæðum í dag, ok látum skógarmanninn þat sjá, at vèr erum eigi sem aðrir förumenn, er hèr rekast dagliga. Þeir váru þrír saman, ok gjörðu svá; ok er þeir kvámu út yfir ána, þá talaði hann enn til: hèr er mèr sagt til skógarmannsins uppi í tindunum þessum, ok eigi er hèr greiðgengt; eðr man hánum eigi vel líka at finna oss ok sjá þing vár? Þeir kveða hann jafnan vanan þess. Þenna morgin hafði Grettir snemma upp staðit í bœli sínu. Veðr var kalt ok frjósanda, ok fallinn at snjár, ok þó lítill. Hann sá, at þrír menn riðu sunnan yfir Hítará, ok skein á skrúðklæðin ok smelta skjölduna. Gretti kvam í hug hverìr vera myndi, ok þykkist munu þurfa at fá sèr eitthvert plagg af þessum; var hánum forvitni á at finna þá, er svá mikit gambraði. Tekr nú vápn sín, ok hleypr nú ofan í skriðuna; ok er Gísli heyrði til, at grjótið sarglaði, mælti hann svá: maðr ferr þar ofan ór hlíðinni, ok heldr mikill, ok sá vill oss finna; verðum nú við röskliga, því at hèr berr veiði í hendr. Fylgdarmenn hans sögðu þenna eigi mundu hlaupa í hendr þeim, ef hann treysti sèr eigi, ok er vel, at sá hafi brek, er beiðist. Eptir þat hlaupa þeir af baki. Grettir kvam at í því, ok tók til klæðsekks, er Gísli hafði fyrir aptan sik við söðul sinn, ok mælti: þetta man ek hafa, ek lýt opt at litlu. Gísli svarar: eigi skal þat vera, eðr veizt þú eigi, við hvern er þú átt um. Grettir svarar: eigi er mèr þat svá glöggt um, man ek ok eigi at þessu mannamun gjöra, síðan ek mæli til svá lítils. Vera má, at þèr þykki lítið, segir hann, en heldr vil ek láta þrjá tigu hundraða, en ofarliga man liggja újafnaðr í þèr; ok sœkjum at hánum, piltar, ok sjáum, hvat hann má. Þeir gjörðu svá. Grettir lèt hefjast fyrir, ok veik at steini þeim, er þar stendr við götuna, ok Grettishaf er kallað, ok varðist þaðan. Gísli eggjaði fast fylgdarmenn sína. Grettir sá nú, at hann var eigi slíkr fullhugi, sem hann lèzt, því at hann stóð jafnan á baki mönnum sínum. Gretti leiddist nú þófit, ok sveipaði til saxinu, ok hjó annan fylgdarmann Gísla banahögg, ok hljóp nú frá steininum, ok sótti svá fast, at Gísli hrökk fyrir allt út með fjallinu. Þá fèll annarr förunautr Gísla. Grettir mælti þá: þat sèr lítt á, at þú hefir víða vel fram gengit, ok illa skilst þú við þína fèlaga. Gísli svarar: sá er eldrinn heitastr, er á sjálfum liggr, ok er illt at fást við heljarmanninn. Skiptust þeir þá fám höggum við, áðr enn Gísli kastaði vápnunum, ok hefir á rás undan út með fjallinu. Grettir gefr hánum tóm til at kasta því, sem hánum líkar, ok í hvert sinn, er Gísli sèr ráðrúm til, kastaði hann einhverju klæði. Fór Grettir aldri harðara eptir, enn sund var í milli þeirra. Allt hljóp Gísli út yfir fjallít, ok svá um þveran Kaldárdal, ok svá um Áslaugarhlíð, ok fyrir ofan Kolbeinsstaði, ok svá út í Borgarhraun. Þá var Gísli í línklæðum einum, ok gjörðist nú ákafliga móðr. Grettir fór eptir, ok var jafnan í hendingu með þeim. Hann reif þá upp hríslu mikla. En Gísli lètti eigi fyrr, enn hann kvam út at Haffjarðará; hón var gengin uppi, ok ill yfirferðar. Gísli ætlaði þegar út á ána. Grettir snaraði þá eptir hánum, ok greip hann, ok kenndi þá aflsmunar. Rak Grettir hann þá niðr undir sik, ok mælti: ertu Gísli sá, er finna vildir Gretti Ásmundarson? Gísli svarar: ek hefi nú fundit hann, en eigi veit ek, hversu vit skiljum, ok haf nú þat, sem þú hefir fengit, en lát mik fara lausan. Grettir mælti: eigi man þèr skiljast þat, sem ek segi þèr, ok verð ek nú at gjöra þèr áminning; rekr síðan skyrtuna fram yfir höfuð hánum, ok lætr ganga limann um bak hánum ok báðar síðurnar, en Gísla fýsti jafnan at snúa sèr undan. Afhýðir Grettir hann með öllu, ok lèt hann síðan lausan. Hugsaði Gísli þat, at fyrr vildi hann ekki læra af Gretti, enn hafa slíka flenging aðra; vann hann ok aldri optar til slíkrar húðstroku. En þegar Gísli kvam fótum undir sik, hljóp hann út á hyl einn mikinn, ok svimaði þar yfir ána, ok kvam um náttina á þann bœ, er í Hrossholti heitir, ok var þá mjök þrekaðr. Þar lá hann viku, ok hljóp blástr í búkinn. Eptir þat fór hann til vistar sinnar. Grettir snèri aptr, ok tók upp þing hans, sem Gísli hafði niðr kastað, ok fœrði heim til sín, ok fèkk Gísli ekki af þeim síðan. Mörgum þótti þetta makliga gjört við Gísla fyrir umfang sitt ok raup, er hann hafði af sèr gjört. Grettir kvað þetta um sameign þeirra: Rennr, sá er rispar tönnum raunlítt, er skal bítast, marr, nè mœðist fyrri, mest, fyrir öðrum hesti, en fyrir mèr um Mýrar margnenninn dag þenna (fremd er hann firrðr ok sœmdum) físandi rann hann Gísli. Eptir um várit bjóst Gísli til skips, ok bauð á því mestan varnað, at nökkurr hlutr fœri suðr með fjalli, þat sem hann ætti; kvað þar sjálfan fjandann fyrir vera. Gísli reið suðr með sjá alla leið til skips, ok fundust þeir Grettir aldri síðan, ok þótti engum til hans koma upp frá því, ok er hann ór sögunni. Enn versnaði með þeim Þórði Kolbeinssyni ok Gretti; setti Þórðr nú mörg ráð til, at Gretti yrði á burt kómit, eðr drepinn ella. ## kap. 61 61. En þeir Grettir tóku sèr hross, ok riðu upp undir fjall, því at þeir váru allir sárir; ok er þeir kvámu í Fagraskóga, var Eyjúlfr þar eptir. Þar var bóndadóttir úti, ok spurði at tíðendum. Grettir sagði af hit ljósasta, ok kvað vísu: Hœg munat, hirðisága hornflœðar, nú grœða stór, þó at steyptust fleiri, Steinúlfs höfuðskeina. Því er um Þorgils æfi þung ván, at bein sprungu; lýðr segir átta aðra auðbrjóta þar dauða. Eptir þat fór Grettir í bœli sitt, ok sat þar um vetrinn. En er þeir Björn fundust, sagði hann Gretti, at hánum þótti nú mikit at orðit; ok man þèr eigi hèr vært vera á lengdar; hefir þú nú drepit bæði frændr mína ok vini, en eigi man ek kasta niðr því, sem ek hefi játað þèr, meðan þú ert hèr. Grettir kvazt hendr sínar ok líf eiga at verja, en illa er þat, er þèr mislíkar. Björn kvað nú svá búit vera verða. Litlu síðar kvámu þeir menn til Bjarnar, sem misst höfðu frændr sína fyrir Gretti, ok báðu, at hann lèti eigi úeirðarmann þenna vera þar lengr til skapraunar við þá. Björn sagði, at svá skyldi vera, þegar at vetri lètti af. Þrándr var grœddr, sonr Þórarins á Ökrum; hann var gildr maðr fyrir sèr; hann átti Steinunni, dóttur Hrúts á Kambnesi. Þorleifr í Hraunsdal, faðir Steinúlfs, var mikill maðr fyrir sèr; frá hánum eru komnir Hraundœlir. Eigi er nú getið um sameign þeirra Grettis ok Mýramanna fleira, meðan er hann var þar í fjallinu; hèlt Björn ok vináttu við hann, en þó fækkuðust heldr vinir Bjarnar fyrir þetta, er hann lèt Gretti þar vera, því at menn undu illa við, at hafa frændr sína bótalausa. Um þing leitaði Grettir burt af Mýrum; fór hann þá enn til Borgarfjarðar, ok fann Grím Þórhallsson, ok leitaði hann þá ráðs, hversu hann skyldi þá breyta. Grímr kvezt eigi hafa efni til þess at halda hann, ok því fór Grettir til fundar við Hallmund vin sinn, ok dvaldist þar um sumarit, þar til er á leið. Umhaustið fór Grettir í Geitland, ok beið þar til þess, er bjart veðr kvam; þá gekk hann upp á Geitlandsjökul, ok stefndi á landsuðr eptir jöklinum, ok hafði með sèr ketil ok eldsvirki. Þat ætla menn, at hann hafi farit at tilvísan Hallmundar, því at hánum hefir víða kunnigt verit. Grettir fór þar til, er hann fann dal í jöklinum, langan ok heldr mjófan, ok lukt at jöklum öllum megin, svá at þeir skúttu fram yfir dalinn. Hann kvamst ofan í einhverjum stað; hann sá þá fagrar hlíðir grasi vaxnar ok smákjörr. Þar váru hverar, ok þótti hánum, sem jarðeldar myndi valda, er eigi luktust saman jöklarnir yfir dalnum. Á lítil fèll eptir dalnum, ok slèttar eyrar báðum megin. Lítill var þar sólargangr, en þat þótti hánum útal, hve margr sauðr þar var í dalnum. Þat fè var miklu betra ok feitara, enn hann hefði þvílíkt sèt. Grettir bjóst nú þar um, ok gjörði sèr skála af þeim viði, sem hann fèkk þar til. Tók hann sèr nú sauði til matar; var þar betri einn sauðr til niðrlags, enn tveir annarsstaðar. Ein ær mókollótt var þar með dilki, sú er hánum þótti mest afbragð í vera fýrir vaxtar sakir; var hánum forvitni á at taka dilkinn, ok svá gjörði hann, ok skar síðan dilkinn. Hálf vætt mörs var í dilkinum, en hann var þó öllu betri; en er mókolla missti dilks síns, fór hón upp á skála Grettis hverja nátt, ok jarmaði, svá at hann mátti enga nátt sofa. Þess iðraðist hann mest, er hann hafði dilkinn skorit, fyrir únáðum hennar. Hvert kveld, er hálfrökkvat var, heyrði hann hóat uppi í dalnum, ok þá hljóp fèit allt til hins sama bóls hvert kveld. Svá hefir Grettir sagt, at fyrir dalnum hafi ráðit blendingr, þuss einn, sá er Þórir hèt, ok í hans trausti hafði Grettir þar verit; við hann kenndi Grettir dalinn, ok kallaði Þórisdal. Dœtr kvað hann Þóri eiga, ok hendi Grettir gaman at þeim, enda tóku þær því vel, því at þar var eigi margkvæmt. En þá er fastað var, gjörði Grettir þá minning, at þá skyldi eta mör ok lifrar um langaföstu. Ekki bar þar til tiðenda um vetrinn. Þá þótti Gretti þar svá daufligt, at hann mátti þar eigi lengr vera. Fór hann þá í burt ór dalnum, ok gekk suðr þvers af jöklinum, ok kvam þá at norðan at miðjum Skjaldbreið. Reisti hann upp hellu, ok klappaði á rauf, ok sagði svá, ef maðr legði auga sitt við raufina á hellunni, at þá mætti sjá í gil þat, sem fèllr ór Þórisdal. Síðan fór hann suðr um land, ok svá til Austfjarða; var hann í þessarri ferð um sumarit ok vetrinn, ok fann alla hina meiri menn, ok bægði hánum svá við, at hvergi fèkk hann víst nè veru. Svá fór hann aptr hit nyrðra, ok dvaldist í ýmsum stöðum. ## kap. 62 62. Litlu síðar, enn Grettir fór af Arnarvatnsheiði, kvam sá maðr á heiðina, er Grímr hèt; hann var sonr ekkjunnar á Kroppi. Hann hafði drepit son Eiðs Skeggjasonar ór Ási, ok varð fyrir þat sekr gjörr. Hann settist nú þar, sem Grettir hafði áðr verit, ok veiddi vel ór vatninu. Hallmundi lèk öfund á, er Grímr var kominn í stað Grettis, ok hugsaði, at hánum skyldi engi árferð í vera, þótt hann veiddi margt. Svá bar til einn dag, at Grímr veiddi hundrað fiska, ok bar heim til skála, ok bjó um úti, en um morguninn eptir, er hann kvam til, var í burtu hverr fiskr. Þetta þótti hánum undarligt, ok fór til vatnsins, ok veiddi nú tvau hundruð fiska, fœrði heim ok bjó um, ok fór allt á sömu leið, at allir váru í burt at morgni. Nú þótti hánum eigi at einum brunni bera. Hinn þriðja dag veiddi hann þrjú hundruð fiska, bar heim, ok vakti yfir í skála sínum. Grímr sá út í hurðarboruna, ef nökkurr kvæmi til skálans. Leið nú svá nökkut fram á náttina; ok er af var þriðjungr af nátt, þá heyrði hann gengit úti hjá, og stigit heldr hart; ok er Grímr varð þessa varr, tók hann öxi, er hann átti; þat var allhvasst vápn. Hann vildi vita, hvat þessi hafðist at. Kvámumaðrinn hafði mikinn meis á baki, ok setti niðr, ok litaðist um, ok sá engan mann úti. Hann baukar til fiskanna, ok þykkir nú gott hönd á at hafa; rótar ofan í meisinn öllum fiskunum. Þá er fullr meissinn. Fiskrinn var svá stórr, at Grímr ætlaði, at engi hestr myndi bera meira. Hann tekr nú, ok ræzt undir byrðina, ok í því, er hann vildi upp standa, hljóp Grímr út, ok hjó tveim höndum á hálsinn, svá at öxin sökk at hamri. Hinn brá við hart, ok hafði á rás með meisinn suðr á fjall. Grímr snèri eptir hánum, ok vildi vita, hvárt hánum hefði tekit. Þeir fóru allt suðr undir Balljökull; þar gekk þessi maðr inn í helli. Eldr var bjartr í hellinum; þar sat kona við, stór vexti, ok þó skaplig. Þat heyrði Grímr, at hón heilsaði föður sínum, ok nefndi Hallmund. Hann kastaði niðr hart byrðinni, ok andvarpaði hátt. Hún spurði, því hann væri blóðugr. Hann svararði, ok kvað þetta: Þat er mèr sýnt, at sínu má engi maðr afli treysta; því at svá bregzt á banadœgri hölda hugr, sem heill bilar. Hón spurði þá inniliga at viðskiptum þeirra; en hann sagði allt sem farit hafði. Skaltu nú heyra til, sagði hann, en ek man segja fra athöfnum mínum, ok man ek kveða þar um kvæði, en þú skalt rista eptir á kefli. Hón gjörði svá. Þá kvað hann Hallmundarkviðu, ok er þetta þar í: Þótta ek gildr, er ek Gretti strauk nógu fast niðr af taumum; sá ek hitt, at horfa gjörði sýna stund sèr í gaúpnir.   Þat var næst, er Þórir kvam Arnarvatns upp á heiði, ok vit tveir við tigum átta oddaleík eiga knáttum.   Sýndust gild Grettis handa skýlihögg á skjöldum þeirra; þó frá ek mín miklu stœrri eggja spor ýtum sýnast.   Ek lèt hendr ok höfuð fjúka brögnum af, er at baki gengu; svá at kappar Kelduhverfis átján þar eptir lágu.   Hefir ek þursa ok þeirra kyn hart leikit ok hamarsbúa; en meinvætti marga barða, ok blendingum at bana orðit.   Svá álfa kind ok úvættum nær hefi ek öllum úþarfr verit. . . . . Margra athafna sinna gat Hallmundr í kviðunni, því at hann hafði farit um allt landit. Þá mælti dóttir hans: eigi hefir sjá maðr sleppifengr verit, ok var þat eigi úlíkligt, því at þú settir illa á stofn við hann; eðr hverr man nú hefna þín? Hallmundr svarar: eigi er víst, at þess verði auðit; vita þykkjumst ek, at Grettir myndi hefna, ef hann mætti sèr svá við koma, en eigi man hœgt at ganga í móti gæfu þessa manns, því at hánum man mikit lagit verða. Eptir þat dró svá mikit mætti Hallmundar, sem fram leið kvæðinu; var þat mjök jafnskjótt, at kviðunni var lokit, ok Hallmundr dó. Hón bar sik þá lítt, ok grèt allsárt. Þá gekk Grímr fram, ok bað hana hreysta sik; ok verðr hverr þá at fara, er hann er feigr. Varð þetta mjök af tilstofningu hans, mátta ek varla sjá, at hann rænti mik. Hón kvað hann mikit hafa at mæla um þat, ok gefst illa újafnaðr. Gladdist hún þá heldr í viðrœðunni. Þar dvaldist Grímr margar nætr í hellinum, ok nam kviðuna, ok fór þá lagliga með þeim. Grímr var á Arnarvatnsheiði um vetrinn eptir dauða Hallmundar. Eptir þat kvam Þorkell Eyjólfsson til móts við hann á heiðina, ok börðust þeir. Lauk svá þeirra viðskipti, at Grímr átti vald á lífi Þorkels, ok vildi eigi drepa hann, en Þorkell tók hann til sín, ok kvam hánum útan, og gaf hánum mikit góðs, ok þótti þar hvárrtveggja vel gjöra við annan. Grímr varð síðan farmaðr, ok er mikil saga frá hánum sögð. ## kap. 63 63. Nú er þar til at taka, at Grettir er kominn austan ór fjörðum, ok fór nú huldu höfði ok duldist, því at hann vildi eigi finna Þóri, ok lá úti um sumarit á Möðrudalsheiði, ok í ýmsum stöðum; hann var ok stundum á Reykjaheiði. Þat frètti Þórir, at Grettir var á Reykjaheiði, ok safnaði mönnum, ok reið á heiðina, ok ætlaði nú, at hann skyldi eigi undan taka. Grettir varð náliga eigi fyrr varr við, enn þeir kvámu at hánum; hann var þá við sel, er þar stóð skammt frá veginum; þá var hann við annan mann. Ok er þeir sáu flokkana, ok varð skjótt til ráða at taka, þá bað Grettir, at þeir skyldi fella hestana, ok draga inn í selit, ok svá gjörðu þeir. Þórir reið um fram norðr eptir heiðinni, ok misstu vinar í stað, ok fundu ekki, ok hurfu nú aptr; ok er flokkrinn var vestr um riðinn, þá mælti Grettir: eigi man þeim ferðin þykkja góð, ef vær finnumst eigi; nú skaltu geyma hesta okkra, en ek skal fara móts við þá; væri þeim þat hjáleikr, ef þeir kenndi mik eigi. Förunautr hans latti þessa, en þó fór hann, ok tók sèr annan búning, ok hafði síðan hött niðr fyrir andlitit, ok hafði staf í hendi; gekk síðan á veginn fyrir þá. Þeir heilsuðu hánum, ók spurðu, hvárt hann hefði nökkura menn sèt ríða um heiðina. Sèt man ek hafa þá, sem þèr leitið at; skorti yðr nú alllítið at finna þá, því at þeir váru hèr fyrir sunnan mýrarnar, þær sem eru til vinstri handar. En er þeir heyrðu þetta, þeystu þeir út á mýrarnar. Þar váru svá mikil fen, at þeir kvámust hvergi fram, ok urðu at draga ór hestana, ok hröktust þar í lengi dags; báðu þeir illa fyrir hánum, þessum förumanni, er þá hafði svá dárat. Grettir snèri skjótt aptr til móts við fèlaga sinn; ok er þeir fundust, kvað Grettir vísu: Ríðk-at ek rœkimeiðum randar hóts á móti (sköpuð er þessum þegni þraut), fer ek einn á brautu. Vilk-at ek Viðrís bálka vinnendr snara finna (ek man þèr eigi þykkja œrr), leita ek mèr fœra.   Hnekki ek frá, þar er flokkar fara Þóris mjök stórir; er-á mèr í þys þeira þerfiligt at hverfa. Forðumst frægra virða fund, á ek veg til lundar (verð ek Heimdala at hirða hjör), björgum svá fjörvi. Þeir riðu nú sem hvatast vestr af, ok fram um bœinn í Garði, áðr enn Þórir kvam af fjallinu með flokk sinn. Ok er þeir kvámu nær bœnum, kvam maðr í för þeirra; sá kenndi þá eigi. Þeir sá, at kona stóð úti, ung ok skrautbúin. Grettir spurði, hver kona sú myndi vera. Sá hinn nýkomni maðr sagði, at þat væri dóttir Þóris. Þá kvað Grettir vísu: Svinn, mant segja kunna sól Gullbúa stóla, (opt þó at eigi skipti orð mín) föður þínum, hvar ek ríð um bœ breiðan, Barðjóðs ok nær garði, (láðskreytis er lítið lið) með dreng hinn þriðja. Af þessu þóttist sjá vita hinn nýkomni maðr, hverìr vera myndi, ok reið til byggðar, ok sagði, at Grettir væri um riðinn. En er Þórir kvam heim, þótti mörgum Grettir hafa vafit beðinn at höfði þeim. Setti Þórir þá gíslingar fyrir Gretti, hvar sem hann kvæmi. Tók Grettir þat til ráðs, at hann sendi fylgdarmann sinn vestr á sveitir með hestana; en hann fór upp til fjalla, ok var í dularkufli, ok fór svá norðr þar öndverðan vetr, svá at hann kenndist eigi. Öllum þótti Þórir nú hafa fengit af slíkt eða verra, enn fyrr, í þeirra viðskiptum. ## kap. 66 66. Nú er frá Gretti at segja, at hann lèt stein í festaraugat, ok lèt svá síga ofan at vatninu. Hvern veg ætlar þú nú, segir prestr, at fara? Eigi vil ek vera bundinn, segir Grettir, þá er ek kem í fossinn; svá boðar mèr hugr um. Eptir þat bjó hann sik til ferðar, ok var fáklæddr, ok gyrði sik með saxinu, en hafði eigi fleiri vápn. Síðan hljóp hann af bjarginu ok niðr í fossinn. Sá prestr í iljar hánum, ok vissi síðan aldri, hvat af hánum varð. Grettir kafaði undir fossinn, ok var þat torvelt, því at iða var mikil, ok varð hann allt til grunns at kafa, áðr enn hann kvæmist upp undir fossinn. Þar var forberg nökkut, ok kvamst hann inn þar upp á. Þar var hellir mikill undir fossinum, ok fèll áin fram af berginu. Gekk hann þá inn í hellinn, ok var þar eldr mikill á bröndum. Grettir sá, at þar sat jötunn ógurliga mikill; hann var hræðiligr at sjá. En er Grettir kvam at hánum, hljóp jötunninn upp, ok greip flein einn, ok hjó til þess, er kominn var; því at bæði mátti höggva ok leggja með hánum. Trèskapt var í; þat kölluðu menn þá heptisax, er þann veg var gjört. Grettir hjó á móti með saxinu, ok kvam á skaptit, svá at í sundr tók. Jötunninn vildi þá seilast á bak sèr aptr til sverðs, er þar hèkk í hellinum. Í því hjó Grettir framan á brjóstið, svá at náliga tók af alla bringspelina ok kviðinn, svá at iðrin steyptust ór hánum ofan í ána, ok keyrði þau ofan eptir ánni, ok er prestr sat við festina, sá hann, at slyðrur nökkurar rak ofan eptir strengnum, blóðugar allar. Hann varð þá lauss á velli, ok þóttist nú vita, at Grettir myndi dauðr vera; hljóp hann þá frá festarhaldinu ok fór heim; var þá komit at kveldi, ok sagði vísliga, at Grettir væri dauðr, ok sagði, at mikill skaði væri eptir þvílíkan mann. Nú er frá Gretti at segja; hann lèt skammt höggva í milli, þar til er jötunninn dó. Gekk Grettir þá innar eptir hellinum; hann kveikti ljós, ok kannaði hellinn. Eigi er frá því sagt, hversu mikit fè hann fèkk í hellinum, en þat ætla menn, at verit hafi nökkut. Dvaldist hánum þar fram á náttina. Hann fann þar tveggja manna bein, ok bar þau í belg einn. Leitaði hann þá ór hellinum, ok lagðist til festarinnar, ok hristi hana, ok ætlaði, at prestr myndi þar vera. En er hann vissi, at prestr var heim farinn, varð hann þá at handstyrkja upp festina, ok kvamst hann svá upp á bjargit. Fór hann þá heim til Eyjardalsár, ok kvam í forkyrkju belginum þeim, sem beinin váru í, ok með rúnakefli því, er vísur þessar váru forkunnliga vel á ristnar: Gekk ek í gljúfrit dökkva gein veltiflug steina við hjörgœði hríðar hlunns úrsvölum munni. Fast lá fram á brjósti flugstraumr í sal naumu; heldr kvam á herðar skáldi hörð fján Braga kvánar. Ok enn þessi: Ljótr kvam mèr í móti mellu vinr ór helli; hann fèkkst heldr at sönnu harðfengr við mik lengi; harðeggjat lèt ek höggvit heptisax af skepti; gangs klauf brjóst ok bringu bjartr gunnlogi svarta. Þar sagði svá, at Grettir hafi bein þessi ór hellinum haft. En er prestr kvam til kyrkju um morguninn, fann hann keflit, ok þat sem fylgði, ok las rúnirnar; en Grettir hafði farit heim til Sandhauga. ## kap. 74 74. Tóku þá margir til orða, at mikit var um mælt. Gestr mælti þá: vel hefir þú um mælt ok sagt, ef þèr spillit eigi um síðar; skal ek nú eigi dvelja, þat sem ek hefi til fram at láta. Eptir þat kastaði hann kuflinum, ók því næst öllum bolklæðum. Þá leit hverr til annars, ok brá mjök vá fyrir grön; þóttust þeir kenna, at þetta var Grettir Ásmundarson, því at hann var úlíkr öðrum mönnum fyrir vaxtar sakir ok þrekleika, ok þögnuðu nú allir, en Hafr þóttist úsvinnr orðinn. Gengu nú tveir ok tveir saman af hèraðsmönnum, ok ámælti hverr öðrum, en þeim mest, er fyrir griðunum hafði sagt. Þá mælti Grettir: gjörit greiðligt fyrir mèr, hvat yðr býr í skapi; því at eigi sit ek lengi klæðlauss; eigit þèr miklu meira í hættu, enn ek, hvárt þèr haldit grið yður, eðr eigi. Þeir svöruðu fá, ok settust niðr. Þórðarsynir ok Halldórr mágr þeirra tóku nú tal með sèr. Vildu sumir halda griðin, en sumir eigi. Hnippaði hverr kolli at öðrum. Grettir kvað vísu: Dulizt hefir margr í morgin menja runnr við kunnan; renna víst á runna ránsíma tvær grímur. Skotið er heldr fur hölda hvassorða leikborði; öld bilar orð at halda; allt dró slafr af Hafri. Þá mælti Tungusteinn: þykki þèr svá vera, Grettir; eðr hvat munu þeir af ráða, höfðingjarnir? en satt er þat, at þú ert afbragðsmaðr fyrir hreysti sakir, eðr sèr þú eigi, at hverr þeirra kjár nefinu at öðrum? Grettir kvað þá vísu: Hèldu Hlakkar tjalda hefèndr saman nefjum, Hildar veggs ok hjuggust hreggnirðir til skeggjum; ok geðstrangir gengu (griða tóku at iðrast) sváfnis látrs í sveitir sviptendr, er mik kenndu. Þá mælti Hjalti Þórðarson: eigi skal svá vera, segir hann, halda skulu vær grið var, þó at vár hafa orðit hyggindismunr; vil ek eigi, at menn hafi þat til eptirdœma, at vær sjálfir höfum gengit á grið þau, sem vær höfum sett ok seld; skal Grettir fara liðugr þangat, sem hann vill, ok hafa grið til þess, er hann kemr aptr ór þessarri ferð; eru þá úti þessi tryggðamál, hvat sem í gjörist með oss. Allir þökkuðu hánum fyrir, ok þótti hann höfðingliga gjöra, slíkar sakir sem til váru. Þorbjörn öngull varð hljóðr við. Var þá talat til, at annarrhvárr þeirra Þórðanna myndi taka á Gretti, en hann bað þá ráða. Nú gekk annarr fram þeirra brœðra. Grettir stóð fyrir rèttr, en hinn hljóp at hánum sem snarast, ok Grettir hvergi ór sporum. Grettir seildist aptr yfir bak Þórði, ok tók svá í brœkrnar, ok kippti upp fótunum, ok kastaði hánum aptr yfir höfuð sèr, svá at hann kvam at herðum niðr, ok varð þat allmikit fall. Þá mæltu menn, at þeir skyldi fara til báðir brœðrnir senn, ok svá var gjört; þá urðu allmiklar sviptingar, ók máttu ýmsir betr, en þó hafði Grettir ávallt annanhvárn undir, en ýmsir fóru á knè eðr slyðrur fyrir öðrum; svá tókust þeir fast á, at hvervetna var blátt ok blóðrisa. Öllum þótti at þessu hin mesta skemmtan; ok er þeir hættu, þökkuðu allir þeim fyrir glímuna, ok var þat dómr þeirra, er hjá sátu, at þeir væri eigi sterkari tveir, enn Grettir einn, en hvárr þeirra hafði tveggja manna megin, þeirra sem gildir váru. Þeir váru svá jafnsterkir, at hvárrgi bar af öðrum, ef þeir reyndu með sèr. Grettir var eigi lengi á þinginu. Bœndr báðu hann gefa upp eyna, en hann neitti því, ok gátu bœndr ekki at gjört. Grettir fór aptr til Drangeyjar, ok tók Illugi feginsamliga við hánum. Settust þeir um kyrrt. Sagði Grettir þeim nú frá ferðum sínum. Leið nú fram á sumarit. Öllum þótti Skagfirðingar mikinn drengskap sýnt hafa, hversu þeir hèldu vel grið sín, ok má þá af slíku marka, hverìr dyggðarmenn þá váru, slíkar sakir sem Grettir hafði gjört við þá. Bœndr þeir, sem úríkari váru, töluðu með sèr, at þeim væri lítið gagn at eiga lítinn part í Drangey, ok buðu nú at selja Þórðarsonum; en Hjalti kvazt eigi kaupa vilja, en bœndr skildu þat til, at sá, er kaupa vildi, skyldi annathvárt drepa Gretti, eðr koma hánum burt. Þorbjörn öngull kvazt eigi spara at bindast fyrir um atför við Gretti, ef þeir vildi gefa hánum fè til. Hjalti bróðir hans lagði af við hann sinn part í eyjunni, því at Þorbjörn var þeirra harðfengari, ok úvinsæll. Svá gjörðu þá fleiri bœndr. Fèkk Þorbjörn öngull þá mikinn hlut eyjarinnar með litlu verði; en hann bazt undir, at koma Gretti á burtu. ## kap. 77 77. Býst Grettir nú til sunds, ok hafði söluváðarkufl, ok gyrðr í brœkr; hann lèt fitja saman fingrna. Veðr var gott. Hann fór at áliðnum degi ór eyjunni. Allúvænligt þótti Illuga um hans ferð. Grettir lagðist nú inn á fjörðinn, ok var straumr með hánum, en kyrrt með öllu. Hann sótti fast sundit, ok kvam inn til Reykjaness, þá er sett var sólu. Hann gekk til bœjar at Reykjum, ok fór í laug um náttina, ok fór síðan í stofu. Þar var mjök heitt, því at eldr hafði verit um kveldit, ok var lítt rokin stofan. Hann var móðr mjök, ok sofnaði fast. Lá hann þar allt á dag fram; en er á leið morguninn, stóðu heimamenn upp, ok kvámu konur tvær í stofu fyrst; þat var griðkona ok dóttir bónda. Grettir var við svefn, ok höfðu fötin svarfazt af hánum ofan á gólfit. Þær sáu, hvar maðr lá, ok kenndu hann. Þá mælti griðkona: svá vil ek heil, systir, hèr er kominn Grettir Ásmundarson, ok þykkir mer raunar skammrifjamikill vera, og liggr berr; en þat þykki mèr fádœmi, hversu lítt hann er vaxinn niðr, ok ferr þetta eigi eptir gildleika hans öðrum. Bóndadóttir svarar: því berr þèr svá margt á góma? ok ertu eigi meðalfífla, ok vertu hljóð. Eigi má ek hljóð vera um þetta, sæl systirin, segir gríðkona, því at þessu hefða ek eigi trúat, þó at nökkurr hefði sagt mèr. Fór hón nú yfir at hánum, ok gægðist, en stundum hljóp hón til bóndadóttur, ok skelldi upp ok hló. Grettir heyrði, hvat hón sagði, ok er hón hljóp inn yfir á gólfit, greip hann til hennar, ok kvað vísu: Váskeytt er far flaska; fár kann sverð í hári eskiruðr fur öðrum örveðrs sjá gjörva. Veðja ek hins, at hreðjar hafi-t þeir, enn vèr meiri, þó at eldraugar eigi atgeira sín meiri. Síðan svipti hann henni upp í pallinn, en bóndadóttir hljóp fram. Þá kvað Grettir vísu: Sverðlítinn kvað sæta, saumskorða, mik orðinn; Hrist gjörir hreifa kvista hœlin satt at mæla. All-lengi má ungum (eyleggjar, bíð þú, Freyja) lágr í læra skógi lautu faxi mèr vaxa. Griðka œpti hástöfum, en svá skildu þau, at hón frýði eigi á Gretti, um þat er lauk. Litlu síðar stóð hann upp ok gekk til Þorvalds bónda, ok sagði hánum til vandkvæða sinna, ok bað hann flytja sik út; og gjörði hann svá, ok lèði skip ok flutti hann út; ok þakkaði Grettir hánum fyrir þenna drengskap. En er þat frèttist, at Grettir hafði lagzt viku sjáfar, þótti öllum frábærr frœkleikr hans bæði á sjá ok landi. Skagfirðingar ámæltu mjök Þorbirni öngli fyrir þat, er hann kvam eigi Gretti burt ór Drangey, ok kváðust mundu aptr taka hverr sinn part. Hánum þótti sèr úhœgt um, ok bað þá vera góða í biðum. ## kap. 82 82. Nú leggjast þeir niðr um kveldit; ok er kvam at miðri nátt, brauzt Grettir um fast. Illugi spurði, hví hann væri svá úkyrr. Grettir segir, at hánum gjörðist illt í fœtinum, ok þœtti mèr líkara, at nökkut litbrigði væri á. Kveiktu þeir þá ljós; ok er til var leyst, sýndist fótrinn blásinn ok kolblár, en sárit var hlaupit í sundr, ok miklu illiligra, enn í fyrstu. Þar fylgði mikill verkr, svá at hann mátti hvergi kyrr þola, ok eigi kvam hánum svefn á augu. Þá mælti Grettir: svá skulu vær við búast, sem krankleiki þessi, sem ek hefi fengit, man eigi til einskis gjöra, því at þetta eru gjörningar, ok man kerling ætla at hefna steinshöggsins. Illugi mælti: þá sagða ek þèr, at eigi myndi gott fá af kerlingu þeirri. Allt man fyrir eitt koma,segir Grettir, ok kvað vísur fimm: Opt nam sköpum skipta skjómaegg í rómu, þá er ek berserkja birkis böðharða sjót varðag. Gall, er Hjarandi handa, Hristar naðrinn, missti; Björn lèt brátt ok Gunnarr báðir líf ok náðir.   Enn kvam ek einu sinni út á breiðri skútu í Dyrrhólmi; darra drengr elskaði lengi. Bauð Torfi þá þýðum þegn með stóru megni þrautir þungra spjóta, þarfr Vèbrands arfi.   Svá varð skildr frá skáldi skeleggs minnis veggja meiðir, þótt margir stœði menn at vápna sennu, svá at úfœrr varð ára endr af Grettis hendi hlynr í hríðum benja; hest gaf hann mèr at lesti.   Vítt frá ek at Þorbjörn þœtti þegn sterkr svaðils verka (aldrs kvazt oddbörr skyldu) Arnórsson (mèr varna). Áræði brást eyði einlyndum, þótt mik fyndi úti, ormasetra; einn var ek eigi at beinni.   Gat ek fyrir geira njótum gætt, því at treysta ek mætti viðr umsátum ýta, aldrs, en þat var eigi sjaldan; nú hefir gild með göldrum gunnelda bör unnit (römm eru ráðin grimmu) rein afgömul steina. Nú skulu vær vera varir um oss, sagði Grettir, því at svá munu þau Þorbjörn öngull til ætla, at eigi skuli þetta eitt saman fara; vil ek, Glaumr, at þú gætir stíga hvern dag hèðan í frá, en dragir upp á kveldi, ok gjörir þetta trúliga, sem mikit liggi við, en ef þú svíkr okkr, þá man þèr skammt til ills. Glaumr hèt góðu um þetta. Nú tók at harðna veðrátta, ok gjörði á landnyrðing mikinn með kulda. Grettir spurði hvert kveld, hvárt upp væri dreginn stiginn. Glaumr mælti: nú væri helzt manna ván mest; eðr man nökkurum svá mikill hugr á at ná lífi þínu, at þat vilì til vinna, at drepa sjálfan sik? því at þessi veðr eru langt um úfœr, ok lokit ætla ek nú garpskapnum hinum mesta, er þèr þykkir sem allt muni ykkr at bana verða. Þú mant þik enn verr bera, enn hvárr okkar, sagði Grettir, til hvers sem taka þarf, en þó skaltu nú geyma stigans, þó at þú sèrt nauðigr. Ráku þeir hann út hvern morgin. Þoldi hann þat illa. Verkrinn tók at vaxa í skeinunni, svá at blès upp allan fótinn, ok lærit tók þá at grafa bæði uppi ok niðri, ok snèrist um allt sárit, svá at Grettir gjörðist banvænn. Sat Illugi yfir hánum nátt ok dag, svá at hann gaf at engu öðru gaum; var þá liðit af annarri viku síðan Grettir skeindi sik. ## kap. 86 86. Frændum þeirra Grettis ok Illuga líkaði stórilla, er þeir frèttu vígin, ok tóku svá upp, at Öngull hefði gjört níðingsverk, at drepa dauðvána mann, ok í annarri grein um fjölkynngi; sóttu þeir at hinu vitrustu menn, ok mæltist illa fyrir mál Önguls. Hann reið nú vestr til Miðfjarðar, þá fjórar vikur váru af sumri; ok er þat frèttist til ferða hans, stefndi Ásdís at sèr mönnum, ok váru þar margir hennar vinir, Gamli ok Glúmr mágar hennar, ok sýnir þeirra, Skeggi, er skammhöndungr var kallaðr, ok Úspakr, er fyrr var getið. Ásdís var svá vinsæl, at allir Miðfirðingar snèrust til liðs með henni, ok jafnvel þeir, sem áðr váru úvinir Grettis; var þar hinn fyrsti maðr Þóruddr drápustúfr, ok flestir Hrútfirðingar. Öngull kemr nú til Bjargs með tuttugu menn; þeir höfðu höfuð Grettis með sèr. Þá váru enn eigi komnir allir þeir, sem henni höfðu liði heitið. Þeir gengu inn í stofu með höfuðit, ok settu niðr á gólf. Húsfreyja var í stofu, ok margir menn aðrir. Eigi varð at kveðjum við þá. Öngull kvað þá vísu: Flutta ek upp ór eyju úmett höfuð Grettis; þann grætr nála nauma nauðuglig hárrauðan. Hèr máttu (gjálfrs) á gólfi griðbíts höfuð líta, þat man (fagrlogs Fríði) fúna allt, nema saltit. Húsfreyja sat kyrr á meðan hann kvað vísuna; eptir þat kvað hón vísu: Mundu-t síðr, enn sauðir, sýrgarpr, fyrir dýri (komit er norðr at njörðum nýtt skaup) á sjá hlaupa, ef styrviðir stœði stála Frey í eyju (verit hefi ek lofs um lýði lètt) úsjúkan Gretti. Þá mæltu margir, at eigi væri undarligt, þó at hón ætti hrausta sonu, svá hraust sem hón var, þvílík skapraun sem henni var gjör. Úspakr var úti, ok átti tal við fylgdarmenn Önguls, þá sem eigi höfðu inn gengit, ok spurði at vígunum, en allir lofuði vörn Illuga; þá sögðu þeir frá, hversu Grettir hafði haldit fast saxinu, þá er hann var dauðr; þat þótti mönnum undarligt. Þá var sèn margra manna reið vestan at; váru þar komnir margir vinir húsfreyju, ok þeir Gamli og Skeggi vestan frá Melum. Öngull hafði þar ætlat at hefja fèránsdóm eptir Illuga, því at þeir kölluðu sèr allt fè hans; en er fjölmennit kvam, sá Öngull, at hann gat ekki at gjört; váru þeir hinir áköfstu, Úspakr ok Gamli, ok vildu veita Öngli atgöngu, en þeir, sem vitrari váru, báðu þá hafa við ráð Þorvalds frænda síns ok annarra höfðingja, ok sögðu, at því verr myndi máli Önguls fyrir mælast, sem fleiri vitrir menn sæti yfir; varð þá svá á meðal gengit, at Öngull reið burt, ok hafði með sèr höfuð Grettis, því at hann ætlaði at hafa þat til alþingis. Reið hann nú heim, ok þótti þungliga á horfast, því at flestir allir höfðingjar á landinu váru annathvárt skyldir eðr mægðir við þá Gretti ok Illuga. Þetta sumar fèkk Skeggi skammhöndungr dóttur Þórodds drápustúfs; gekk Þóroddr þá at málum með frændum Grettis. ## kap. 90 90. Spes hèt göfug garðshúsfreyja þar í staðnum, harðla rík ok stórættuð. Sigurðr hèt bóndi hennar; hann var auðigr, ok ættsmæri, enn hón; hafði hón verit gefin hánum til fjár. Eigi varð ástríki mikit með þeim hjónum, ok þóttist hón næsta vargefin. Hón var stórlynd ok svarkr mikill. Svá bar til, at þá er Þorsteinn skemmti um kveldit, at Spes gekk um strætið nær dýflizunni, at hón heyrði þangat rödd svá fagra, at hón kallaðist enga slíka heyrt hafa. Hón gekk með marga sveina, ok bað þá víkja þangat, ok vita, hverr þessa ágætu rödd hefði. Þeir kölluðu nú, ok spurðu, hverr þar væri svá harðliga spenntr. Þorsteinn nefndi sik. Þá mælti Spes: ertu þvílíkr atgjörfimaðr á annat, sem á kveðandi? Hann sagði lítið bragð at því. Hvat hefir þú til saka, segir hón, er þik skal kvelja hèr til bana? Hann sagði, at hann hefði drepit mann, ok hefnt bróður síns; en ek gat þat eigi með váttum sýnt, sagði Þorsteinn, ok því var ek hèr settr, sagði hann, nema nökkurr vildi mik út leysa; en mèr þykkir þess engi ván, því at ek á hèr engan skyldan mann. Mikill mannskaðí man þat, ef þú ert drepinn; eðr var bróðir þinn slíkr frægðarmaðr, sá er þú hefndir? Hann sagði, at sá var meirr enn hálfu gildari maðr. Hón spurði, hvat til merkja væri um þat. Þá kvað Þorsteinn vísu þessa: Eigi máttu átta eggþings boðar, hringa grund, ór Grettis hendi geðrakks koma saxi, áðr hvardyggir hjuggu herðendr fetils gerðar axlarfót af ýti unnblaks hugarrakkum. Mikil ágæti eru slíkt, sögðu þeir, er skildu vísuna; ok sem hún vissi þetta, mælti hón svá: viltu þiggja líf at mèr, ef kostr er? Ek vil gjarna, sagði Þorsteinn, ef þessi fèlagi minn er ok út leystr með mèr, sem hèr sitr; ella munu vit sitja hèr báðir. Hón svarar: meira mannkaup ætla ek í þèr sè, enn hánum. Svá sem þat er, sagði Þorsteinn, þá munu vit fylgjast burt hèðan annathvárt báðir, eðr hvárrgi okkar. Hón gekk þá þangat, sem Væringjar váru, ok beiddi útlausnar fyrir Þorstein, ok bauð fè til. Þeir váru þess fúsir. Fèkk hón svá um gengit með vinsældum sínum ok ríkdómi, at þeir váru báðir út leystir. En þegar Þorsteinn komst ór dýflizunni, fór hann til móts við Spes húsfreyju. Tók hón hann til sín, ok hèlt hann á laun; en stundum var hann með Væringjum í herferðum, ok reyndist hinn mesti fullhugi í öllum framgöngum. ## kap. 95 95. Fóru þau nú allan veg þar til er þau kvámu til Rómaborgar. Svá sem þau kvámu fram fyrir þann, er til þess var skipaðr, at heyra skriptamál manna, þá sögðu þau sannliga allt, hversu farit hafði, ok með hverjum klóksköpum þau höfðu sinn hjúskap bundit. Þau gáfu sik auðmjúkliga undir þvílíkar skriptir sèr til yfirbótar, sem hann vildi á þau leggja; en fyrir þann skuld, at þau höfðu sjálf orkazt hugar á, at bœta sína meinbugi án allri þröngvan ok hatri af kirkjunnar formönnum, þá var þeim lètt um allar álögur, svá sem fremst mátti vera, en beðin með blíðu, at þau skipaðist nú sem skynsamligast fyrir sinni sál, ok lifði hreinliga þaðan í frá, at fenginni lausn allra sinna mála. Þóttu þau vel ok vitrliga farit hafa. Þá mælti Spes: nú þykkir mèr vel farit hafa ok lyktazt okkart mál; höfum vit nú eigi úgæfu saman átt eina, kann vera, at heimskir menn dragi sèr til eptirdœma okkra hina fyrri æfi; skulu vit nú gjöra þá endalykt okkars lífs, at góðum mönnum sè þar eptir líkjanda; nú skulu vit kaupa at þeim mönnum, sem hagir eru á steinsmíði, at þeir gjöri sinn stein hváru okkru, ok mættim vit svá bœta þat, sem vit höfum brotið við guð. Nú lèt Þorsteinn lagða verða peninga til steinssmíðar báðum þeim, ok þvílíks annars, sem þau þurftu, ok þau máttu eigi missa til viðrlífis; ok at lyktaðri þessarri smíð, ok á viðrkvæmiligum tíma, ok öllum hlutum tilbúnum, skildu þau sína stundliga samvist at sjálfráði sinu, at þau mætti því heldr njótandi verða heilagrar samvistu annars heims. Settíst þá í sinn stein hvárt þeirra, ok lifðu svá langan tíma, sem guð vildi skipa, ok endu svá sína æfi. Hafa þat flestir menn sagt, at Þorsteinn drómundr ok hans kona Spes þykkja verit hafa hinir mestu gæfumenn, ór því sem ráða var; en eigi hafa börn hans nè afkvæmi til Íslands komit, svá at saga sè frá gjör Hefir Sturla lögmaðr svá sagt, at engi sekr maðr þykkir hánum jafnmikill fyrir sèr hafa verit, sem Grettir hinn sterki. Finnr hann til þess þrjár greinir: þá fyrst, at hánum þykkir hann vitrastr verit hafa, því at hann hefir verit lengst í sekt einhverr manna, ok varð aldri unninn, meðan hann var heill; þá aðra, at hann var sterkastr á landinu sinna jafnaldra, ok meir laginn til at koma af aptrgöngum ok reimleikum, enn aðrir menn; sú hin þriðja, at hans var hefnt úti í Miklagarði, sem einskis annars íslenzks manns; ok þat með, hverr giptumaðr Þorsteinn drómundr varð á sínum efstum dögum, sá hinn sami, er hans hefndi. Lýkr hèr sögu Grettis Ásmundarsonar, várs samlanda. Hafi þeir þökk, er hlýddu, en sá litla, er krabbat hefir söguna. Er hèr verksins endir; en vær sèm allir guði sendir, amen. ---- Fodnoter