# Atlamál - **Verk:** Atlamál (verk:edda:atlamal) - **Källsamling:** Den poetiska Eddan (Finnur Jónsson 1932; Brate 1913) - **Utgåva:** Finnur Jónsson (utg.), De gamle Eddadigte, København 1932: Atlamǫ́l. heimskringla.no. - **Språk:** non - **Typ:** original - **Licens:** Public domain ## Atlamál (Finnur Jónsson 1932) Atlamǫ́l hin grœnlenzku 1. Frétt hęfr ǫld ófu, þás ęndr of gęrðu sęggir samkundu, sú vas nýt fæstum, œxtu ęinmæli, yggt vas þęim síðan ok hit sama sonum Gjúka, es vǫ́ru sannráðnir. 2. Skǫp œxtu skjǫldunga, skylduat þęir fęigir, illa rézk Atla, átti þó hyggju, fęldi stoð stóra, stríddi sér harðla, af bragði boð sęndi at kvæmi brátt mágar. 3. Horsk vas húsfręyja, hugði at manviti, lag hęyrði orða hvat á laun mæltu; þá vas vant vitri, vildi þęim hjalpa, skyldu of sæ sigla, ęn sjǫlf né komskat. 4. Rúnar nam at rísta, ręngði þær Vingi, fárs vas flýtandi, áðr hann framm sęldi; fóru þá síðan sęndimęnn Atla fjǫrð Lima yfir, þars frœknir bjoggu. 5. Ǫlværir urðu ok ęlda kyndu; hugðu vætr véla, es vǫ́ru komnir; tóku þęir fórnir, es þęim fríðr sęndi, hęngðu á súlu, hugðut þat varða. 6. Kom þá Kostbera, kvæn vas hón Hǫgna, kona kapps gálig, ok kvaddi þá báða, glǫð vas ok Glaumvǫr, es Gunnarr átti, fellskat saðr sviðri, sýsti of þǫrf gęsta. 7. Buðu hęim Hǫgna, ef þá hęldr fœri, sýn vas svipvísi, ef þęir sín gæði; hét þá fǫr Gunnarr, ef Hǫgni vildi, Hǫgni því níttit, es hinn of réði. 8. Bǫ́ru mjǫð mærar, margs vas alls-bęini, fór þar fjǫlð horna, unz þótti fulldrukkit, hjú gęrðu hvílu sęm þęim hœgst þótti. 9. Kęnd vas Kostbera, kunni skil rúna, inti orð stafa at ęldi ljósum; gæta varð hón tungu í góma báða, vǫ́ru svá viltar, at vas vant at ráða. 10. Sæing fóru síðan sína þau Hǫgni; dręymði dróttláta, dulði þess vætki; sagði horsk hilmi, þegars hón réð vakna. Kb. kv. 11. Hęiman gęrisk Hǫgni, hygg þú at rǫ́ðum, fár es fullrýninn, far þú í sinn annat, réð ek þær rúnar, es ręist þín systir, bjǫrt hęfr þér ęigi boðit í sinn þetta. 12. Ęitt ek męst undrumk, mákat ęnn hyggja, hvat þá varð vitri, es skyldi vilt rísta; svá vas á vísat sęm undir væri bani ykkarr bęggja, ef bráðla kœmið. vant es stafs vífi eða valda aðrir. Hǫ. kv. 13. Allar ro illúðgar, ákka þar kynni, vilka þess lęita, nema launa ęigim, okr mun gramr golli ręifa glóðrauðu; óumk ek aldrigi, þótt vér ógn fregnim. Kb. kv. 14. Stopalt munuð ganga, ef it stundið þangat, ykr mun ástkynni ęigi í sinn þetta; dręymði mik Hǫgni, dyljumk þat ęigi; ganga mun ykr andæris, eða ęlla hræðumk. 15. Blæju hugðak þína brinna í ęldi, hryti hór logi hús mín í gǫgnum. Hg. kv. Liggja hér línklæði, þaus ér lítt rœkið; þau munu brátt brinna, þars þú blæju sátt. Kb. kv. 16. Bjǫrn hugðak inn kominn, bryti upp stokka, hristi svá hramma, at vér hrædd yrðim, munn oss mǫrg hęfði, svát vér mættim ękki, þar vas ok þrǫmmun þęygi svá lítil. Hǫ. kv. 17. Veðr mun þar vaxa, verða ótt snimma, hvítabjǫrn hugðir, þar mun hręgg austan. Kb. kv. 18. Ǫrn hugðak inn fljúga at ęndlǫngu húsi, þat mun oss drjúgt dęilask, dręifði oss ǫll blóði; hugðak af hęitum at væri hamr Atla. Hǫ. kv. 19. Slǫ́trum sýsliga, séum þá roðru, opt ’s þat fyr øxnum, es ǫrnu dręymir; hęill es hugr Atla, hvatki ’s þik dręymir. — Lokit því létu, líðr hvęr rœða. 20. Vǫknuðu vęl borin, vas þar sams dœmi, gættisk þess Glaumvǫr, at væri grand svefna — — — við Gunnar at fáa tvær lęiðir. Gl. kv. 21. Gǫrvan hugðak þér galga, gingir at hanga, æti þik ormar yrðak þik kvikvan; gęrðisk rǫk ragna, ráð hvat þat væri. — — — — 22. Blóðgan hugðak mæki borinn ór sęrk þínum; ilt es svefn slíkan sęgja nauðmanni. 23. Gęir hugðak standa í gǫgnum þik miðjan, ęmjuðu ulfar á ęndum bǫ́ðum. G.kv. Rakkar þar rinna ráðask mjǫk gęyja; opt verðr glaumr hunda fyr gęira flaugun. Gl. kv. 24. Ǫ́ hugðak inn rinna at ęndlǫngu húsi, þyti af þjósti, þęystisk of bękki, bryti fœtr ykra brœðra hér tvęggja, gęrðit vatn vægja; vesa mun þat fyr nøkkvi. — — — — Gl. kv. 25. Konur hugðak dauðar koma í nótt hingat, væri vart búnar, vildi þik kjósa, byði þér bráðliga til bękkja sinna; ek kveð aflima orðnar þér dísir. G. kv. 26. Sęinat ’s at sęgja, svá es nú ráðit; forðumka fǫr þó, alls þó ’s fara ætlat; mart ’s mjǫk glíkligt, at mynim skammæir. 27. Litu es lýsti, létusk þęir fúsir allir upp rísa, ǫnnur þau lǫttu, fóru fimm saman, flęiri til vǫ́ru hǫlfu huskarlar, hugat vas því illa. 28. Snævarr ok Sólarr, synir vǫ́ru Hǫgna, Orkning þann hétu, es þęim ęnn fylgði, blíðr vas bǫrr skjaldar bróðir hans kvánar fóru fagrbúnar, unz þau fjǫrðr skilði, lǫttu ávalt ljósar; létuat hęldr sęgjask. 29. Glaumvǫr kvað at orði, es Gunnarr átti, mælti við Vinga, sęm hęnni vert þótti: vęitka hvárt verð launið at vilja ossum; glœpr ’s gęsts kváma, ef í gęrisk nakkvat. 30. Sór þá ęið Vingi, sér réð lítt ęira: »ęigi hann jǫtnar, ef at yðr lygi, galgi gǫrvallan, ef á grið hygði.« 31. Bera kvað at orði, blíð í hug sínum: siglið ér sælir ok sigr of árnið; fari sęm fyr mælik; fæst ęigi því níta. 32. Hǫgni svaraði, hugði gótt nǫ́num: huggizk it horskar, hvégi ’s þat gęrvisk, mæla þat margir, missir þó stórum, mǫrgum ræðr lítlu, hvé verðr lęiddr hęiman. 33. Sǫ́usk til síðan, áðr í sundr hyrfi, þá hygg skǫp skiptu, skilðusk vegir þęira. 34. Róa nǫ́mu ríki, rifu kjǫl halfan, bęystu bakfǫllum, brugðusk hęldr ręiðir, hǫmlur slitnuðu, háir brotnuðu, gęrðut far fęsta, áðr þęir frá hyrfi. 35. Lítlu ok lęngra, lok munk þess sęgja, bœ sǫ́u standa, es Buðli átti; hótt hriktu grindir es Hǫgni kníði. 36. Orð kvað þá Vingi, þats án væri: farið firr húsi, flátt es til sœkja, brátt hęfk ykr bręnda, bragðs skuluð hǫggnir, fagrt baðk ykr kómu, * flátt vas þó undir, * ella heðan bíðið meðan ek høgg yðr galga. 37. Orð kvað hitt Hǫgni, hugði lítt vægja, varr at véttugi, es varð at ręyna: hirða oss hræða, haf þat framm sjaldan, ef þú ęykr orði, ilt munt þér lęngja. 38. Hrundu þęir Vinga ok í hęl drǫ́pu, øxar at lǫgðu, meðan í ǫnd hixti. 39. Flykðusk þęir Atli ok fóru í brynjur, gingu svá gǫrvir, at vas garðr milli; urpusk á orðum allir sęnn ręiðir: fyrr vǫ́rum fullráða at firra yðr lífi.« 40. »Á sér þat illa, ef hǫfðuð áðr ráðit, ęn eruð óbúnir ok hǫfum ęinn fęldan, lamðan til hęljar, liðs vas sá yðvars.« 41. Óðir þá urðu, es þat orð hęyrðu, forðuðu fingrum ok fingu í snœri; skutu skarpliga ok skjǫldum hlífðusk. 42. Inn kom andspilli, hvat úti drýgðu halir fyr hǫllu, hęyrðu þræl sęgja; ǫtul vas þá Goðrún, es ękka hęyrði, hlaðin halsmęnjum, hręytti gǫrvǫllum. sløngði svá silfri, * at í sundr hrutu baugar. * 43. Út gekk hón síðan, ypðit lítt hurðum, fóra fælt þęygi ok fagnaði komnum, hvarf til Hniflunga, sú vas hinzt kvęðja, fylgði saðr slíku, sagði mun flęira. 44. »Lęitaðak í líkna, at lętja ykr hęiman, skǫpum viðr mangi, ok skuluð þó komnir.« Mælti af manviti, ef mundu sættask; ękki at réðusk, allir ní kóðu. 45. Sá þá sælborin, at þęir sárt léku; hugði á harðræði ok hrauzk ór skikkju, nøkðan tók mæki ok niðja fjǫr varði, hœg vasat hjaldri, hvars hón hęndr fęsti. 46. Dóttir lét Gjúka dręngi tváa hníga, bróður hjó Atla, bera varð þann síðan; skapði svá skæru, skęldi fót undan, annan réð hǫggva, svát sá upp ręisat, í hęlju þann hafði, þęygi hęndr skulfu. 47. Þjǫrku þar gęrðu, þęiri vas við brugðit, þat brá of alt annat, es unnu bǫrn Gjúka; svá kóðu Hniflunga, meðan sjalfir lifðu, skapa sókn sverðum, slítask af brynjur. hǫggva svá hjalma * sęm þeim hugr dygði. * 48. Morgin mest vǫ́gu, unz miðjan dag líddi, óttu alla * ok ǫndurðan dag, * fyrr vas fullvegit, flóði vǫllr blóði, átján áðr fellu, øfri þęir urðu Beru tvęim svęinum ok bróður hęnnar. 49. Rǫskr tók at rœða, þótt hann ręiðr væri: ilt es umb lítask, yðr es þat kęnna, vǫ́rum þrír tigir, þegnar vígligir, ęptir lifa ęllifu, ór es þar brunnit. 50. Brœðr vér fimm vǫ́rum, es Buðla mistum, hęfr nú hęl halfa, ęn hǫggnir tvęir liggja. 51. Mægð gat ek mikla, mákak því lęyna, konu váliga, knáka þess njóta; hljótt ǫ́ttum sjaldan síz komt í hęndr ossar, firðan mik frændum * féi opt svikinn * sęnduð systur Hęlju, sliks ek męst kęnnumk. G. kv. 52. Getr þú þess Atli, gęrðir svá fyrri, móður tókt mína ok myrðir til hnossa, svinna systrungu svęltir í hęlli, hlœgligt mér þat þykkir, es þinn harm tínir. goðum ek þat þakka, * es þér gęngsk illa. * A. kv. 53. Ęggjak yðr, jarlar, auka harm stórum vífs hins vegliga, viljak þat líta, kostið svá kęppa at kløkkvi Goðrún, séa þat mættak, at hón sér né ynðit. 54. Takið ér Hǫgna ok hyldið með knífi, skerið ór hjarta, skuluð þess gǫrvir, Gunnar grimmúðgan á galga fęstið, bęllið því bragði, bjóðið til ormum. H.kv. 55. Gęr sęm til lystir, glaðr munk þess bíða, rǫskr munk þér ręynask, ręynt hęfk fyrr brattan, hǫfðuð ér hnękking, meðan hęilir vǫ́rum, nú erum svá sárir, at mátt sjalfr valda. 56. Bęiti þat mælti, bryti vas hann Atla: tǫkum vér Hjalla, ęn Hǫgna forðum, hǫggum halfyrkjan, hann es skapdauði, lifira svá lęngi, lǫskr mun æ hęitinn. 57. Hræddr vas hvergætir, helta in lęngr rúmi, kunni kløkkr verða, klęif í rǫ́ hvęrja, vesall lézk vígs þęira, es skyldi váss gjalda, ok sinn dag dapran at dęyja frá svínum. allri ǫrkostu, es hann áðr hafði. 58. Tóku brás Buðla ok brugðu til knífi, œpði illþræli áðr odds of kęndi, tóm lézk at ęiga tęðja vęl garða, vinna hit vergasta, ef hann við rétti. fęginn lézk þó Hjalli * at hann fjǫr þægi. * 59. Gættisk þess Hǫgni, gęrva svá færi, at árna ánauðgum, at undan gingi: »fyr kveðk mér minna at fręmja lęik þenna, hví mynim hér vilja hęyra á þá skræktun?« 60. Þrifu þjóðgóðan, þá vas kostr ęngi rekkum rakklǫ́tum ráð ęnn lęngr dvęlja; hló þá Hǫgni, hęyrðu dagmęgir, kęppa svá kunni, kvǫl hann vel þolði. 61. Hǫrpu tók Gunnarr, hrœrði ilkvistum, sláa hann svá kunni, at snótir grétu, klukku þęir karlar, es kunnu gǫrst hęyra, ríkri ráð sagði, raptar sundr brustu. 62. Dóu þá dýrir, dags vas hęldr snemma, létu á lęsti lifa íþróttir. 63. Stórr þóttisk Atli, sté of þá báða, horskri harm sagði ok réð hęldr at bregða: »morginn ’s nú Goðrún, mist hęfr þér hollra, sums est sjalfskapa, at hafi svá gingit.« G. kv. 64. Fęginn est Atli fęrr þú víg lýsa, á munu þér iðrar, ef þú alt ręynir; sú mun ęrfð ęptir, ek kann þér sęgja, ilis gęngsk þér aldri nema ek ok dęyja. A. kv. 65. Kanka slíks synja, sék til ráð annat hǫlfu hógligra, hǫfnum opt góðu, mani munk þik hugga, mætum ágætum, silfri snæhvítu, sęm þú sjǫlf vilir. G. kv. 66. Ón es þess ęngi, ek vil því níta; slęit ek þá sáttir, es vǫ́ru sakar minni; afkǫ́r áðr þóttak, á mun nú gœða, hræfðak of hotvetna meðan Hǫgni lifði. 67. Alin vit upp vǫ́rum í ęinu húsi, lékum lęik margan ok í lundi óxum, gœddi okr Grímhildr golli ok halsmęnjum; bana munt mér brœðra bœta aldrigi. né vinna þess ękki * at mér vęl þykki. * 68. Kostum drepr kvinna karla ofríki, í kné gęngr hnefi ef kvistir þvęrra, tré tękr at hníga, ef høggr tǫ́g undan; nú mátt ęinn Atli ǫllu hér ráða. 69. Gnótt vas grunnýðgi, es gramr því trúði, sýn vas svipvísi, ef hann sín gæði; krǫpp vas þá Goðrún, kunni of hug mæla, létt hón sér gęrði, lék hón tvęimr skjǫldum. 70. Œxti ǫldrykkjur at ęrfa brœðr sína, samr lézk ok Atli at sína gęrva; lokit því létu, lagat vas drykkju, sú vas samkunda við svǫrfun ofmikla. 71. Strǫng vas stórhuguð, stríddi hón ætt Buðla, vildi ver sínum vinna ofrhęfndir; lokkaði lítla ok lagði við stokki, glúpnuðu grimmir ok grétu þęygi. fóru í faðm móður, fréttu hvat þá skyldi. 72. »Spyrið lítt ęptir, * spilla ætlak bǫ́ðum * lyst vǫ́rumk þess lęngi * at lyfja ykr ęlli.« * »Blótt sem vill bǫrnum, * bannar þat mangi, * skǫmm mun ró ręiði, * ef ręynir gǫrva.« * 73. Brá þá barnœsku brœðra hin kappsvinna, skiptit skapliga, skar hón á hals báða; ęnn frétti Atli, hvęrt farnir væri svęinar hans lęika, es hann sá þá hvęrgi. G. kv. 74. Yfir rǫ́ðumk ganga Atla til sęgja; dylja munk þik ęigi dóttir Grímhildar, glaða munat þik Atli, ef gǫrva ręynir, vakðir vǫ́ mikla, es vátt brœðr mína. 75. Svaf ek mjǫk sjaldan síðans þęir fellu, hét ek þér hǫrðu, hęfk þik nú mintan, morgin mér sagðir, mank ęnn þann gǫrva, nú es ok aptann, átt slíkt at frétta. 76. Maga hęfr þinna mist sem sízt skyldir, hausa vęizt þeira hafða at ǫlskǫ́lum, drýgðak þér svá drykkju, dręyra blettk þęira. 77. Tók ek þęira hjǫrtu ok á tęini stęikðak, sęldak þér síðan, sagðak at kalfs væri; ęinn þú því ollir, ękki rétt lęifa, tǫggt þú tíðliga trúðir vęl jǫxlum, barna vęizt þinna, biðr sér fár verra, hlut vęld ek mínum, hœlumk þó ękki. A. kv. 78. Grimm vast þú Goðrún, es gęra svá máttir, barna þinna blóði at blanda mér drykkju, snýtt hęfr þú sifjungum, sęm þú sízt skyldir, mér lætr þú ok sjǫlfum millum ills lítit. G. kv. 79. Vili mér ęnn væri at vega þik sjalfan, fátt es fullilla farit við gram slíkan, drýgt þú fyrr hafðir þats dœmi vissut hęimsku, harðræðis í hęimi þessum. nú hęfr þú ęnn aukit, * þats áðan frǫ́gum, * gręipt glœp stóran, * gǫrt hęfr þitt ęrfi. * A. kv. 80. Bręnd munt á báli ok barið grjóti áðr, þá hęfr þú árnat, þats þú æ bęiddisk. G. kv. Sęg þú þér slíkar sorgir ár morgin, fríðra vilk dauða, fara í ljós annat. 81. Sǫ́tu samtýnis, sęndusk fárhugi, hęndusk hęiptyrði, hvártki sér unði; hęipt óx Hniflungi, hugði á stórræði, gat fyr Goðrúnu at væri grimmr Atla. 82. Kómu í hug hęnni Hǫgna viðfarar, talði happ hǫ́num, ef hann hęfnt ynni; veginn vas þá Atli, vas þess skamt bíða, sonr vá hann Hǫgna, sjǫlf olli Goðrún. 83. Rǫskr tók at rœða, rakðisk ór svefni, kęndi brátt bęnja, bands kvað þǫrf ęnga: »sęgið hit sannasta, hvęrr vá son Buðla, emkak lítt lęikinn, lífs tęlk vǫ́n ęnga.». G. kv. 84. Dylja munk þik ęigi dóttir Grímhildar. Lǫ́tumk því valda, es líðr þína ævi, ęn sumu sonr Hǫgna, es þik sǫ́r mœða. A. kv. 85. Vaðit hęfr at vígi þótt værit skapligt, ilt es vin véla, þanns þér vęl trúir, bęiddr fór ek hęiman at biðja þín, Goðrún. 86. Lęyfð vast þú ękkja létu stórráða, varða vǫ́n lygi, es vér of ręyndum; fórt þú hęim hingat, fylgði oss hęrr manna, alt vas ítarligt of órar fęrðir. 87. Margs vas alls-sómi manna tíginna, naut vǫ́ru œrin, nutum af stórum, þar vas fjǫlð féar, fingu til margir. 88. Mund galt ek mærri męiðma fjǫlð þiggja, þræla þría tøgu, þýjar sjau góðar, sœmð vas at slíku, silfr vas þó męira. 89. Lézt þér alt þykkja sęm ękki væri, meðan lǫnd lǫ́gu, es mér lęifði Buðli, gróft þú svá undir, gerðit hlut þiggja; sværu lézt þína sitja opt grátna. fanka í hug hęilum * hjóna vætr síðan. * G. kv. 90. Lýgr þú nú, Atli, þótt þat lítt rækjak; hęldr vask hœg sjaldan, hófsk þú þó stórum; bǫrðuzk ér brœðr ungir, bǫ́ruzk róg milli, halft gekk til hęljar ór húsi þínu. hroldi hotvetna * þats til hags skyldi. * 91. Þríu vǫ́rum systkin, þóttum óvægin, fórum af landi, fylgðum Sigurði, skæva vér létum, skipi hvęrt várt stýrði, ǫrkuðum at auðnu unz vér austr kómum. 92. Konung drǫ́pum fyrstan, kurum land þaðra, hęrsar oss á hǫnd gingu, hræzlu þat vissi, vǫ́gum ór skógi þanns vildum sýknan, sęttum þann sælan, es sér né áttit. 93. Dauðr varð hinn húnski, drap þá brátt kosti, strangt vas angr ungri ękkju nafn hljóta; kvǫl þótti kvikri at koma í hús Atla, átti áðr kappi, illr vas sá missir. 94. Komtat af þingi, es vér þat frægim, at þú sǫk sættir né slękðir aðra, vildir ávalt vægja ęn vætki halda, kyrt oí því láta. — — — — A. kv. 95. Lýgr þú nú Goðrún, lítt mun við bœtask hluti hvárigra, hǫfum ǫll skarðan; gęr þú nú Goðrún af gœzku þinni okr til ágætis, es mik út hęfja. G. kv. 96. Knǫrr munk kaupa ok kistu stęinda, vęxa vęl blæju at vęrja þitt líki, hyggja á þǫrf hvęrja sęm vit holl værim. 97. Nár varð þá Atli, niðjum stríð œxti, ęfndi ítrborin alt þats réð hęita; fróð vildi Goðrún fara sér at spilla, urðu dvǫl dœgra, dó hón í sinn annat. 98. Sæll es hvęrr síðan, es slík getr fœða jóð at afreki sęms ól Gjúki; lifa mun þat ęptir á landi hvęrju, þęira þrámæli, hvargis þjóð hęyrir.